MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Μερικές φορές βρίσκομαι στη θέση να εκφέρω κάτι που εγώ θεωρώ αυτονόητο, ή εύληπτο και κοινό ως συμπέρασμα, για να αντιμετωπίσω κατόπιν μια αντίδραση που -το λιγότερο- με κάνει να λάβω αμυντική θέση. Άλλοτε αποδεικνύεται ότι μου είχε διαφύγει ένας κρίσιμος παράγοντας με αποτέλεσμα να καταφύγω στην απλούστευση, και άλλοτε ότι αυτός ο παράγοντας έλειπε από τον συνομιλητή μου. Το ίδιο συνέβη σε πρόσφατη συνομιλία μου με μέλος του ΔΣ ενός πολιτικού ινστιτούτου. Στο ινστιτούτο αυτό γίνεται (ή δεν γίνεται, όπως το δει κανείς), διάλογος για μείζονα πολιτικά θέματα. Είχα την ευκαιρία (και την τιμή) να προσκληθώ κι εγώ. Διαπίστωσα ότι και εγώ και οι υπόλοιποι είχαμε στη διάθεσή μας ένα τρίλεπτο για να καταθέσουμε τις απόψεις μας. Προσπάθησα, ξεχειλώνοντας όσο μπορούσα το τρίλεπτό μου να ψελίσω δυό λόγια, χωρίς τελικά να τα καταφέρω. Αναφέρθηκα σε κάποια θέματα (πχ στο παράδειγμα του ολλανδικού intramural care, ή την έννοια του Patient Centered Medical Home – ο διάλογος ήταν για την υγεία) που είμαι βέβαιος ότι δεν συγκράτησε και δεν θυμάται κανείς. Σε συνομιλία μου αργότερα λοιπόν με το μέλος του ΔΣ, σχολίασα ότι “διάλογος δεν γίνεται με τρίλεπτα” για να υποστώ μια ‘επίθεση’ με το επιχείρημα ότι αφού είχα και εγώ το τρίλεπτό μου, δεν δικαιούμουν να ασκώ κριτική.
Τι έγινε; Διέλαθε πάλι κάτι σημαντικό του αντιληπτικού μου πεδίου; Ή μήπως διέλαθε του πεδίου του συνομιλητή μου; Ανέτρεξα για βοήθεια στους αγαπημένους μου συγγραφείς και ξαναβρήκα αυτό το απόσπασμα από μια πρόσφατη εργασία του καθηγητή Κοινωνιολογίας του Harvard, Archon Fung με τίτλο “Varieties of Participation in Complex Governance”:

“Out of these many ways in which people come together to discuss public matters, three questions of institutional design are particularly important for understanding the potential and limits of various participatory forms: Who participates? How do they communicate and make decisions? What is the connection between their conclusions and opinions on one hand and public policy and action on the other?”

Ξεπερνώ το πρώτο ερώτημα και εστιάζω στο δεύτερο. Πώς επικοινωνείς με ένα συνομιλητή σου, που τον συναντάς μία και μόνη φορά (ή και δύο) και διαλέγεσαι μαζί του για τρία (ολόκληρα) λεπτά; Αν οι συνομιλητές, μάλιστα, είναι σαράντα και όχι δύο, κι έχει ο καθένας το τρίλεπτό του, αυτό δεν σημαίνει απλά τρείς ώρες συνάθροισης χωρίς αληθινή δυνατότητα συζήτησης; Πώς μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα από μια τέτοια διαδικασία; Πώς μπορεί να απαντηθεί η κρίσιμη τελευταία ερώτηση; Εκτός αν -όπως λέει ένας φίλος μου- όλα αυτά δεν έχουν τίποτα να κάνουν με τα προβλήματα και τις λύσεις τους, αλλά με τους Καταλόγους της Εξουσίας και μόνο, ειδικά τώρα που η τελευταία φαίνεται να πλησιάζει.
Ίσως, τελικά, το δυσκολότερο να είναι να πείσεις κάποιους ότι σε ενδιαφέρουν αυτά καθεαυτά τα προς συζήτησιν προβλήματα και όχι η ατομική σου ανταμοιβή. Ίσως τελικά, το δυσκολότερο να είναι να καταλάβουν οι συνομιλητές σου ότι δεν έχεις ανάγκη από κανενός είδους καριέρα γιατί έχεις ήδη, από κανενός είδους μισθό γιατί βγάζεις ήδη πολλά, από κανενός είδους αξίωμα γιατί νιώθεις ήδη άξιος!

Η ιδέα είναι γνωστή εδώ και αρκετά χρόνια, περίπου 20. Οι βραζιλιάνοι του Porto Allegre, πρωτοπόροι σε αυτό. Όσο περνά ο καιρός, τόσο η ιδέα εξαπλώνεται. Στη Βρετανία την υιοθέτησαν αφού πρώτα τη μελέτησαν με περισσότερα από 12 case studies. Στις ΗΠΑ, τον Καναδά αλλά και την Ευρώπη, η ιδέα εξαπλώνεται επίσης εντατικά, αφού περισσότεροι από 200 δήμους έχουν ξεκινήσει την εφαρμογή προγραμμάτων συμμετοχικών προϋπολογισμών. Με λίγα λόγια, η ιδέα αυτή συνίσταται σε μια διαδικασία διαβούλευσης κατά την οποία ένα μέρος του κοινοτικού προϋπολογισμού αποδίδεται σε ένα σώμα πολιτών το οποίο και αποφασίζει πώς θα ξοδευτεί. Οι μελέτες δείχνουν πως η χρήση αυτού του μοντέλου μειώνει τη σπατάλη και τη διαφθορά ενώ ενδυναμώνει τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά καθιστώντας ταυτόχρονα διάφανη τη διαδρομή του χρήματος. Είναι προφανές πως μόνο ένα τμήμα του συνολικού προϋπολογισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο. Νομίζω πως ειδικά τα κονδύλια για τις κοινωνικές υπηρεσίες όπως πχ τα ΚΑΠΗ, θα μπορούσαν κάλλιστα να γίνουν το παράδειγμα. Το θέμα είναι σημαντικό γιατί μέσα από τη διαβουλευτική διαδικασία θα προέκυπταν απαντήσεις σε κάποια χρήσιμα ερωτήματα, όπως πχ. τι εξυπηρετούν τα ΚΑΠΗ; ποιούς εξυπηρετούν; υπάρχουν αποκλεισμοί; πώς βαθμολογούν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες την προσφορά τους; Λειτουργούν δημοκρατικά; και πολλά ακόμη προφανή ερωτηματικά. Για οποιονδήποτε από τους δημοτικούς παράγοντες θέλει να αυτοπροσδιορίζεται ως δημοκράτης, η πρόκληση είναι παρούσα. Η άρνηση τέτοιων προτάσεων συνιστά κατά τη γνώμη μου υπεκφυγή και, σαφώς, αντιδημοκρατική στάση.

Δείτε το βίντεο παρακάτω για να πάρετε μια ιδέα από τις πρωτοποριακές τακτικές που οδήγησαν τον Barack Obama στο Λευκό Οίκο.

Αν θέλετε, διαβάστε και αυτό το πολύ καλό άρθρο από τους New York Times, με τίτλο “Campaigns in a Web 2.0 world“.

