MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Απλά πράγματα, θα πει κανείς. Ναι, αλλά από την άγνοια των απλών και των αυτονόητων πάσχουμε.

Objectives for introductory training program in anti-corruption and health

1. Define corruption.
2. Identify the types of corrupt activities that occur in the health sector, and their scope and seriousness.
3. Explain why corruption occurs, applying principles of economics, governance, and crime prevention to understand the issues involved.
4. Assess risks and vulnerabilities which make corruption more likely in certain settings.
5. Identify the consequences which can result from corruption.
6. Discuss cultural differences in defining morality and corruption, including the blurred line between corruption and trading favors, giving gifts, using contacts, etc.
7. Describe the core elements of corruption prevention and control programs.
8. Given a particular country situation or program, explain how corruption can be reduced in drug supply, financial systems, and delivery of health services.
9. Become an effective advocate for anti-corruption strategies and reforms to promote accountability and transparency in health programs.

Ο αλγόριθμος αντιγράφηκε από το “Approaches to teaching and learning about corruption in the health sector” του Anti-corruption Resource Center, της σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Βοστόνης, που δημοσιεύτηκε Δεκέμβριο του 2009.

Η έννοια του ‘ιατρικού τουρισμού’ ή ‘τουρισμού υγείας’, αντιστοιχεί σε οργανωμένο από μεσάζοντες τουρισμό για την εξυπηρέτηση αναγκών της υγείας. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι καινοφανές. Ήδη στην αρχαία Ελλάδα, κόσμος συνέρρεε στα γνωστά Ασκληπιεία της Επιδαύρου, της Περγάμου, της Κω, της Γορτυνίας και αλλού, αναζητώντας ανακούφιση και θεραπεία. Τα τελευταία όμως χρόνια, διευκολυνόμενο από την παγκοσμιοποίηση, τις μεγάλες διαφορές στο κόστος των ιατρικών πράξεων ανά περιοχή, τις ουρές αναμονής σε κάποιες χώρες αλλά και τις λαβυρινθώδεις νομικές διατάξεις, γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη.

Ο όρος ‘αναπαραγωγικός τουρισμός’ ερμηνεύει το υποσύνολο εκείνο του ιατρικού τουρισμού που απευθύνεται στην εκπλήρωση της γονιμοποίησης με ιατρική υποβοήθηση (δηλαδή με τεχνητές μεθόδους), σε χώρα άλλη από εκείνη της καταγωγής των πιθανών γονέων. Οι λόγοι για τους οποίους μπορεί ένα ζευγάρι ή και ένα μεμονωμένο άτομο, να αναζητήσει υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής είναι κυρίως οι κάτωθι:

1)      Νομικοί. Μπορεί δηλαδή η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή είτε να απαγορεύεται είτε, συνηθέστερα, να περιορίζεται δραστικά από το δίκαιο μιας χώρας και έτσι να αναζητείται η λήψη αυτών των υπηρεσιών στο εξωτερικό.

2)      Οικονομικοί. Οι ίδιες ή παρόμοιες υπηρεσίες να προσφέρονται σε άλλη χώρα, σε τιμές πολύ μικρότερες της χώρας προέλευσης. Π.χ., κάθε κύκλος εξωσωματικής γονιμοποίησης κοστίζει στη χώρα μας περίπου 3.500 ευρώ. Η αντίστοιχη διαδικασία στις ΗΠΑ ξεκινά από  10.000 δολάρια και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες κυμαίνεται γύρω στις 6.000 ευρώ.

3)      Θρησκευτικοί. Ανάλογα με τη χώρα προέλευσης, οι φραγμοί που επιβάλλονται από την εκκλησία, μπορεί να είναι απαγορευτικοί.

4)      Τεχνικοί-Τεχνολογικοί. Το ταξίδι στο εξωτερικό γίνεται με την προσδοκία πως στη χώρα υποδοχής το ζευγάρι θα τύχει ανώτερης ποιότητας φροντίδας, ή θα του εφαρμοστεί πρωτοποριακή μέθοδος, όχι ακόμη διαθέσιμη ή εγκεκριμένη στη χώρα προέλευσης. Σημαντικό ρόλο εδώ μπορεί να παίξει η ύπαρξη πιστοποίησης ή όχι της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΜΙΥΑ) από εθνικό ή ακόμα καλύτερα, υπερεθνικό οργανισμό πιστοποίησης. Παραδείγματα τέτοιων οργανισμών είναι The Society for International Healthcare Accreditation (SOFIHA), o Healthcare Tourism International, η Trent International Accreditation Scheme κοκ.

5)      Πρακτικοί. Κάποτε, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες αλλά και οι ουρές αναμονής για τη λήψη υπηρεσιών στη χώρα προέλευσης, προσανατολίζει τα ζευγάρια σε πιό οργανωμένες και διαθέσιμες υπηρεσίες στο εξωτερικό.

Στη χώρα μας, τα ζητήματα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ρυθμίζονται από το νόμο 3305 του 2005 που ακολούθησε τον προγενέστερο 3089 του 2002.

