Ο Χορός και Ο Χορευτής
Συγγραφέας: Μιχάλης Κούτρας | Ημερομηνία: 27 Dec 2008
How can we know the dancer from the dance?
—W.B. Yeats, Among School Children
Τα πρόσφατα βίαια γεγονότα που συγκλόνισαν τη χώρα μας, φαίνεται πως περνούν σιγά-σιγά στην ιστορία. Η τραγική απώλεια ενός 15χρονου συνοδεύτηκε από δραματικά γεγονότα ‘προς τιμήν του’ που ο ίδιος πιθανότατα δεν θα ενέκρινε. Οι δαίμονες του συλλογικού μας ασυνειδήτου οργίασαν για άλλη μια φορά, παρεμβαίνοντας στην καθημερινή μας επιστασία, εννοώ τις συνήθεις, συνειδητές αναπαραστάσεις του κοινωνικού μας εγώ. Ασφαλώς δεν δύναμαι να ορίσω το τελευταίο (το κοινωνικό μας εγώ). Θα σταθώ όμως στο εξής ερωτηματικό: έχει η παρέμβαση αυτή ανατρεπτική επίδραση στις αναπαραστάσεις του εγώ μας, ή όχι; Με άλλα λόγια, συνιστούν για την κοινωνία μας, τραύμα τα τελευταία γεγονότα ή όχι; Ακόμη περισσότερο, έχει το ‘τραύμα’ αυτό πολιτικό περιεχόμενο; (*)
Θα συγκλίνω προς την άποψη του τραύματος. Οπωσδήποτε, ο θάνατος του Αλέξανδρου παρενέβη αφυπνιστικά και εξεγερτικά στη συνήθη σφαιρική αφασία μας. Η πολλαπλώς προδομένη νέα γενιά, επανανακαλύφθηκε. Το ‘περιθώριο’ επίσης, όπως και η αστυνομία.
Αλλά αυτά, ως υλικά, δεν είναι νέα. Η ιστορία μας βρίθει από κατά συρροήν προδοσίες των εκάστοτε νέων γενεών. Το ‘περιθώριο’ άλλοτε παρακρατικό (στο πρότυπο του Κοτζαμάνη) και άλλοτε αντικρατικό, αλλά ποτέ κοινωνικό (στο πρότυπο της Νάντας) ήταν πάντοτε το ίδιο. Όπως και η αστυνομία, είτε με το πηλίκιο του δραγάτη και του χωροφύλακα, είτε με το κράνος των ΜΑΤ, διαπρέπει διαχρονικά με την απουσία της από τους ουσιαστικούς της ρόλους (να υπηρετεί και να προστατεύει τον πολίτη) και την παρουσία της σε αχρείαστους (να καταστέλλει όχι μόνο αυτό που δεν χρήζει καταστολής, αλλά και οτιδήποτε δεν μπορεί να καταλάβει), αν όχι σε απαράδεκτους ρόλους. Τα πρόσωπα μετεξελίσσονται αλλά ο χορός καλά κρατεί. Και στο χορό αυτό, συμμετέχουν, λιγότερο ή περισσότερο σφιχταγκαλιασμένοι, όλοι!
Θα περίμενε κανείς πως ο μετασχηματισμός όλων αυτών των τραυματικών μνημών σε αφηγήσιμες ιστορίες, δηλαδή σε καλλιτεχνικό και πολιτικό λόγο, θα λειτουργούσε λυτρωτικά για το κοινωνικό μας εγώ και θα οδηγούσε στην ανάπτυξη μιας νέας, ωριμότερης κοινωνικής ταυτότητας.
Δυστυχώς, αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει. Τα περιστατικά κρατικής, παρακρατικής και αντικρατικής βίας αναπαράγονται και ανακυκλώνονται. Η παιδεία παραμένει στα πρότυπα του 19ου αιώνα, δηλαδή την αποστήθιση. Η υγεία αναζητά έτοιμα μοντέλα εκ της αλλοδαπής, κατά προτίμηση με υστέρηση ολίγων δεκαετιών. Η οικονομία της χώρας χρειάζεται κάθε λίγο και λιγάκι, σταθεροποίηση. Η όποια ανάπτυξη γίνεται με δανεικά και σε αντιπαραγωγικές κατευθύνσεις. Οι καλλιτέχνες απουσιάζουν από την καλλιτεχνική παραγωγή όσο και οι υπόλοιποι πολίτες από την κλασική παραγωγή. Έτσι, επιβεβαιώνεται ο χαρακτηρισμός της κοινωνικής αφασίας, ως σφαιρικής, δηλαδή τόσο αφασία αντίληψης όσο και αφασία εκφοράς. Το μόνο που φαίνεται να επιβιώνει είναι μια διαρκής μακαριότητα πως όλα θα περάσουν, όλα θα επανέλθουν στους συνήθεις ρυθμούς. Ακόμη χειρότερα, πως η τιμωρία του όποιου αστυνομικού ή τρομοκράτη, κλείνει και το χορό της βίας.