Συμπληρώνεται οσονούπω, 1,5 χρόνος από τότε που η νέα δημοτική αρχή ανέλαβε τα καθήκοντα της. Η περίοδος της γνωριμίας μαζί της, η επιβεβλημένη ανοχή της αρχής μέχρι να επέλθει ικανοποιητική εξοικείωση με τους μηχανισμούς λειτουργίας αλλά και η συνεπακόλουθη διερεύνηση κινήτρων, στάσεων και προθέσεων, παρήλθε. Όλοι σήμερα έχουμε μια κατά το μάλλον ή ήττον έγκυρη εικόνα των πραγμάτων. Προσωπικά δεν περιμένω εκπλήξεις ή σημαντικές μεταβολές στη στάση και τη δράση όλων των παρατάξεων στο δημοτικό συμβούλιο αλλά και ενός εκάστου εκ των δημοτικών συμβούλων. Το ερώτημα τώρα είναι αφενός μεν αν είμαστε ικανοποιημένοι από τα μέχρι σήμερα δεδομένα και αφετέρου –και σημαντικότερο- ποιό μπορεί να είναι το επόμενο βήμα στην κατεύθυνση της βελτίωσης της λειτουργίας των θεσμών ώστε να οδεύσουμε σε ένα καλύτερο μέλλον για το δήμο μας.
Για όσους είναι εξοικειωμένοι με αυτό το ιστολόγιο, είναι σαφές πως ακολουθεί τη μέθοδο της ‘μάθησης μέσω παραδειγμάτων’ (learn by example). Πιστεύω πραγματικά πως η αναφορά σε πετυχημένα παραδείγματα από όλο τον κόσμο, μπορεί να βοηθήσει στη συνειδητοποίηση ότι η φύση των προβλημάτων είναι κοινή και οι λύσεις που επιδέχονται δεν είναι άπειρες, ούτε αμιγώς θεωρητικές. Ειδικά όταν πρόκειται για ένα δήμο σαν το δικό μας, δε νομίζω ότι αξίζει να φιλοσοφούμε αν η τοπική οικονομία χρειάζεται μεγαλύτερες ή μικρότερες δόσεις κεϋνσιανισμού, αλλά πώς, με ποιό συγκεκριμένο τρόπο θα καταφέρει να κινητοποιήσει τις λιγοστές δυνάμεις του ώστε να παραχθεί το βέλτιστο αποτέλεσμα.
Και είναι ακριβώς στη λέξη ‘κινητοποίηση’ που ρίχνω το βάρος. Όχι όμως με τη μορφή που επιθυμούν να πλασάρουν οι κομματικοί απαρατσίκ (apparatchik), αλλά με τη μορφή μιας συνεχούς παιδευτικής διαδικασίας που θα εξασφαλίζει ότι όλο και περισσότεροι πολίτες θα ενδυναμώνονται με την αναγκαία γνώση που θα τους βοηθά να καταλήγουν σε ωριμότερες αποφάσεις και δράσεις. Γι αυτό θα παρουσιάσω σήμερα τη διαδικασία που ακολουθήθηκε στη Βοστόνη για μια ‘σύνοδο πολιτών’ (The Boston Civic Summit). Ελπίζω ότι το παράδειγμα αυτό ίσως κινητοποιήσει κάποιες τοπικές δυνάμεις προς μια ανάλογη κατεύθυνση, γεγονός που θα θεωρούσα εξαιρετικά σημαντικό για το δήμο μας αλλά και γιατί όχι, για άλλους δήμους.
Ρίχνοντας μια ματιά στην Boston Globe της 25ης Απριλίου 2008, έπεσα πάνω σε ένα άρθρο της αρχισυνταξίας με τίτλο ‘Banded in Boston’. Εκεί πληροφορήθηκα την οργάνωση αυτής της συνόδου πολιτών με θέμα την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στα δημοτικά δρώμενα. Έλαβε χώρα την 3η Μαΐου και συμμετείχαν 450 πολίτες και παράγοντες της τοπικής δημόσιας ζωής. Εκεί συζητήθηκαν οι προτεραιότητες για την πόλη για τον επόμενο χρόνο αλλά και για την επόμενη πενταετία, τέθηκε σε κίνηση μια διαδικασία παραγωγής πλάνων δράσης για κάθε μία από τις ορισθείσες προτεραιότητες και ασφαλώς, πράγμα που θεωρώ σπουδαίας σημασίας, ενδυναμώθηκαν οι σχέσεις ανάμεσα στους λειτουργούς της πόλης και τους πολίτες. Συμφωνήθηκε επίσης, τον επόμενο Ιούνιο να επανεξεταστούν οι προτεραιότητες και να συγκροτηθούν ομάδες εργασίας.
Νομίζω πως θα είχε τεράστιο ενδιαφέρον να δούμε κάτι τέτοιο στο δήμο μας. Πρώτον γιατί θα βοηθούσε στην ανατροπή των -αστείων για την πόλη- διαχωρισμών με βάση τα κόμματα και τις δήθεν ιδεολογίες, υπέρ μιας διάκρισης εις όφελος των σοβαρών και διατεθειμένων να προσφέρουν πολιτών. Δεύτερον, γιατί θα βοηθούσε στην αύξηση της συνειδητοποίησης από τους πολίτες αλλά και τους τοπικούς πολιτικούς, των αληθινών διαστάσεων των προβλημάτων και των πιθανών λύσεων. Τρίτον γιατί μέσω των επιμέρους προτεραιοτήτων θα βοηθούσε στην κινητοποίηση μεγαλύτερων κοινωνικών δυνάμεων. Τέταρτον, γιατί θα ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία να εμπλακεί το πανεπιστήμιο και οι σχολές που φιλοξενούνται στην πόλη μας, στις τοπικές κοινωνικές διαδικασίες (μέχρι στιγμής, δείχνει μια μάλλον αυτιστική συμπεριφορά) και εκτιμώ ότι ο δήμος θα μπορούσε να ωφεληθεί σημαντικά από μια τέτοια εμπλοκή. Πέμπτον γιατί θα συνιστούσε ένα σπουδαίο πείραμα δημοκρατίας σε μια εποχή που όλοι βιώνουμε τα αδιέξοδα των υπαρχόντων θεσμών.
Ασφαλώς οι λεπτομέρειες θέλουν δουλειά και δεν ξεχνώ ότι συχνά ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Αλλά και αυτή η ακινησία δεκαετιών είναι όλο και περισσότερο ανυπόφορη.

Ο Michael Albert είναι ένας θεωρητικός της οικονομίας και πολιτικός ακτιβιστής. Είναι συνιδρυτής, μαζί με τη Lydia Sargent, του γνωστού σε πολλούς δικτύου Znet. Σε πρόσφατη ανάρτησή μας ανακοινώσαμε τη συνεργασία του δικού μας δικτύου eforum με το Znet. Στα πλαίσια αυτής της συνεργασίας, πήραμε μια διαδικτυακή συνέντευξη από τον κύριο Albert, την οποία θα αναρτήσω σε αμέσως επόμενο post. Εδώ, αρκούμαι στην ερώτηση που υπέβαλλα εγώ. Για λόγους ευκολίας, παραθέτω και τη μεταφρασμένη απομαγνητοφώνηση της.