Η νομοθεσία αυτή θεωρείται προοδευτική ιδίως σε σύγκριση με αντίστοιχα νομοθετήματα που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Επιτρέπει, π.χ., την προεμφυτευτική διάγνωση, διαδικασία με την οποία ελέγχονται τα έμβρυα για τυχόν κληρονομικά νοσήματα πριν αυτά επιχειρηθεί να εμφυτευθούν στη μήτρα,  η οποία είναι απαγορευμένη στις περισσότερες καθολικές χώρες της Ευρώπης. Επιτρέπει επίσης τη συντήρηση εμβρύων στην κατάψυξη, την παρένθετη μητρότητα -όταν δηλαδή μια άλλη γυναίκα κυοφορεί για λογαριασμό της μητέρας του παιδιού- και κυρίως επιτρέπει τη δωρεά ωαρίων. Αυτό, σε συνδυασμό με το χαμηλό κόστος και τα αποδεκτά επίπεδα επιτυχίας, έχει οδηγήσει σε μια κάποια ανάπτυξη του αναπαραγωγικού τουρισμού στη χώρα μας. Πράγματι, αρκετά κέντρα στη χώρα μας επιτυγχάνουν ποσοστά κυοφορίας γύρω στο 30% ανά κύκλο προσπάθειας, ποσοστό που βρίσκεται σε συμφωνία με τα διεθνώς παραδεδεγμένα και το οποίο οδηγεί σε πιθανότητα κυοφορίας περίπου 80% μετά από πέντε κύκλους προσπαθειών. Αυτό θεωρείται σπουδαία επιτυχία αν σκεφτεί κανείς πως ένα φυσιολογικό ζευγάρι που προσπαθεί μόνο του να αποκτήσει παιδί, έχει κάθε μήνα και με την προϋπόθεση των ελεύθερων επαφών, πιθανότητα κυοφορίας περί το 20-25%. Στη χώρα μας, παρά την έλλειψη σχετικών στατιστικών, πιστεύεται πως με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, γεννιούνται κάθε χρόνο με ΙΥΑ, περίπου 4.000 παιδιά.

Οι διαφορές ανάμεσα στην ελληνική νομοθεσία και αυτή άλλων χωρών, είναι σημαντική. Ακόμα και μέσα στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχουν σημαντικές διαφορές.

Η περίπτωση της Ιταλίας.

Ο ιταλικός νόμος θεωρείται ο πιό αυστηρός στην Ευρώπη, γεγονός που μάλλον οφείλεται στην ισχυρή επίδραση του καθολικισμού. Ο νόμος αυτός απαγορεύει την έρευνα στα ανθρώπινα έμβρυα καθώς και την κρυοσυντήρηση εμβρύου, την δωρεά γαμετών, την δανεική μήτρα και την θεραπεία γονιμότητας σε ανύπανδρες γυναίκες  ή σε ομοφυλόφιλα ζευγάρια. Περιορίζει επίσης τον αριθμό των ωαρίων, που θα γονιμοποιηθούν, σε τρία την κάθε φορά και ορίζει ότι όσα ωάρια γονιμοποιηθούν πρέπει να μεταφερθούν στη μήτρα ταυτόχρονα. Επιπλέον,  απαγορεύει τον προεμφυτευτικό έλεγχο χωρίς καμία εξαίρεση.

Πρόσφατα, μια μελέτη που ανακοινώθηκε από την ίδια την υπουργό υγείας κα Livia Turco, παρουσιάζει τις επιπτώσεις της εφαρμογής του νόμου. Συγκεκριμένα, η μελέτη εμφανίζει ως αποτελεσματα του νέου νόμου τη μείωση του βαθμού επιτυχίας των διαδικασιών και την αύξηση των πολλαπλών κυήσεων. Το χρονικό διάστημα έως το 2005, μετά την εισαγωγή της νέας νομοθεσίας, τα κέντρα που προσφέρουν υποβοηθούμενη αναπαραγωγή παρουσιάζουν πτώση 14,5% στον αριθμό κυήσεων ανά 100 ωάρια που εξάγονται. Πτώση επίσης εμφανίζεται στην μεταφορά εμβρύων από 27,6% το 2003 σε 24,5% το 2005. Το ποσοστό κυοφορίας περισσότερων του ενός εμβρύων αυξήθηκε από 22,7% σε 24,3% λόγω της δεσμευτικής πρακτικής εμφυτεύσεως και των τριών γονιμοποιημένων ωαρίων.

Ένα από τα αποτελέσματα της αυστηρής νομοθεσίας είναι η εξώθηση των ζευγαριών στο εξωτερικό προς υποβοήθηση αναπαραγωγής ή προεμφυτευτικό ελέγχο, αριθμός που εκτιμάται ότι τετραπλασιάστηκε το 2006, με δημοφιλέστερο προορισμό την Ισπανία.  Όλες οι προσπάθειες στα ιταλικά δικαστήρια για άρση της απαγόρευσης προεμφυτευτικού ελέγχου έχουν έως τώρα αποτύχει. Πρόσφατα απορρίφθηκε αίτημα ζευγαριού για προεμφυτευτική διάγνωση, το οποίο έφερε υψηλό κίνδυνο γέννησης παιδιού με μεσογειακή αναιμία. Μάλιστα, η γυναίκα είχε υποστεί ήδη δύο αμβλώσεις ενωρίτερα στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Το ζευγάρι υποστήριξε ότι ο αποκλεισμός προεμφυτευτικής διάγνωσης εξέθετε την υγεία της γυναίκας σε κίνδυνο αφενός λόγω του ψυχικού στρες και αφετέρου λόγω της πιθανής άμβλωσης. Το επιχείρημα αυτό δεν είναι ασήμαντο, δεδομένου ότι η υπογονιμότητα  είναι μια εξαιρετικά ψυχοπιεστική εμπειρία.  Συγχρόνως, αφού η κυρίαρχη άποψη είναι ότι η αναπαραγωγή συνιστά σημαντικό στόχο στη ζωή των ανθρώπων, εκείνοι που δε μπορούν να αναπαραχθούν αντιμετωπίζονται ως εάν να μην ακολουθούν τη φυσιολογική πορεία της ζωής.  Ακόμη, μιας και η γονεϊκότητα θεωρείται κεντρικός ρόλος στη ζωή των ανθρώπων και κυρίως των γυναικών, όσοι δεν τον εκπληρώνουν θεωρούνται ότι αποκλίνουν από μία ‘φυσιολογική’ πορεία.  Συνεπώς, τουλάχιστον κατά ένα μέρος, η υπογονιμότητα βιώνεται ως πρόβλημα επειδή η κοινωνία την αντιμετωπίζει ως τέτοιο.  Άλλωστε, όπως έχει υποστηρίξει η Susan Sontag, κάθε μορφή κοινωνικής απόκλισης μπορεί να θεωρηθεί ως ασθένεια.