*.Υιοθετώ τον ορισμό του τραύματος όπως αναφέρεται στο βιβλίο
“The Shattered Self – A Psychoanalytic Study of Trauma”, των Richard Ulman, και Doris Brothers:
“We argue that … the unconscious meaning of real occurrences causes trauma by shattering ‘central organizing fantasies’ of self in relation to selfobject.” και παρακάτω:
“Another way of understanding trauma, then, is that the meaning of an occurrence changes one’s experience of oneself in relation to selfobjects, in ways that are intolerable. In other words, the (unconscious) meaning of an occurrence changes a person’s experience of self.”
| Σχολιάστε το κείμενο
Το ΠΑΣΟΚ από τη σκοπιά του Ψυχίατρου
Συγγραφέας: | Ημερομηνία: 25 Mar 2008
Όλοι θυμόμαστε την άνοδο του Γιώργου Παπανδρέου στην προεδρία του ΠΑΣΟΚ και τις προσδοκίες που προσωποποιήθηκαν επάνω του συνοψιζόμενες στο σύνθημα «Γιώργο προχώρα, άλλαξε τα όλα!». Τέσσερα χρόνια αργότερα, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε μια σπειροειδή καθοδική πορεία, μετρώντας και ξαναμετρώντας τις ‘δυνάμεις’ του με εσωστρεφείς διαδικασίες που απέχουν πολύ από τις όποιες γνήσιες δυνάμεις του στην κοινωνία. Αναρωτιέμαι ποια είναι η σχέση του ανθρωπογεωγραφικού μωσαϊκού του εθνικού συμβουλίου με αυτού της κοινωνίας και βρίσκω κραυγαλέες αναντιστοιχίες. Αλλά δε σκοπεύω να ασχοληθώ με τα όργανα του κινήματος. Αυτό που με ενδιαφέρει σήμερα είναι δυο πολύ συγκεκριμένα και αδιαμφισβήτητα γεγονότα:1) αυτό που ανέφερα και νωρίτερα, ότι πολλοί άνθρωποι, περισσότεροι από όσους φανταζόταν κάθε τρίτος, εναπόθεσαν καλώς ή κακώς τις πολιτικές ελπίδες τους προσωπικά στον ΓΑΠ, ακόμα και αμέσως μετά από μια επώδυνη εκλογική ήττα, άρα η επιλογή τους έχει και στοιχεία διάρκειας, και
2) οι ελπίδες των πολιτών αυτών συστηματικά διαψεύδονται, αφού για το ΠΑΣΟΚ των τελευταίων τεσσάρων ετών ισχύει (τουλάχιστον δημοσκοπικά αλλά όχι μόνο), το ‘κάθε πέρσι και καλύτερα’.
Θα επιχειρήσω να τοποθετηθώ στα δυο αυτά θέματα με όρους ψυχιατρικής. Η συμπεριφορά των πολιτών που εμπιστεύθηκαν στον Γιώργο ερμηνεύεται πιστεύω από τη θεωρία ‘ματαίωση-επιθετικότητα’ (frustration-aggression theory). Με το Γιώργο, αρκετοί πολίτες και μικροστελέχη του κόμματος ένιωσαν ότι μαζί του μπορούν να κατακτήσουν νέους στόχους. Αυτό δεν ήταν ούτε τυχαίο, ούτε αποτέλεσμα επικοινωνιακών ελιγμών. Οφείλεται στο γεγονός ότι ο Γιώργος εξέφρασε μια νέα και αναγκαία ανάγνωση της δημοκρατικότητας και της προόδου. Μοιραία, ο πρώτος στόχος ήταν η αλλαγή του κόμματος, εξ’ού και το γνωστό σύνθημα. Οι ματαιώσεις που ο κόσμος αυτός εισπράττει τα τελευταία χρόνια, λειτουργεί προσώρας ευνοϊκά, αφού αυξάνει την επιθετικότητα τους και άρα και τη συνοχή τους. Αυτό όμως δεν μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον και εκτιμώ πως η ματαίωση που εισέπραξαν στο τελευταίο συνέδριο άρχισε ήδη να μεταβάλλει τη στόχευση της παραγόμενης επιθετικότητας και προς την πλευρά του Γιώργου.