Γειά σας από την Ελλάδα. Η ερώτηση είναι η ακόλουθη: Μερικά πολιτικά κόμματα χρησιμοποιούν κοινωνικά μέσα, όπως είναι τα blogs και τα wikis για να δημιουργήσουν κοινότητες πολιτών ώστε να αντλήσουν ιδέες από την βάση, ή να σφυγμομετρήσουν τις αντιδράσεις σε υπάρχουσες πολιτικές. Η δημιουργία αυτών των κοινοτήτων μπορεί να αποδειχθεί πολύ δύσκολη, και να οδηγήσει εύκολα σε αποτυχία ή σε οριακή μόλις επιτυχία. Ποιοί είναι κατά τη γνώμη σας οι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε επιτυχία ή σε αποτυχία ένα τέτοιο εγχείρημα; Ευχαριστώ.

Michael Albert:

Νομίζω ότι ένα σημαντικό μέρος για το ζήτημα που ρωτάτε είναι υπό συζήτηση. Και γιατί είναι πολύπλοκο; Αυτό που κάνει το θέμα πολύπλοκο, δεν είναι τι εννοούμε με αφηρημένες έννοιες [αυτο-οργάνωση, συμμετοχή] αυτό που κάνει πολύπλοκη την κατάσταση είναι ότι απευθυνόμαστε στους πολίτες του σήμερα. Απευθυνόμαστε σε άτομα που έχουν διδαχθεί, που έχουν ενταχθεί στην κοινωνία και που έχουν εγκλιμαστεί μέσα σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από ιεραρχικές δομές, ανταγωνιστικά και ακόμη και κακόβουλα περιβάλλοντα. Και όταν αυτοί οι άνθρωποι, που στην ουσία είμαστε όλοι μας, ή ας πούμε ένα αριστερό κόμμα, π.χ ένα αριστερό κόμμα στην Ελλάδα και αυτό το αριστερό κόμμα προσπαθεί να χρησιμοποιήσει διαφορετικά μέσα, αυτό δεν είναι εύκολο. Διότι οι άνθρωποι φέρνουν μαζί τους συνήθειες, προσδοκίες, μορφές συμπεριφοράς, οι οποίες δεν είναι κακοπροαίρετες, αλλά είναι μαθημένες συμπεριφορές, είναι ένα κομμάτι της ζωής μας. Διότι το μεγαλύτερο τμήμα της ζωής μας το έχουμε περάσει σε τέτοια περιβάλλοντα. Επομένως, αυτό κάνει την αλλαγή δύσκολη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι δύσκολο να ξεκινήσει και να δημιουργηθεί μια νέα δομή εκ του μηδενός, ονόμασε την δομή αυτή για παράδειγμα ανοιχτό κόμμα, η οποία δηλαδή είναι μια συμμετοχική διαδικασία. Έχοντας αυτά ως δεδομένα, τι μορφή θα είχε όμως το ανοιχτό κόμμα ή ένας γενικά ανοιχτός σχηματισμός; Αυτές οι έννοιες σημαίνουν διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Αλλά για μένα, αυτό σημαίνει τις δομές και τους θεσμούς έχουν σχέση με αυτό που έχω ονομάσει συμμετοχική οικονομία. Για μένα, συμμετοχή δεν μπορεί να σημαίνει μόνο “Θέλω να συμμετέχω”. Σίγουρα η θέληση είναι τμήμα της συμμετοχής. Εάν δεν θέλεις να συμμετέχεις δεν συμμετέχεις, είναι απλό. Αλλά υπάρχει και ένα άλλο τμήμα: Εάν εγώ θέλω να συμμετέχω, αλλά δεν έχω κανένα τρόπο να συμμετέχω, η επιθυμία μου τότε δεν έχει σημασία. Επομένως, ποιοί είναι οι τρόποι συμμετοχής; Υπάρχουν αρκετοί τρόποι. Κατ’ αρχήν θα πρέπει να έχω κάτι να προσφέρω. Θα πρέπει να είμαι σε θέση να συμμετέχω, να εκφράσω την άποψή μου, να έχω άποψη, να έχω ιδέες, να έχω αυτοπεποίθεση. Εάν πρόκειται να συμμετέχω θα πρέπει να έχω την αυτοπεποίθεση να εκφράσω την άποψή μου, θα πρέπει να έχω τις πληροφορίες, που χρειάζονται για να έχω άποψη. Μπορείς να πεις ότι θέλουμε συμμετοχή, ότι θα είμαστε τελείως ανοιχτοί, ότι δεν θα αρνηθούμε τη συμμετοχή κανενός. Αλλά εάν το περιβάλλον είναι τέτοιο, που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν αυτοπεποίθεση και δεν έχουν χρόνο, δεν έχουν την ενέργεια, δεν έχουν πληροφόρηση, τότε πραγματικά το γεγονός ότι επιτρέπεται να συμμετέχουν δεν θα έχει σημασία, γιατί δεν θα συμμετέχουν επί της ουσίας έτσι και αλλιώς. Ένα άλλο παράδειγμα, είναι ίσως λίγο τραβηγμένο αλλά η αντιστοιχία μάλλον θα βοηθήσει… Συχνά, οι ΗΠΑ υποστηρίζουν αυτό που ονομάζουν ”ελεύθερες εκλογές”. Για παράδειγμα, θα υπάρχουν εκλογές στη Νικαράγουα ή στο Ελ Σαλβαδόρ ή οπουδήποτε αλλού, που οι ΗΠΑ θα υποστηρίζουν. Σ΄αυτές τις εκλογές ο οποιοσδήποτε είναι ελεύθερος να συμμετέχει και αυτό είναι αλήθεια Ο καθένας μπορεί να ψηφίσει. Οπότε τι είναι αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ, ώστε ξαφνικά τους αρέσουν αυτές οι εκλογές; Πριν τις εκλογές για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, οι ΗΠΑ και οι πράκτορές της στη χώρα, προβαίνουν σε διάφορες δραστηριότητες, όπως κλείνουν ραδιοφωνικούς σταθμούς, κλείνουν δημόσιους χώρους συναντήσεων, λογοκρίνουν εφημερίδες, εμπλέκονται σε διαδικασίες που καθορίζουν ποιά θα είναι η επιλογή, αυτός ο υποψήφιος ή ο άλλος. Oπότε, όταν οι τελικές εκλογές έρχονται, όλοι είναι ελεύθεροι να συμμετέχουν, αλλά στην πραγματικότητα ο λαός δεν έχει αυτοπεποίθεση, δεν έχουν πληροφόρηση, δεν έχουν ικανότητες, γιατί η διαδικασία που οδήγησε στις εκλογές τους έχει στερήσει όλα αυτά. Η διαδικασία αυτή εμπόδισε την επικοινωνία για την δημιουργία θέσεων. Τους έχει αφήσει μόνο με τη δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε δύο υποψηφίους- μαριονέτες που έχουν επιλεγεί από άλλους. Επομένως, η συμμετοχή είναι ελάχιστη. Είναι ελεύθερη βέβαια, επιτρέπεται μεν, είναι ακόμη και καλοδεχούμενη και ακόμη οι πολίτες παροτρύνονται να συμμετάσχουν, αλλά είναι μια συμμετοχή χωρίς νόημα. Ας πάμε όμως πίσω στα κόμματα. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε ένα πολιτικό σχηματισμό ή μια κίνηση και το κόμμα, ή η κίνηση λέει και το εννοεί πραγματικά ότι θέλει να έχει 10000, 100000, 1000000, 5000000 μέλη, και θέλουμε αυτά τα μέλη να έχουν κοινό όραμα και άποψη για το τι είμαστε, θέλουμε όλοι να συμμετέχουν, και θέλουμε τα μέλη να είναι ενεργά, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, και το κόμμα λέει στα μέλη αρχίστε να είστε ενεργοί, αναλάβετε πρωτοβουλίες. Αυτό δεν είναι αρκετό, γιατί τα μέλη για παράδειγμα αν είναι ένα κόμμα είναι εργαζόμενοι, οι οποίοι είναι κουρασμένοι, εξουθενωμένοι από τις εργασίες τους, τους έχουν κλέψει την ευκαιρία εκπαίδευσης, όταν πήγαν στο σχολείο διδαχθήκανε πως να αντέχουν την ανία και πως να δέχονται εντολές, αλλά δεν τους δόθηκαν ικανότητες, αυτοπεποίθεση και γνώσεις. Και στην εργασία τα πράγματα έγιναν χειρότερα, τώρα στην εργασία, επίσης αντέχουν την ανία και δέχονται εντολές και αυτό έγινε συνήθεια και δεν παίρνουν πρωτοβουλίες γιατί δεν τους επιτρέπεται. Δεν εισπράττουν πληροφόρηση, γιατί οι εργασίες τους δεν παρέχουν πληροφόρηση σ΄αυτούς. Και μετά στο κόμμα ή στο κίνημα, τους λένε να συμμετέχουν και μένουν άφωνοι, ”δεν έχω τις ικανότητες, δεν έχω την γνώση, την πληροφόρηση, δεν έχω την αυτοπεποίθεση”. Και αν έρθουν να συμμετέχουν, τότε αυτοί που έχουν όλες αυτές τις ιδιότητες θα κυριαρχούν στη συζήτηση παραγκωνίζοντάς τους, Θα επικρατούν στις συνελεύσεις και στην εξαγωγή των αποτελεσμάτων. Επομένως, η συμμετοχή θα είναι ψεύτικη. Μπορεί να εκφέρουν κάποια γνώμη, αλλά τελικά είναι η μειοψηφία της ανώτερης τάξης, που έχουν την αυτοπεποίθεση, την πληροφόρηση, τις συνθήκες και ότι άλλο χρειάζεται και τελικά θα επικρατούν. Επομένως, για να δημιουργήσω επιτυχημένα, ένα ανοιχτό κόμμα και ένα ανοιχτό κίνημα, αυτό που πρέπει να κάνω είναι να αλλάξω τον τρόπο που συμπεριφέρομαι στους ανθρώπους. Να βρω τους τρόπους να πω όχι μόνο ότι όλοι θα λειτουργήσουν με ισότητα, αλλά να ξεπεράσω την ασυμμετρία που υπάρχει μεταξύ των μελών. Όπου μερικά άτομα είναι μορφωμένα και έχουν τις δυνατότητες και τη γνώση και την αυτοπεποίθεση και άλλα άτομα είναι υποταγμένα. Θα πρέπει να φέρω μια ισορροπία. Θα πρέπει να εμποδίσω αυτά τα άτομα απο το να επικρατούν και να συμπεριλάβω αυτά τα άτομα. Θα πρέπει να να έχω εκπαιδευτικά προγράμματα, προγράμματα τεχνικής κατάρτισης, θα πρέπει να έχω προγράμματα διδασκαλίας για το πως να δίνει κάποιος ομιλίες. Θα πρέπει να έχω δομές που διευκολύνουν τη συμμετοχή, που κάνουν τη συμμετοχή ευχάριστη και που θα δημιουργεί αισθήματα ικανοποίησης στα άτομα. Επομένως είναι καλό να θέλουμε συμμετοχή, είναι καλό να καλωσορίζουμε την συμμετοχή. Αλλά εάν πραγματικά πρόκειται να έχουμε ένα επιτυχημένο ανοιχτό κόμμα, ένα ανοιχτό κίνημα, ένα συμμετοχικό κόμμα, ένα συμμετοχικό κίνημα, το κόμμα θα πρέπει να κάνει περισσότερα από απλά να καλωσορίζει αυτές τις μορφές. Θα πρέπει να διευκολύνει την εφαρμογή των νέων μορφών. Θα πρέπει δυναμικά να προωθήσει αυτές τις έννοιες. Θα πρέπει δυναμικά να δημιουργήσει χώρο για αυτές τις έννοιες με το να εμποδίσει την κατάληψη των θέσεων από συγκεκριμένες ομάδες ατόμων. Όταν λοιπόν, αυτή η νοοτροπία έχει πραγματωθεί, τότε θα είναι σχετικά εύκολο να δούμε πώς θα είναι το ανοιχτό κόμμα. Το ανοιχτό κόμμα ή το κίνημα, θα είναι ένας οργανισμός στον οποίο το όραμα που καθοδηγεί του μηχανισμούς, το όραμα που καθοδηγεί το σχεδιασμό είναι γνωστό, κατανοητό και κοινό για όλα τα μέλη. Η στρατηγική που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί είναι συνέχεια υπό συζήτηση και είναι γνωστή και κατανοητή από όλα τα συστατικά στοιχεία του κόμματος. Οι μηχανισμοί λήψης αποφάσεων είναι συμμετοχικοί και χαρακτηρίζονται από την αυτο-διαχείριση. Τα άτομα έχουν δικαίωμα λόγου αναλογικά με το μερίδιο στο οποίο οι αποφάσεις τους αφορούν.