Η περίπτωση της Γαλλίας.

Με τον τελευταίο νόμο για την ΙΥΑ, το γαλλικό κοινοβούλιο εισήγαγε μια σειρά από βελτιώσεις στο προηγούμενο καθεστώς. Βασικές καινοτομίες του νόμου είναι ότι επιτρέπει πλέον την έρευνα σε υπεράριθμα έμβρυα (ουσιαστικά, έρευνα σε βλαστοκύτταρα), έστω για περιορισμένο χρονικό διάστημα (5 έτη), ότι επιτρέπει την επιλογή γενετικά «συμβατού» εμβρύου για τη θεραπεία προσώπου που πάσχει από σοβαρή γενετική ασθένεια και μπορεί να θεραπευθεί με τη λήψη κατάλληλου μοσχεύματος και ότι ιδρύει ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή για τη βιοϊατρική (ανάλογη της βρετανικής HFEA). Σύμφωνα με τον νέο νόμο, εξ άλλου, η εν λόγω αρχή είναι αρμόδια να πληροφορεί τους συγγενείς προσώπου με γενετική προδιάθεση για ασθένεια, η οποία μπορεί να διαπιστωθεί και στους ίδιους. Ο γιατρός που διαπιστώνει την προδιάθεση ενημερώνει σχετικά την αρχή (η οποία τηρεί απόρρητα τα στοιχεία του), αν αρνηθεί να το πράξει το ίδιο το πρόσωπο. Η ρύθμιση αυτή συμβιβάζει το ιατρικό απόρρητο με την υποχρέωση προστασίας της υγείας των τρίτων.

Ο νέος νόμος δεν επιτρέπει, πάντως την αναπαραγωγή post mortem, ενώ περιορίζει την προσφυγή σε ΙΥΑ, μόνον σε όσους μπορούν να αποδείξουν τουλάχιστον δύο χρόνια έγγαμης ζωής. Απαγορεύει επίσης την κλωνοποίηση (χωρίς διάκριση μεταξύ «αναπαραγωγικής» και «θεραπευτικής»), χαρακτηρίζοντάς την «έγκλημα κατά του ανθρώπινου είδους» και προβλέποντας αυστηρότατες ποινές.

Δεν επιτρέπει επίσης την παρένθετη μητρότητα. Αυτό με τη σειρά του ωθεί ζευγάρια στον αναπαραγωγικό τουρισμό. Διάσημη είναι η περίπτωση ζεύγους που λόγω αγενεσίας της μήτρας της γυναίκας, προσέφυγε στο San Diego των ΗΠΑ, όπου με τη βοήθεια παρένθετης μητέρας απέκτησε δύο δίδυμα κοριτσάκια. Χρειάστηκαν επτά χρόνια δικαστικών αγώνων για να δεχθούν τα γαλλικά δικαστήρια να αναγνωρίσουν τα παιδιά ως φυσικά και όχι αντικείμενα υιοθεσίας.

Η προβολή στο εγγύς μέλλον.

Με τόσες θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στα νομοθετήματα της κάθε χώρας-μέλους της ΕΕ, είναι απορίας άξιον αν μπορεί ποτέ να υπάρξει εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου. Τουλάχιστον για το εγγύς μέλλον κάτι τέτοιο θεωρείται απίθανο.

Επιπρόσθετα, προκειμένου να προστατευθούν τα συμφέροντα της υγείας των πολιτών της ΕΕ, είναι πολύ σημαντικό να θεσπιστούν ποιοτικά στάνταρντς στις εφαρμοζόμενες μεθόδους.

Για το σκοπό αυτό, ο νόμος του 2005, προέβλεψε τη σύσταση και την ανεξάρτητη λειτουργία Εθνικής Αρχής για την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή. Δημιουργήθηκε λοιπόν, βάσει του άρθρου 19 του ν. 3305/2005 η Εθνική Αρχή ΙΥΑ, με ευρύτατες αρμοδιότητες, αποφασιστικές, εποπτικές, γνωμοδοτικές και ελεγκτικές. Βασικό έργο της είναι η διαρκής εποπτεία και ο έλεγχος των ΜΙΥΑ και των Τραπεζών Κρυοσυντήρησης, η χορήγηση άδειας για να προχωρήσουν ορισμένες διαδικασίες, η τήρηση απόρρητων αρχείων και μητρώων για τις ΜΙΥΑ και τις εφαρμοζόμενες μεθόδους και φυσικά η επιβολή διοικητικών κυρώσεων (επί πλέον από τις ποινικές κυρώσεις) για τις παραβάσεις των όρων των δύο νόμων. Παρά ταύτα, ο έλεγχος και η εποπτεία του χώρου παραμένουν προβληματικοί λόγω της έλλειψης υποδομών και προσωπικού από τα οποία πάσχει η πλήρης ανάπτυξη της Αρχής.