Ισχυρίστηκα ουσιαστικά στην προηγούμενη παράγραφο ότι ο Γιώργος είναι ερωτεύσιμος πολιτικά. Αν είναι έτσι και αν έπεισε και τον κόσμο, τότε τι πήγε στραβά; Εδώ θα επικαλεστώ ένα άλλο ψυχιατρικό μοντέλο που μου υπέδειξε φίλος ψυχίατρος, αυτό της ‘προβολικής ταυτοποίησης’ (projective identification). Για να καταφέρω να γίνω σαφής, θα στήσω ένα κατανοητό σκηνικό: ο Γιώργος είναι ο γαμπρός, αυτοί που τον ‘ερωτεύτηκαν’ είναι η νύφη και το ΠΑΣΟΚ είναι ο πατέρας του γαμπρού (αμφιβάλλει κανείς ότι το ΠΑΣΟΚ είναι ο Ανδρέας;)
Ο γαμπρός περιγράφει στη νύφη τον πατέρα του με μελανά χρώματα: αυτός που με αγνοούσε μια ζωή, που φερόταν άσχημα στη μητέρα μου, ή επί του πραγματικού, ο καθεστωτισμός, ο κυβερνητισμός, η διαφθορά κοκ. Έτσι, όταν κάποια στιγμή η νύφη γνωρίζει τον πατέρα, του μιλά άσχημα. Τότε, παρεμβαίνει ο Γιώργος και λέει ‘μα πώς μιλάς έτσι στον πατέρα;’ ή επί του πραγματικού, ‘πάρε τώρα και μια Τόνια, αν δε νιώθεις αρκετά ανανεωμένος’. Προβάλλει δηλαδή ο Γιώργος στους οπαδούς του το πρόβλημα που βιώνει ο ίδιος (όπως και κάθε γιός), στη σχέση του με τον πατέρα του. Αυτοί ταυτοποιούνται μαζί του για να ματαιωθούν στη συνέχεια.
Νομίζω πως μετά από τόσες ματαιώσεις, έχει νόημα η αναψηλάφηση της κυβερνητικής πρότασης του κινήματος. Για μένα, είναι αλήθεια πως το ΠΑΣΟΚ εξάντλησε στα χρόνια της εξουσίας, όλο το πολιτικό του κεφάλαιο. Ευθύνεται για τις περισσότερες πληγές της σημερινής κοινωνίας και κυρίως για 3-4 δραματικές αποτυχίες που οδήγησαν ευθέως στη συντηρητική στροφή της κοινωνίας μας: α) στην κατάρρευση της δημόσιας δωρεάν παιδείας που αποδεικνύεται από τον παρασιτικό ευτροφισμό της παραπαιδείας σε βαθμό που να αναρωτιέται κανείς ποιό είναι το παράσιτο και ποιος ο ξενιστής, β) στην κατάρρευση της δημόσιας δωρεάν υγείας, αφού παρά τη συνεχή αναφορά σε ένα πρωτοποριακό νόμο του 1983 (!), τον ιδρυτικό του ΕΣΥ, οι έλληνες πολίτες πληρώνουν για την υγεία τους περισσότερα χρήματα από όσα πληρώνει γι αυτούς η κοινωνική ασφάλιση, γ) στη συνενοχή στην τεράστια αύξηση των κερδών των τραπεζών, χάρις στα απαράδεκτα υψηλά επιτόκια και τους επαχθείς για τους καταναλωτές όρους των δανείων, και δ) στην εγκατάσταση του ερωτήματος της ηθικής ως έγκυρου, μέσα από τον πραγματικό ή θρυλούμενο πλουτισμό στελεχών του και τις βίαιες αναδιανομές τύπου χρηματιστηρίου, όπου ακόμα και αν δεν έφταιξε σε τίποτα η κυβέρνηση από την πλευρά της πράξης, το γεγονός της αναδιανομής σε βάρος των πολλών παραμένει, άρα και η παράλειψη μιας κεντροαριστερής κυβέρνησης να υπερασπιστεί τους πολλούς και αδύναμους.
Το ΠΑΣΟΚ λοιπόν το 2004 θύμιζε παίχτη σε casino που έχει πια ξεμείνει άφραγκος. Εγώ πιστεύω πως αν το ΠΑΣΟΚ δεν γίνει εικονοκλαστικό στον αναγκαίο βαθμό και δεν διατυπώσει νέες, σαφείς και πειστικές προτάσεις για τα προβλήματα που προανέφερα, δεν θα ξαναβρεί το δρόμο για τις καρδιές των πολιτών. Εκτός κι αν υπερβεί η δυσωδία του κυβερνητικού έργου, την ανοσμία του αντιπολιτευτικού λόγου.
Η πραγματικότητα όμως μας προσφέρει έναν πρόεδρο που δεν θα τα καταφέρει καλύτερα στο μέλλον απ’ ότι μέχρι τώρα, έναν Βενιζέλο που συνειδητά δεν επιθυμεί να συνεισφέρει αν δεν προεδρεύει και άρα ακυρώνεται, έναν ΣΥΡΙΖΑ που παρά τη δημοσκοπική άνοδο του δεν διατυπώνει κυβερνητικό λόγο, πού οδεύουμε;
| Σχολιάστε το κείμενο