Σχεδόν ένα χρόνο πρίν, παρουσιάσαμε το πρόγραμμα “Γλασκώβη 2020: Η Πόλη Που Ονειρεύεται“. Μπορείτε να ρίξετε μια ματιά στην αρχική ανάρτηση. Σήμερα, παρουσιάζουμε ένα podcast του think tank Demos που στήριξε αυτό το πρόγραμμα. Αν το ακούσετε (διάρκεια 6,5 λεπτά περίπου) θα αντιληφθείτε ότι το πρόγραμμα αυτό, πολύτιμο για οποιονδήποτε policymaker, ήταν πρωτίστως και περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, ένα πρόγραμμα παιδείας, ένα πρόγραμμα κουλτούρας.

Τα του προγράμματος στο σύνολό του, μπορείτε να διαβάσετε στο σχετικό βιβλίο με τις 122 σελίδες που εξεδόθη από το Demos και το οποίο μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Άλλο ένα παράδειγμα αυτοοργάνωσης, αυτή τη φορά από ένα πολύ αξιόλογο νέο παιδί που δείχνει να έχει καταλάβει (αυτός και όλοι όσοι μαζί του δημιούργησαν την Πρωτοβουλία Πολιτών “Στην Κόρινθο με Ποδήλατο”), αυτό που άλλοι δυσκολεύονται τόσο πολύ να καταλάβουν: ότι η αυτοοργάνωση ή είναι ad hoc ή δεν υπάρχει. Εμμέσως το είχαμε αναφέρει και παλιότερα όταν στο post περί Σωμάτων Πολιτών γράφαμε ότι τα τελευταία είναι πάντα ‘functionality specific’. Τώρα το πώς αυτοοργανώνεται ένα κόμμα, αυτό πολύ θα ήθελα κάποιος να μου το εξηγήσει. Το δε ανέκδοτο περί αυτοοργάνωσης το 1974, δεν μου φέρνει πια γέλια. Αλλά νομίζω πως αν συνεχίσω θα αδικήσω το κείμενο που αναφέρεται σε κάτι εξόχως σοβαρό. Το πώς δηλαδή λίγο-λίγο, με πολύ κόπο και πείσμα, οι Πολίτες διεκδικούν συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα. Άλλωστε ο πολίτης, η πολιτική, ο πολιτισμός έχουν να κάνουν με την ΠΟΛΗ!