Σε σημερινό (09/12/2009) άρθρο στο ΒΗΜΑ με τίτλο “Ξοδεύουμε το ΑΕΠ στην αγορά φαρμάκων” αναφέρεται πως όπως επισημαίνεται σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ “… ξεχασμένη υπόθεση θεωρείται ο ιατρικός τουρισμός, καθώς η χώρα μας βρίσκεται στην τρίτη θέση από το τέλος με τζίρο μόλις 12 εκατ. ευρώ, ενώ οι συγκεκριμένες εισροές βαίνουν μειούμενες 4% κατ΄ έτος.” Δυστυχώς, για άλλη μια φορά αποδεικνύεται πως ως χώρα δεν γνωρίζουμε και δεν εκμεταλλευόμαστε ούτε τα πλεονεκτήματά μας. Η ανάπτυξη του αναπαραγωγικού τουρισμού είναι μια εύκολη υπόθεση για τη χώρα μας χάρις στο εξαιρετικό επίπεδο των υποδομών (κλινικών και εργαστηρίων) και το νομικό πλαίσιο. Οργάνωση και προώθηση απαιτείται και είναι κρίμα να αποτύχουμε και σε αυτό το πεδίο.

“An inherent problem in most research is that innovation is driven by groups that believe in their method, thus introducing bias that is almost impossible to avoid,” Dr. Christian Ruck.

Τώρα που ζούμε στον αστερισμό της νέας γρίπης από τον ιό Η1Ν1, είναι καλό να επισημαίνουμε κάποια πράγματα που πολλοί αγνοούν. Όπως, ας πούμε, τη διάκριση ανάμεσα στις γριπώδεις συνδρομές και την προσβολή από ιό της γρίπης. Οι γριπώδεις συνδρομές (flu-like syndroms, ή Influenza-like-illnesses) είναι ένα μεγάλο σύνολο συνδρόμων που έχουν κοινά χαρακτηριστικά (ρίγος, πυρετός, ρινόρροια, πονοκέφαλος, βήχας, μυαλγίες κτλ), αλλά δεν οφείλονται στον ίδιο παθογόνο παράγοντα. Μπορεί λοιπόν εμείς να λέμε “πέρασα μια γρίπη”, αλλά αυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι προσβληθήκαμε από κάποιο στέλεχος ιού της γρίπης. Για την ακρίβεια, οι πιθανότητες για κάτι τέτοιο, το σύνδρομό μας δηλαδή να οφείλεται σε ιό της γρίπης, είναι πολύ λίγες.

Όπως φαίνεται στο παρακάτω γράφημα, οι ιοί της γρίπης ευθύνονται για μόλις το 7% των γριπωδών συνδρόμων.

Καλό είναι να το θυμόμαστε αυτό όταν εμβολιαζόμαστε για τη γρίπη (εννοώ την εποχιακή). Καλύπτουμε μόλις το 7% των αιτίων γριπωδών συνδρόμων, στην καλύτερη εκδοχή. Αυτό βέβαια σε καμία περίπτωση δε σημαίνει πως δεν πρέπει οι ομάδες υψηλού κινδύνου να εμβολιάζονται. Κάθε άλλο, αλλά πρέπει και να έχουμε γνώση του τι ακριβώς προσφέρουν.

Φανταστείτε τώρα με τι ευκολία κάποιο περιστατικό γριπώδους συνδρομής μπορεί να χαρακτηριστεί ως κρούσμα νέας γρίπης (γρίπη από τον ιό Η1Ν1). Δυστυχώς, αν δεν περάσει τουλάχιστον ένας χρόνος δεν θα ξέρουμε πόσα περιστατικά γριπωδών συνδρομών θα καταγραφούν και ακόμα και τότε, δεν θα μπορούμε να τα συγκρίνουμε (στη χώρα μας) με παλαιότερα στοιχεία γιατί αυτά δεν υπάρχουν! Αλλά ακόμη κι αν υπήρχαν, όσο δεν αναζητούμε -που δεν αναζητούμε- τον αιτιοπαθογενετικό παράγοντα, δεν θα μπορούμε να ξέρουμε σε τι οφείλεται το κάθε κρούσμα γριπώδους συνδρομής.

Χάος; Ακριβώς!

Το 2005, συμμετέχοντας σε μια ομάδα εργασίας του ΙΣΤΑΜΕ για την υγεία, κατέθεσα την εισήγησή μου για όλα τα ζητήματα οργάνωσης και παραγωγής υπηρεσιών υγείας, προκειμένου να συμβάλλω στην αναμόρφωση των θέσεων του ΠΑΣΟΚ για την Υγεία. Έγραφα τότε για το θέμα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης:

Με την εξαίρεση των επεμβατικών τεχνικών, η συνταγογράφηση είναι το πιό ισχυρό αλλά και πιό επικίνδυνο θεραπευτικό εργαλείο, στα χέρια των ιατρών. Η ορθή ή λανθασμένη χρήση του έχει σημαντικές συνέπειες για την υγεία, αλλά επειδή η φαρμακευτική δαπάνη συνεχώς θα αυξάνεται, έχει σημαντικές συνέπειες και για την οικονομική επιβιωσιμότητα του συστήματος. Για τους λόγους αυτούς η διαχείριση της συνταγογράφησης έχει τεράστια σημασία για όλους τους εμπλεκόμενους στον τομέα υγείας.

Απάντηση σ’αυτό το πρόβλημα έρχεται να δώσει η ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Κατ’ αυτήν, ο ιατρός εισάγει τα δεδομένα της συνταγής σε έναν υπολογιστή (επιτραπέζιο, φορητό, παλάμης κτλ) ο οποίος περιέχει ειδικό λογισμικό. Η συνταγή ελέγχεται από το λογισμικό σε σχέση με την συμβατότητα διάγνωσης και σκευασμάτων, τις τυχόν αλληλεπιδράσεις μεταξύ των σκευασμάτων αλλά και του ιστορικού του ασθενούς σε αλλεργίες ή άλλες παθήσεις όπως αυτές προκύπτουν από το ηλεκτρονικό αρχείο του, τη σωστή δοσολογία, τη συμμόρφωση στους κανόνες του ασφαλιστικού οργανισμού κτλ. Η συνταγή μετά είτε αποστέλλεται στο φαρμακείο της επιλογής του ασθενούς με e-mail ή με fax, είτε στο μεταβατικό στάδιο, εκτυπώνεται στο ιατρείο και παραδίδεται στον ασθενή. Κατά τρόπο αυτόματο επίσης ενημερώνεται το ηλεκτρονικό αρχείο του ασθενούς.

Με το χειρόγραφο σύστημα δεν μπορεί να υπάρξει ποιοτικός έλεγχος της συνταγής τη στιγμή της συνταγογράφησης. Έτσι, ένας ιατρός μπορεί να αναγράψει δύο σκευάσματα που έχουν γνωστή και τεκμηριωμένη μεταξύ τους αλληλεπίδραση, ή να αναγράψει σκεύασμα που αντενδείκνυται για μία άλλη πάθηση ή αλλεργία που έχει ο ασθενής. Η υπερ ή η υποδοσολόγηση για την ηλικία και το βάρος του ασθενούς είναι επίσης ένα θέμα. Όσο άρτιο και αν είναι το γνωστικό επίπεδο των ιατρών, τέτοια σφάλματα είναι υπαρκτά.

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η συμμόρφωση των ασθενών. Με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, μόνο το 22% των συνταγών εκτελούνται από τους ασθενείς με βάση τις οδηγίες αναγραφής τους. Το 14% δεν εκτελεί τη συνταγή, το 13% την εκτελεί αλλά δεν χρησιμοποιεί τα φάρμακα, το 22% διακόπτει πρόωρα τη θεραπεία, ενώ το 29% μειώνει κατά την κρίση του τη δοσολογία. Σε όλες τις περιπτώσεις έχουμε προφανή κατασπατάληση του πόρου της ιατρικής επίσκεψης, του κορεσμού του συστήματος υποδοχής (ουρές), κατασπατάληση του δημοσίου χρήματος και υποβάθμιση της αποδοτικότητας (και με όρους υγείας και με όρους οικονομίας) του συστήματος. Ο έλεγχος και η παρακολούθηση της συνταγογράφησης μέσα από την καταγραφή της στο ηλεκτρονικό αρχείο ασθενούς, μπορεί να βελτιώσει τη συμμόρφωση.

Άλλο θέμα, είναι η αποδοτικότητα της ιατρικής εργασίας. Στην πρωτοπόρο και εδώ Σουηδία όπου ήδη το 45% όλων των συνταγών διακινείται ηλεκτρονικά, έχει υπολογιστεί πως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση γλιτώνει 100 ώρες εργασίας ανά ιατρό ανά έτος, ενώ ακόμα πιό σημαντική είναι η διευκόλυνση της εργασίας των φαρμακοποιών που σήμερα κυριολεκτικά πνίγονται υπό το βάρος της διπλότυπης συνταγής. Από την πλευρά των πολιτών, στη Σουηδία το 95% αυτών που έλαβαν ηλεκτρονική συνταγή δηλώνει πως θέλει να την ξαναχρησιμοποιήσει  (Increasing use of electronic prescriptions in Sweden, eGovernment News – 27 April 2005 – Sweden – eServices for citizens).

Η Γαλλία, η Γερμανία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, ακόμη και η Πορτογαλία, έχουν λάβει ήδη τις αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις και έχουν ξεκινήσει πιλοτικά την εφαρμογή του μέτρου.

Τώρα πια, τέσσερα χρόνια αργότερα, το ΠΑΣΟΚ είναι στην εξουσία και έχει τη δυνατότητα να εφαρμόσει αυτό το μέτρο που είναι από μόνο του ικανό να εξοικονομήσει πολλές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Συγκρινόμενο δε με τη λίστα φαρμάκων, εκτιμώ ότι το δεύτερο θα έχει μόνο κόστος και όχι κέρδη. Αλλά, δεδομένης της οικονομικής συγκυρίας, δεν έχουμε την πολυτέλεια να λάβουμε εσφαλμένες αποφάσεις, γιατί δεν θα χάσουμε μόνο χρόνο αλλά -κυρίως- μερικά δις ευρώ που θα μπορούσαμε να ανακατευθύνουμε στο σύστημα υγείας κατά τρόπο παραγωγικό.

Θα ήθελα όμως να επικαιροποιήσω λίγο το θέμα γιατί η εισήγηση στο ΙΣΤΑΜΕ είχε θεωρητικό χαρακτήρα, ενώ τώρα επιβάλλεται να διευκρινιστούν κάποια πρακτικά ζητήματα. Πχ, τότε η ηλεκτρονική συνταγογράφηση παρουσιαζόταν άμεσα συνδεδεμένη με το ηλεκτρονικό αρχείο ασθενούς. Αυτό είναι μεν σωστό, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί κατά τρόπο ικανοποιητικό μέσα σε μια κυβερνητική θητεία, ενώ η ηλεκτρονική συνταγογράφηση μπορεί να υλοποιηθεί σε ορίζοντα τετραετίας.