Αγαπητέ Mike,

Θα ήθελα να σου μεταφέρω την δική μου εμπειρία στο θέμα της αυτό-οργάνωσης μέσω της συμμετοχής μου στην Πρωτοβουλία Πολιτών «Στην Κόρινθο με Ποδήλατο».

Ποιοι είμαστε;

Η Πρωτοβουλία πολιτών «στην Κόρινθο με ποδήλατο δημιουργήθηκε αρχές Οκτωβρίου 2007, όταν οργανώθηκε η πρώτη συνάντηση στο Κέντρο Νέων Κορίνθου, με την συμμετοχή ανθρώπων διαφόρων ηλικιών και ενδιαφερόντων, με κοινή όμως την αγάπη τους για το ποδήλατο.

Στις επόμενες συναντήσεις, καθορίστηκε το όραμα και οι στόχοι της πρωτοβουλίας, οι οποίοι είναι:

* Η επιστροφή του ποδηλάτου στην καθημερινότητα της πόλης, ως εναλλακτικό μέσο μετακίνησης,
* Η αλλαγή νοοτροπίας όλων στη χρήση του αυτοκίνητου στη πόλη και ο σεβασμός των δικαιωμάτων ποδηλατών και πεζών, και
* Η δρομολόγηση και η υλοποίηση έργων που θα διασφαλίσουν τόσο την ασφαλή μετακίνηση των ποδηλατών (δίκτυο ποδηλατοδρόμων), όσο και την ενθάρρυνση χρήσης του (χώροι στάθμευσης για ποδήλατα)

Επίσης, πάρθηκε και η απόφαση για την διοργάνωση τακτικών ποδηλατάδων στην πόλη μας, προκειμένου αυτό να βοηθήσει στην υλοποίηση του οράματός μας. Η πρώτη ποδηλατάδα είναι ήδη γεγονός και πραγματοποιήθηκε αρχές Νοέμβρη με τη συμμετοχή περίπου 50 ποδηλατών.
Πώς λειτουργούμε;

Προκειμένου η οργανωμένη αυτή συλλογικότητα να μπορεί να είναι βιώσιμη και να αναπτυχθεί ως ένα βαθμό, έχει κάποια χαρακτηριστικά:

* Διοργάνωση τακτικών συναντήσεων των μελών της (σχεδόν εβδομαδιαία).
* Συμμετοχικότητα στη λήψη των αποφάσεων με οριζόντια οργάνωση (δεν υπάρχει κάποιος αρχηγός που αποφασίζει για όλα).
* Επιμερισμός των δραστηριοτήτων που πρέπει να γίνουν (σύμφωνα με τις γνώσεις και τις ικανότητες των μελών).

Προς την κατεύθυνση αυτή μας βοηθούν μια σειρά από εργαλεία που χρησιμοποιούμε, όπως:

* Η καθιέρωση follow up μετά τις συναντήσεις της ομάδας (ενημέρωση των μελών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για το τι συζητήθηκε, τι αποφασίστηκε, τι έχει αναλάβει ο καθένας).
* Η χρησιμοποίηση επικοινωνιακών μέσων δράσης για την ενημέρωση των συμπολιτών μας σχετικά με τη δράση της πρωτοβουλίας (ιστοσελίδα, δελτία τύπου στα τοπικά ΜΜΕ, ηλεκτρονικό δίκτυο ενημέρωσης μέσω email).

Το μέλλον

Θέλουμε να προσελκύσουμε περισσότερους συμπολίτες μας και μέσω μιας συμμετοχικής διαδικασίας, να συμβάλλουμε με διαρκώς ταχύτερο ρυθμό στην υλοποίηση του οράματός μας, ώστε να αποτελέσουμε σαν πόλη της Κορίνθου, μια πόλη πρότυπο όσον αφορά τη χρήση του ποδηλάτου.
Έτσι, προς αυτή την κατεύθυνση θέλουμε να:

* Διοργανώνουμε τακτικές ποδηλατάδες στην πόλη μας.
* Παρεμβαίνουμε στα τοπικά ζητήματα που αφορούν / έχουν σχέση με το ποδήλατο.
* Οργανωθούμε αποτελεσματικότερα κι εμείς σαν ομάδα.

Επίλογος

Αυτο-οργανωθείτε. Συναντηθείτε. Ενωθείτε γύρω από ένα μικρό σκοπό. Για ένα πάρκο. Ένα νεοκλασικό. Ένα δασικό συγκρότημα. Ένα ποτάμι, ένα ρέμα. Τη γειτονιά σας. Και άλλων περιοχών, μαζί με άλλους.

Δε χρειάζεται χρόνος πολύς. Θετική διάθεση και επιθυμία χρειάζεται γύρω απ’ τον κάθε κοινό μικρό σκοπό. Και η θυσία του «εγώ» μπροστά στο «εμείς», χωρίς να γίνουμε αγέλη.
Σας περιμένουμε σε κάποια από τις συναντήσεις της ομάδας μας, οι οποίες είναι ανοιχτές σε όλους τους συμπολίτες μας, για να συναποφασίσουμε για τις μελλοντικές δράσεις της πρωτοβουλίας «Στην Κόρινθο με Ποδήλατο».

Με εκτίμηση,

Κεφάλας Σταύρος

Υ.Γ. . Περισσότερες πληροφορίες: www.podilatada.gr

ΥΓ από Mike: Θα ήθελα επίσης να υπενθυμίσω τα posts σε αυτό το ιστολόγιο που αναφέρονται στο θέμα της προώθησης του ποδήλατου ως μέσου μετακίνησης στην πόλη. Είναι το ‘Δημοτικά Ποδήλατα‘ και το ‘Πόλη και Ποδήλατο‘.

Αγαπητέ Mike,

Διαβάζοντας το κείμενό σου για το «Σώμα Πολιτών», πρέπει να ομολογήσω, μου ήρθε στο μυαλό η συγκρότηση και λειτουργία της Κίνησης Πολιτών στην πόλη της Κορίνθου και θα ήθελα, για την ίδια την ουσία του διαλόγου να μεταφέρω σε σένα και τους αναγνώστες του blog σου την εμπειρία αυτή ακολουθώντας κατά βάση τη δομή του σημειώματός σου (ζητώντας προκαταβολικά συγνώμη αν τα παρακάτω δημιουργούν εικόνα ενός αφελούς ναρκισσισμού).

Βρεθήκαμε από την ανησυχία μας για την πορεία της πόλης μας πριν δυο περίπου χρόνια. Αρχίσαμε να συζητάμε. Συζητώντας διαπιστώσαμε πόσο λίγα γνωρίζαμε για την πόλη και για τους εαυτούς μας. Αποφασίσαμε ότι πρέπει να ‘εκπαιδευτούμε’ και μάλιστα με όσο περισσότερο επιστημονικό τρόπο ήταν δυνατόν. Φτιάξαμε μικρές ομάδες για τα επιμέρους θέματα. Τα συζητήσαμε ξανά και ξανά. Διαφωνήσαμε, συμφωνήσαμε μέσα από διάλογο που κράτησε πολύ. Σφυρηλατήσαμε τη συνοχή μας κρατώντας έξω από την προσπάθειά μας τα κόμματα και την κομματική λογική. Κατακτήσαμε την αυτονομία μας στην πράξη. Η τεχνολογία ήταν μέσο διαρκούς ροής του διαλόγου.