Εξηγούμαι: αν τη στιγμή της εκτύπωσης η συνταγή διαβιβαζόταν ηλεκτρονικά σε ένα κεντρικό υπολογιστικό αποθηκευτικό χώρο, και υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι οι πληροφορίες της συνταγής θα είναι οργανωμένες σε σχετικά πεδία, τότε ο τεράστιος όγκος των 100 εκατομμυρίων συνταγών περίπου ανά έτος, θα μπορούσε να αναλυθεί ανά οιοδήποτε πεδίο ή συνδυασμό πεδίων. Θα μπορούσαμε έτσι να γνωρίζουμε ανά πάσα στιγμή το κόστος ανά ασθενή ή ανά φύλο, ή ηλικιακό εύρος ασθενών, ανά ιατρό ή ειδικότητα ιατρών, ανά φαρμακείο ή περιοχή, ανά διάγνωση ή σκεύασμα κοκ. Για πρώτη φορά θα μπορούσαν να αποκαλυφθούν εξόφθαλμες καταχρήσεις που όλοι γνωρίζουν αλλά κανείς δεν ομολογεί. Όπως πχ το γεγονός ότι σε μικρό δήμο του νομού μου, η μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη του ΟΓΑ είναι εξοφθάλμως αναντίστοιχη προς τον πληθυσμό και ουδείς ασχολείται, παρά το γεγονός ότι ο νομίατρος είναι πλήρως ενήμερος.

Αλλά θα ήθελα εδώ να καταθέσω και άλλη μια διάσταση των ωφελειών εκ της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Όλοι γνωρίζουμε ότι οι φορολογικές δηλώσεις των ιατρών είναι πολλάκις αναντίστοιχες με το πραγματικό εισόδημά τους. Η πλήρης, ψηφιακή καταγραφή των συνταγών παριστά το μόνο αντικειμενικό κριτήριο για τη φορολόγηση των ιατρών, διότι αποτελεί αδιάσειστο τεκμήριο παροχής υπηρεσιών υγείας.

Το κυριότερο αντεπιχείρημα που έχω ακούσει από ιατρούς, είναι ότι υπάρχουν πολλοί ιατροί, ιδιαίτερα οι μεγαλύτεροι ηλικιακά, που δεν είναι εξοικειωμένοι με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Δεν το αντιμετωπίζω ως σοβαρό επιχείρημα για δύο λόγους: α) γιατί οι ιατροί είναι ιδιαίτερα επιδέξιοι στο χειρισμό μηχανημάτων υψηλής τεχνολογίας όπως υπερηχοτομογράφοι, ηλεκτρομυογράφοι, ενδοσκόπια κάθε είδους κτλ που έχουν πολύ υψηλότερο βαθμό δυσκολίας στην εκμάθηση από τη χρήση ενός απλού προγράμματος Η/Υ και β) γιατί ακόμα κι αν υπάρχουν ψηφιακά αναλφάβητοι αλλά και ανεπίδεκτοι μάθησης ιατροί, ας προσλάβουν γραμματέα, να προσθέσουν και μερικές θέσεις εργασίας στην αγορά.

Τελευταίο αφήνω όχι το λιγότερο σημαντικό αλλά αντίθετα αυτό που θα επηρεάσει την καθημερινότητα των πολιτών. Θα απαλλαγούν από τα συνταγολόγια και το μόνο που θα χρειάζεται θα είναι να επιδεικνύουν την κάρτα υγείας τους για να λάβουν τις υπηρεσίες που έχουν ανάγκη. Βεβαίως, ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να βοηθήσει να καταστούν και οι πολίτες περισσότερο υπεύθυνοι. Πχ δεν καταλαβαίνω γιατί τα ασφαλιστικά ταμεία θα πρέπει να καλύπτουν οποιαδήποτε ποσότητα φαρμάκου υπερβαίνει την ετήσια ανάγκη του ασθενούς με χρόνιο νόσημα σε φάρμακα, όπως αυτή θα προκύπτει από την καταγεγραμμένη στη συνταγή δοσολογία. Άρα, η καθημερινότητα των πολιτών θα γίνει πιό απλή και πιό υπεύθυνη.

Κατά τη γνώμη μου, το μέτρο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης έχει μόνο θετικά σημεία και θα πρέπει να καταστεί προτεραιότητα διότι συνιστά αυτονόητο μέτρο εκσυγχρονισμού και περιστολής σπαταλών.

Ίσως σε κανένα άλλο τομέα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής το ΠΑΣΟΚ δεν θα αντιμετωπίσει «καμένη γη» περισσότερο από ότι στην υγεία. Η επικοινωνιακή άνεση των Υπουργών της ΝΔ και ιδίως του κ. Αβραμόπουλου, απέκρυψε από την κοινή γνώμη την αποδόμηση του ΕΣΥ, αλλά έχει αφήσει σε απόγνωση όλους όσους αφορά άμεσα, δηλαδή αρρώστους, εργαζόμενους και προμηθευτές. Το τοπίο της δημόσιας υγείας είναι βομβαρδισμένο με ελλείψεις, χαμηλό ηθικό, και ετεροβαρείς συμβάσεις υπέρ του ιδιωτικού τομέα και ναρκοθετημένο με τεράστια χρέη.