Νιώσαμε ότι θα έπρεπε να βγούμε στην κοινωνία. Αργά αλλά σταθερά το πράξαμε. Εκθέσαμε τους προβληματισμούς και τις απόψεις μας. Πρώτος κύκλος, δεύτερος κύκλος και η διεύρυνση συνεχίστηκε. Μακριά τα κόμματα, μακριά και οι αρχηγοί. Στόχος η συλλογικότητα, η συμμετοχή και η διαβούλευση.

Αποφασίσαμε να συμμετάσχουμε στις εκλογές. Βαδίσαμε για καιρό χωρίς υποψήφιο δήμαρχο. Επιλέξαμε τον υποψήφιο ανάμεσα σε τρεις υποψηφιότητες που κατατέθηκαν και παρουσιάστηκαν σε ανοιχτή εκδήλωση με τη συμμετοχή των πολιτών. Οι εκλογές στα γραφεία της Κίνησης 4 μήνες πριν τις εκλογές μετατράπηκαν σε μια ανοιχτή δημοκρατική διαδικασία συμμετοχής των πολιτών. Επιλέξαμε υποψήφιο και οι συνυποψήφιοι ήταν οι πρώτοι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι.

Η Κίνηση Πολιτών συμμετείχε στις εκλογές χωρίς προσωπικές δαπάνες των υποψηφίων, χωρίς προσωπικά φυλλάδια, χωρίς προσωπική προβολή. Με συλλογική ‘ηγεσία’ και αυτοοργάνωση σε ομάδες δουλειάς, χωρίς αξιωματούχους, διαμόρφωσε θέσεις, έβγαλε εφημερίδα, έφτιαξε ιστολόγιο, συγκέντρωσε δυνάμεις και αγωνίζεται καθημερινά για να αλλάξει η πολιτική ατζέντα στο Δήμο μας και η ποιότητα της τοπικής εξουσίας.

Οι ομάδες δουλειάς και η συλλογικότητα είναι και σήμερα τα βασικά στοιχεία της αυτοοργάνωσής μας.

Είναι τόσο απλά και ρομαντικά τα πράγματα; Ασφαλώς ΟΧΙ.

Η αυτοοργάνωση είναι μια αργόσυρτη, επίμονη και επίπονη υπόθεση. Καλύτερα όμως αργή παρά αντιδημοκρατική. Με κόστος, πάνω απ’ όλα, προσωπικό, που χάνεται όμως μέσα σε αυτό που ‘κάνουμε με τους άλλους και για το δικό μας συμφέρον’, όπως γράφει ο ‘Ούτις’.

Ξέραμε πως θα πορευτούμε οργανωτικά; ΟΧΙ. Και ούτε ξέρουμε. Ξέρουμε μόνο ότι θέλουμε να ‘κατακτήσουμε την πολιτική μας συνείδηση’ μέσα από συλλογικές, συμμετοχικές διαδικασίες.

Χρειαζόμαστε νέες μορφές οργάνωσης, νέες δομές, νέες λειτουργίες, νέους θεσμούς, μα πάνω απ’ όλα, νέες ιδέες και νέο λόγο. Χρειαζόμαστε μια νέα ‘εκκλησία του δήμου’ και μια νέα συλλογική συνείδηση. Χρειαζόμαστε μια κοινωνική και πολιτική υπέρβαση. Εμείς στην Κίνηση την ‘παλεύουμε’. Δεν επαρκούμε όμως μόνο εμείς.

———————————————————————————————————
Το κείμενο αυτό είναι του δημοτικού συμβούλου της μειοψηφίας και επικεφαλής της Κίνησης Πολιτών για το Δήμο Κορινθίων, αλλά και καθηγητή Αγροτικής Κοινωνιολογίας στο τμήμα Αγροτικής Οικονομίας & Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κυρίου Κασίμη Χαράλαμπου. Ελπίζω πως όσοι έχουν απορίες για το τι σημαίνει αυτο-οργάνωση, να βρήκαν σ’ αυτό ένα χρήσιμο παράδειγμα.

Είναι κοινή η αντίληψη της σχέσης μεταξύ των πολιτών και των πολιτικών ως συγκρουσιακής. Αυτό δεν είναι ούτε εσφαλμένο ούτε ανερμήνευτο. Η ποιότητα της πολιτικής και των πολιτικών στην Ελλάδα, με τις ανάλογες νησίδες ποιότητας που δεν αγνοούμε, είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Εστιάζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας και σπανιότατα αν όχι ποτέ, αφιερώνει χρόνο και φαιά ουσία στο σχεδιασμό πολιτικών που θα αλλάξουν προς το καλύτερο τον τρόπο ζωής στην πόλη και την ύπαιθρο. Για να το αποδώσω σχηματικά, οι πολιτικοί μας προτιμούν να κωπηλατούν παρά να κρατούν το τιμόνι του σκάφους. Η δικαιολογία είναι γνωστή, πρόχειρη και βαρετή: η έλλειψη κονδυλίων. Πίσω από αυτό το επιχείρημα, πολλοί πολιτικοί κρύβουν στην πραγματικότητα την ένδεια προοδευτικής αντίληψης για την κοινωνία.
Τι μπορεί άραγε να γίνει για να αλλάξει αυτή η κατάσταση; Ισχυρίζομαι ότι η αύξηση της συμμετοχής των πολιτών, μέσα από ολότελα νέους δημοκρατικούς θεσμούς, ορίζει τη νέα προοδευτικότητα. Η οριζόντια συνεργασία μεταξύ οργανώσεων πολιτών και δημόσιων υπηρεσιών, σε αντίθεση με το γνωστό κάθετο, ιεραρχικό και γραφειοκρατικό μοντέλο που επιφυλάσσει στον πολίτη την έσχατη θέση, είναι η επιτομή μιας νέας κυβερνητικής αντίληψης που ασφαλώς έχει πολύ δρόμο ακόμα να διανύσει, όχι για να επικρατήσει, αλλά έστω για να αντιμετωπίζεται ως μια έγκυρη εναλλακτική οδός. Μεγάλη σημασία έχουν εδώ τα πετυχημένα παραδείγματα. Κάνοντας μια όχι και τόσο επισταμένη έρευνα στο διαδίκτυο, βρήκα δεκάδες τέτοια. Από τους συμμετοχικούς προϋπολογισμούς του Porto Allegre στη Βραζιλία, μέχρι τη διοίκηση των δημόσιων σχολείων του Chicago από συνοικιακά συμβούλια και από τη μεταρρύθμιση των Panchayat (χωριά) στην Kerala της Ινδίας, μέχρι το πρόγραμμα αναζωογόνησης των γειτονιών της Minneapolis, η ζυγαριά γέρνει σαφώς υπέρ τους. Αλλά και εκτός της κλασικής πολιτικής, τα συμμετοχικά εγχειρήματα όπως η πασίγνωστη εγκυκλοπαίδεια του διαδικτύου Wikipedia, το λογισμικό ανοιχτού κώδικα, τα λεγόμενα ‘κοινωνικά μέσα’ (social media) κτλ κερδίζουν ολοένα και περισσότερο αναγνώριση και σεβασμό.
Αναρωτιέμαι γιατί αφού η νέα αυτή αντίληψη επιτυγχάνει όλο και πιό συχνά σε όλο και περισσότερα μέρη, δεν γίνεται το όχημα που η κεντροαριστερά στην Ευρώπη και όχι μόνο, αναζητεί αλλά δε βρίσκει. Τι σκέφτονται άραγε όλοι αυτοί οι θεωρούμενοι προοδευτικοί πολιτικοί από τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ελλάδα κοκ όταν μιλούν (και είναι λαλίστατοι) για την κρίση της κεντροαριστεράς;
Καταλήγω, ότι οι περισσότεροι δε λένε τίποτα. Και δε λένε τίποτα γιατί είναι οι ίδιοι μέρος του προβλήματος. Όταν μιλούν για δημοκρατικές διαδικασίες, εννοούν αυτές όπου οι στημένοι μηχανισμοί θα τους αποθεώσουν. Όταν μιλούν για διάλογο με το λαό, τον εννοούν μέσα από τα τηλεοπτικά παράθυρα, τις ακριβοθώρητες στήλες των εφημερίδων ή τις απρόσιτες σελίδες κάποιων ‘ειδικών’ περιοδικών. Επειδή οι περισσότεροι από αυτούς έχουν θητεύσει επί μακρόν σε κυβερνητικές θέσεις, όταν μιλούν για προοδευτικότητα, επιχειρούν να ταυτίσουν το έργο τους μαζί της. Πρόκειται τελικά, για αυτό που οι αγγλοσάξονες ονομάζουν machine politics.
Είναι αλήθεια πως πέρα από τον καθεστωτισμό της political machine, στο δόγμα ‘το κράτος φταίει’, που επικράτησε σταδιακά μετά το ’80, η αριστερά είχε πολλούς λόγους να εμφανίζεται αμήχανη. Ενώ η απλή λογική υπεδείκνυε πως η συστατική δυσκαμψία του κράτους θα καθίστατο όλο και μεγαλύτερο πρόβλημα με την αύξηση του κύκλου εργασιών του, η ανάθεση στο κράτος της κοινωνικής πολιτικής αλλά και μεγάλου μέρους της οικονομίας, θεωρείτο για την αριστερά, αδιαπραγμάτευτη. Άλλωστε, ο ίδιος ο άξονας ‘δεξιά-αριστερά’ τοποθετεί αριστερά τους κρατιστές και δεξιά τους υπέρμαχους της ελεύθερης αγοράς. Ένιωθαν λοιπόν πως αν απαρνηθούν το κράτος, θα είναι σα να αρνούνται την ίδια την αριστερά, έστω και αν η συζήτηση δεν αφορούσε το κράτος στο σύνολό του, έστω και αν το κοινωνικό κράτος εξαιρείτο ευθύς εξαρχής από τη συζήτηση. Ακόμη χειρότερα, πολλοί από αυτούς που μετακινήθηκαν από αυτή τη θέση, δεν το έκαναν γιατί πείστηκαν για το λάθος της, αλλά καθαρά από πολιτικό οπορτουνισμό. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η εγκατάλειψη του κρατισμού δεν συνοδεύτηκε από την αντικατάστασή του από νέους δημοκρατικούς θεσμούς και αντιλήψεις, αλλά από μια φλυαρία μηδενικού αθροίσματος που άλειψε τελικά περισσότερο βούτυρο στο ψωμί του νεοφιλελευθερισμού.

Αυτό που σήμερα είναι ριζικά διαφορετικό είναι πως όλο και περισσότερο, την εξουσία δεν την έχουν αυτοί που κατέχουν τα μέσα παραγωγής, αλλά αυτοί που έχουν πρόσβαση στη γνώση. Αυτό σημαίνει πως αν προσφέρουμε γνώση ενδυναμώνοντας τους πολίτες, είναι το ίδιο σα να προσφέραμε συνεργατικά μέσα παραγωγής στην εργατική τάξη του 19ου αιώνα. Μόνο που αυτό είναι πολύ δύσκολο να το κατανοήσει το μεγαλύτερο μέρος του υπάρχοντος πολιτικού προσωπικού που αποστήθισε με επιμέλεια τα συμπεράσματα των Σοσιαλιστικών Διεθνών, αλλά ταυτόχρονα επέδειξε μια δραματική έλλειψη δυνατότητας παρακολούθησης της κοινωνικής μετεξέλιξης και του ανάλογου αναστοχασμού. Γι αυτό η κρίση της κεντροαριστεράς είναι τελικά ‘κρίση’. Δεν αφορά την κεντροαριστερά αλλά τους εκφραστές της. Άρα, είναι περισσότερο παρά ποτέ αναγκαίο ένα νέο πολιτικό δυναμικό που να εμπνέεται από τις νέες αξίες, να είναι σε θέση να επανακαθορίσει κατά τρόπο σύγχρονο την έννοια της αριστεράς και να αναδείξει τα νέα διακυβεύματα και τις νέες διαχωριστικές γραμμές.