Το έργο του ΠΑΣΟΚ στην υγεία θα είναι δύσκολο, όσο η ανάταξη ενός αρρώστου με πολυοργανική ανεπάρκεια. Η διάγνωση έχει γίνει, αλλά η θεραπεία θα χρειασθεί ισχυρές δόσεις πολιτικής βούλησης, επαγγελματισμού και εξειδικευμένων γνώσεων. Δεν υπάρχει χρόνος για αναβολές, βολέματα και απαρχαιωμένες αντιλήψεις. Το ΕΣΥ πρέπει να ξαναγεννηθεί, καλύτερο, πληρέστερο, κοινωνικά χρήσιμο και βιώσιμο. Αν η διαδικασία δεν ξεκινήσει άμεσα και αποφασιστικά, η αντίδραση θα οργανωθεί και θα ματαιώσει άλλη μία μεταρρύθμιση. Θα χρειασθεί χρόνος και πολύπλευρη προσπάθεια, αλλά νομίζω ότι τρεις είναι οι αναγκαίες παρεμβάσεις για να εξασφαλίσει το δημόσιο σύστημα την ικανοποίηση της κοινωνίας, την ποιότητα και τη βιωσιμότητά του. Αυτές είναι η οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας σε εντελώς νέα βάση, η επίλυση του προβλήματος των προμηθειών και των οικονομικών των νοσοκομείων και η ριζική μεταβολή στη χρηματοδότηση του συστήματος υγείας με στόχο την αποτελεσματικότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Η πρωτοβάθμια φροντίδα ήταν η πρώτη από τις μεγαλόστομες αλλά φρούδες υποσχέσεις του απερχόμενου υπουργού που κατέληξε στη γιγάντωση του ιδιωτικού τομέα. Η συνολική αναδιοργάνωση της προνοσοκομειακής φροντίδας, με ένταξη και των μονάδων του ΙΚΑ, θα δώσει στον πολίτη τη χαμένη εμπιστοσύνη στο δημόσιο σύστημα, θα αξιοποιήσει το ιατρικό δυναμικό, θα ενισχύσει την πρόληψη και αγωγή υγείας και θα συνδέσει πρωτοβάθμια και νοσοκομειακή φροντίδα, παρέχοντας ποιότητα, ασφάλεια και οικονομία. Η επιλογή του οργανωτικού πλαισίου έχει απασχολήσει το ΠΑΣΟΚ και η τελική λύση θα συνδυάζει το κοινωνικά επιθυμητό, το τεχνικά βέλτιστο και τη διεθνή εμπειρία.  

Οι προμήθειες και τα οικονομικά των νοσοκομείων ήταν η δεύτερη ανεκπλήρωτη υπόσχεση της τελευταίας πενταετίας. Ο νόμος για τις προμήθειες, η αλήστου μνήμης Κεντρική Επιτροπή Προμηθειών που «θα γλίτωνε €500 εκ» και οι ρουσφετολογικοί διορισμοί «ανίδεων διοικήσεων» κατέληξαν σε χρέη € 6 δις. Το ΠΑΣΟΚ δεν θα έχει καμιά δικαιολογία αν δεν ανατάξει τα προβλήματα συστημάτων πληροφορικής, διπλογραφικού συστήματος και επαγγελματικών διοικήσεων σε λιγότερο από έξι μήνες. Η αξιοποίηση της εμπειρίας του διαστήματος 2001-2004, πείθει ότι θα το κάνει.

Η τρίτη ριζική αλλαγή αφορά τη χρηματοδότηση του συστήματος. Η ΝΔ μετέφερε το βάρος στην ιδιωτική δαπάνη, που πλησιάζει το 50% της συνολικής. Η επιτακτική επαναφορά στη δημόσια χρηματοδότηση, όμως, δεν μπορεί να βασιστεί στην εξάρτηση από ασφαλιστικές εισφορές, που είναι κοινωνικά άδικη, αναποτελεσματική και αντιαναπτυξιακή. Αυτό που ακόμη και στην Αμερική δείχνουν να αντιλαμβάνονται και πρέπει να εξετάσουμε και εμείς είναι η καθολική ασφάλιση υγείας από κρατικά έσοδα με βάση το αναμορφωμένο προοδευτικό σύστημα φορολογίας που προτείνει το ΠΑΣΟΚ. Η απεμπλοκή της ασφάλισης υγείας από την απασχόληση είναι η μόνη κοινωνικά δίκαιη, αποτελεσματική και βιώσιμη πολιτική.

Λυκούργος Λιαρόπουλος
Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το 1910, ο Charles Chapin, εξέδωσε την κλασική εργασία του με τίτλο ‘Οι Πηγές και οι Οδοί Μετάδοσης των Λοιμώξεων’, στην οποία ισχυριζόταν -αιρετικά για την εποχή του- ότι οι άνθρωποι ήταν πιό σημαντικοί για τη μετάδοση των λοιμώξεων από το περιβάλλον. Ο δρόμος για την καθιέρωση της αντίληψης ότι η μετάδοση των ασθενειών γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο ή ζώο σε άνθρωπο ή τροφή σε άνθρωπο και όχι από τα αντικείμενα γύρω μας, δεν ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα. Όμως ο Chapin βρήκε αναπάντεχο σύμμαχο στην πολιτική ορθότητα της εποχής που έβλεπε τους μετανάστες, τους αναρχικούς, τους σοσιαλιστές κλπ ως επικίνδυνους ανθρώπους, αντίληψη η οποία βοήθησε στην επικράτηση της θεωρίας του. Θρυλική είναι η περίπτωση της Mary Mallon, μιας Ιρλανδής μετανάστριας η οποία εργαζόταν ως μαγείρισσα στο σπίτι ενός πλούσιου τραπεζίτη της Νέας Υόρκης. Η Mallon ήταν εν αγνοία της, υγιής φορέας τυφοειδούς πυρετού. Το αποτέλεσμα ήταν να νοσήσουν 6 από του 11 ανθρώπους που έμεναν στο σπίτι. Το ίδιο συνέβη και σε άλλα σπίτια στα οποία εργάστηκε, μέχρι να την υποπτευθούν ως φορέα της νόσου. Έμεινε στην ιστορία ως ‘typhoid Mary’ και συνέβαλλε στην ξενοφοβία και το ρατσισμό της εποχής.