Σε προηγούμενο άρθρο μας παρουσιάσαμε την ιδέα των ‘Συνεδρίων Πολιτών’ ως ένα ενδιαφέρον εργαλείο συμμετοχικής δημοκρατίας. Σήμερα, θα αναφερθούμε σε ένα ακόμη παρόμοιο εργαλείο, αυτό του ‘Σώματος Πολιτών’ (Citizen Assembly). Αποφεύγω τη χρήση του όρου ‘Επιτροπές Πολιτών’ όχι μόνο γιατί τη λέξη ‘επιτροπή’ τη βρίσκω αρνητικά φορτισμένη, αλλά και γιατί η αντίστοιχή της στα αγγλικά και τα γαλλικά (jury) παραπέμπει μερικούς στην εσφαλμένη μετάφρασή της ως ‘δικαστήριο’, πράγμα που όταν δεν είναι ηθελημένα παραπλανητικό, είναι αφελές.
Τι είναι όμως ένα ‘Σώμα Πολιτών’; Είναι μία ‘συνάθροιση’ πολιτών για ένα σαφώς ορισμένο και συγκεκριμένο σκοπό (functionality specific), σε αντίθεση με τα σώματα που γνωρίζουμε από τους τρέχοντες δημοκρατικούς θεσμούς (πχ δημοτικά συμβούλια) τα οποία αναφέρονται σε μεγάλο εύρος αρμοδιοτήτων και γενικών σκοπών.
Ένα από τα γνωστότερα παγκοσμίως παραδείγματα Σώματος Πολιτών είναι το ‘Ontario Citizen’s Assembly on Electoral Reform’, δηλαδή το ‘Σώμα Πολιτών του Οντάριο για την Εκλογική Μεταρρύθμιση’. Παρατηρούμε ότι δηλώνεται ευθύς εξαρχής ο σκοπός για τον οποίο το σώμα αυτό συστάθηκε. Είναι η πιθανή μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος. Παρότι έχει μεγάλο ενδιαφέρον το περιεχόμενο αυτής της μεταρρύθμισης, δεν θα μας απασχολήσει επί του παρόντος.
Το σώμα αυτό συστάθηκε ως εξής: αρχικά υπέβαλλε αίτηση συμμετοχής όποιος πολίτης επιθυμούσε να συμμετέχει. Κατόπιν, κληρώθηκαν τυχαία 103 από τους ενδιαφερόμενους, ένας από κάθε εκλογική περιφέρεια του Οντάριο, συν τον πρόεδρο του σώματος ο οποίος ορίστηκε από την κυβέρνηση. Αυτά τα 104 μέλη (52 άνδρες και 52 γυναίκες) ολοκλήρωσαν τρείς κύκλους εργασιών. Ο πρώτος κύκλος ήταν εκπαιδευτικός. Εκεί οι συμμετέχοντες εκπαιδεύτηκαν πάνω στα διάφορα εκλογικά συστήματα, τις αρχές που αυτά οφείλουν να υπηρετούν, τις υφιστάμενες προτάσεις και εναλλακτικές λύσεις κοκ. Στο δεύτερο κύκλο, οι πολίτες συμμετείχαν σε 41 συνολικά συσκέψεις που έγιναν σε 35 διαφορετικές πόλεις, όπου οι πολίτες-μέλη του σώματος συμμετείχαν ανάλογα με την εντοπιότητα και την εγγύτητα στις συσκέψεις (και όχι όλοι σε όλες τις συσκέψεις που θα σήμαινε γι αυτούς ότι θα γίνονταν περιοδεύων θίασος). Εκεί τέθηκαν οι προτεραιότητες του ίδιου του Σώματος των Πολιτών σε αντίθεση με την προηγούμενη φάση που περιείχε μόνο θεωρία. Ο δεύτερος αυτός κύκλος ακολουθήθηκε από έναν τρίτο, αυτόν της Διαβούλευσης, όπου το Σώμα συζήτησε μεταξύ του αυτά που άκουσε και έμαθε για να καταλήξει να αποφασίσει τι να συστήσει στην κυβέρνηση του Οντάριο σχετικά με το εκλογικό σύστημα.
Από το Νοέμβριο του 2006 μέχρι τον Οκτώβριο του 2007, το εκπληκτικό αυτό δημοκρατικό πείραμα πήρε σάρκα και οστά. Κατέληξε να προτείνει αλλαγή του εκλογικού συστήματος, προτείνοντας άλλο, συγκεκριμένο σύστημα ως καλύτερο. Η κυβέρνηση διεξήγαγε δημοψήφισμα σχετικά με το θέμα, του οποίου το αποτέλεσμα δεν επικύρωσε τις απόψεις του Σώματος (με βάση τον καναδικό νόμο, το δημοψήφισμα για να έχει δεσμευτική ισχύ για την κυβέρνηση θα έπρεπε να δίνει στην επικρατούσα άποψη ποσοστό μεγαλύτερο ή ίσο του 60%).
Ασχέτως του συγκεκριμένου αποτελέσματος, θεωρώ το πείραμα αυτό εξαιρετικά σημαντικό. Ο λόγος είναι ο εξής: είναι σήμερα, περισσότερο παρά ποτέ βεβαιωμένο ότι το κράτος (και άρα και η κρατικιστική λογική), δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στα κοινωνικά του καθήκοντα. Ό,τι ήταν εφικτό με όρους κοινωνικού κράτους τις δεκαετίες του ’50, του ’60, του ’70 δεν είναι πια. Ο σημαντικότερος λόγος είναι η μεγέθυνση της οικονομίας μαζί με μια ταυτόχρονη μεγέθυνση της πολυπλοκότητας που αποστέρησαν από το κράτος την ευελιξία, τη ζωτικότητα και τα κοινωνικά του αντανακλαστικά. Η πρόταση που ήρθε στο τραπέζι, απλή: μικρότερο και πιο ευέλικτο κράτος. Ιδιωτικοποιήσεις, μείωση των κοινωνικών δαπανών και απορρύθμιση (deregulation) των αγορών ήταν τα ‘θαυματουργά’ μέτρα που κλήθηκαν να διορθώσουν το πρόβλημα. Το κράτος αντικαταστάθηκε εν μέρει από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Η προστασία κάποιων κοινωνικών αγαθών και υπηρεσιών ανατέθηκε στις δυνάμεις της αγοράς. Δηλαδή, μια συλλογική μορφή εξουσίας όπως είναι το κράτος, που μάλιστα διαθέτει δημοκρατική νομιμοποίηση μέσω της εκλογής της κυβέρνησης, αντικαθίσταται από ιδιώτες, από το κεφάλαιο, από τις αγορές. Κι αν το κράτος φτιάχτηκε -στα χαρτιά έστω- για να υπερασπίζεται τους πολίτες και την κοινωνία, το κεφάλαιο άραγε τι υπερασπίζεται; Προκύπτει λοιπόν ένα ηθικό κενό και ένα αναπόδραστο ερώτημα: ποιος υπερασπίζεται και υπεραμύνεται της κοινωνικής συνοχής, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της κοινωνικής δικαιοσύνης, του κοινωνικού ελέγχου επί των συλλογικών αποφάσεων;
Νομίζω, πως όχι η αγορά, όχι το κεφάλαιο. Η υποκατάσταση του κράτους από αυτές τις δυνάμεις, οδηγεί στην αποδυνάμωση της ίδιας της δημοκρατίας. Γιατί στον πυρήνα της έννοιας της δημοκρατίας, εδράζονται οι συλλογικές -και όχι μόνο οι ατομικές- ελευθερίες και δικαιώματα. Αν τα συλλογικά δικαιώματα απομειώνονται, τότε το ίδιο συμβαίνει και στη δημοκρατία.
Από τι λοιπόν θα υποκατασταθεί το κράτος κατά τρόπον ώστε και αυτό να γίνει περισσότερο αποτελεσματικό και ευέλικτο, αλλά και να προστατευθούν οι έννοιες που αναφέραμε και που εμπνέουν κάθε προοδευτικό πολίτη, οργάνωση, κίνημα, κόμμα; Θεωρώ, και δεν κομίζω γλαύκα, αφού οι θέσεις αυτές έχουν επανειλημμένα διατυπωθεί από μεγάλους σύγχρονους κοινωνιολόγους και στοχαστές, όπως ο Joshua Cohen, ο James Fishkin, ο Archon Fung και άλλοι, ότι η σύγχρονη αριστερά πρέπει να μεταρρυθμίσει ριζικά τους δημοκρατικούς θεσμούς στην κατεύθυνση της υποκατάστασης των παρωχημένων κρατικών μεγα-δομών και υπηρεσιών από καινοτόμες λύσεις και παραδείγματα συμμετοχικής δημοκρατίας όπως αυτό στο οποίο αναφερθήκαμε σήμερα. Αντί για το κράτος, οι Πολίτες. Όχι αντί για το κράτος, οι αγορές. Αυτή είναι η σύγχρονη πολιτική αντίστιξη. Αυτή είναι η νέα διαχωριστική γραμμή.

Γι αυτό θα αφιερώσουμε μερικά άρθρα σε παραδείγματα αντίστοιχα με το σημερινό. Παραδείγματα επίκαιρα τώρα που συζητιέται η έννοια της επανίδρυσης του ΠΑΣΟΚ, της αυτο-οργάνωσης κτλ. Παραδείγματα χρήσιμα για να καταλάβουμε ποια και πώς μπορεί να είναι η νέα οργάνωση του Κινήματος (που μέχρι σήμερα είχε αντιγράψει πιστά το κράτος άρα και τα αδιέξοδά του). Παραδείγματα πειστικά για μια οργάνωση χωρίς αξιωματούχους και μηχανισμούς, στοχευμένη στις κοινωνικές διεργασίες και προβληματισμούς. Παραδείγματα επίσης σημαντικά για τις τοπικές κοινωνίες που βιώνουν τα αδιέξοδα μιας τοπικής αυτοδιοίκησης που δεν σκέφτεται, δεν πράττει, δε λογαριάζει, δεν διεκδικεί, μόνο ψευδο-διαχειρίζεται πενιχρά κονδύλια και -προπάντων- μίζες.