Επειδή τώρα με την πανδημία της γρίπης από τον ιό Η1Ν1, η προσοχή της κοινής γνώμης στρέφεται και πάλι στις οδούς μετάδοσης, με τις μάσκες και τα αντισηπτικά να θυμίζουν τις ελλείψεις γάλακτος και ζυμαρικών όταν έβγαινε το ‘Χόρα’ για έρευνες στο Αιγαίο, είναι νομίζω πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι όλα αυτά έχουν πολιτικό σημαινόμενο και πολιτικές επιπλοκές. Ο τρόπος με τον οποίο σύρει η κυβέρνηση τον κόσμο στο χορό του τρόμου, θυμίζω ότι το πρώτο περιστατικό νέας γρίπης νοσηλεύτηκε σε θάλαμο αρνητικής πίεσης (!!), μέχρι την πρεμούρα της να εξασφαλίσει εμβόλια των οποίων την ασφάλεια δεν μπορεί να εγγυηθεί γι αυτό και απαιτεί την υπογραφή υπεύθυνης δήλωσης από κάθε πολίτη ότι αναλαμβάνει ο ίδιος την ευθύνη του εμβολιασμού του, δηλώνει μια φοβική, εσωστρεφή και εντέλει ακροδεξιά αντίληψη περί ‘κινδύνων’ που έχουμε ξανασυναντήσει στο παρελθόν και δεν θέλουμε να ξαναδούμε στο μέλλον.

Κι επειδή όλοι κατηγορούν τα ΜΜΕ ότι παραπληροφορούν και φοβίζουν τον κόσμο, εγώ νομίζω πως όσο κι αν τα ΜΜΕ πουλάνε φόβο (που πουλάνε), αυτό θα ελαχιστοποιείτο αν η κυβέρνηση είχε εξαρχής μια ψύχραιμη και συγκροτημένη αντίδραση και δεν επεδίωκε η ίδια την καθ’ υπερβολήν επικοινωνιακή προβολή του ζητήματος για να δοξαστεί.

ΥΓ. Αλήθεια, εκείνες οι φοβερές και τρομερές θερμικές κάμερες στα αεροδρόμια, γιατί δεν συνέλαβαν κανέναν από τους τουρίστες που έφεραν τη νέα γρίπη στη χώρα μας;

Φαίνεται ότι δεν έχει περάσει πολύς καιρός από το 1885…

Διαβάζω στο οπισθόφυλλο του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου με τίτλο “Επιτηρούμενη Δημοκρατία” που εξέδωσε πριν λίγες εβδομάδες ο καθηγητής αντεγκληματικής πολιτικής του πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Θεόδωρος Παπαθεοδώρου :

“Σήμερα, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τους όρους εκχώρησης των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του πολίτη, να αναστοχαστούν το αξιακό σύστημα ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού, αλλά και να συνειδητοποιήσουν τους κινδύνους που εγκυμονεί για το μέλλον η συνεχώς εξελισσόμενη τεχνολογία της επιτήρησης, η ανεξέλεγκτη εργαλειοποίηση της ασφάλειας, το μονοπώλιο του ορισμού της διακινδύνευσης και η υπερτροφική θωράκιση του ποινικού κράτους.”

Από την άλλη πλευρά, σε προηγούμενη ανάρτηση αναφέραμε πως “Η πορεία της υγείας του πολίτη θα μπορεί να αναλύεται προοπτικά και να παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο” και πως “Η εξέλιξη αυτή θα προσφέρει αναμφίβολα νέα εργαλεία για τη δημιουργία περισσότερης υγείας με λιγότερο κόστος.” Όμως, “ποιος, πότε, πώς και για ποιο σκοπό θα μπορεί να ψαχουλεύει το γενετικό μας προφίλ και πώς θα προασπίσουμε τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών; Ποιός θα εξειδικεύσει την αναγκαία αρχή της αναλογικότητας ανάμεσα στην προστασία των έννομων αγαθών και τις ατομικές ελευθερίες; Ή μήπως το μέλλον μας επιφυλάσσει μια επιτηρούμενη υγεία εν μέσω μιας επιτηρούμενης δημοκρατίας;”

Προχθές, 25/07/2009, διάβαζα στο εξειδικευμένο στην υγεία και τις πολιτικές της ιστολόγιο Effect Measure, ένα άρθρο για την επιτήρηση της πανδημίας της νέας γρίπης, το οποίο ανέφερε (μεταφράζω πρόχειρα):

“Επειδή όλο και περισσότερα μέσα αφιερώνονται σε περίπτωση πανδημίας στην επιτήρησή της, το Κέντρο για τον Έλεγχο και την Πρόληψη των Ασθενειών (CDC) αναμένεται να εισαγάγει νέες μεθόδους καταγραφής και ανάδειξης των περιστατικών. Είναι πολύ άσχημο που δεν είχαμε εγκατεστημένες περισσότερες μεθόδους επιτήρησης ΠΡΙΝ συμβεί αυτό. Αυτό δεν είναι πρόβλημα μόνο του CDC. Είναι των υπουργείων υγείας κάθε πολιτείας. Υποεπενδύσαμε στην υγεία και όποιος αντέδρασε στην επιβολή περισσότερων φόρων, φέρει μέρος της ευθύνης. Η επιτήρηση είναι αδιάφορη στο μέσο πολίτη, υποεκτιμημένη ακόμα και από τους ειδικούς στις πολιτικές υγείας, και άγνωστη στους πολιτικούς. Έως ότου, ξαφνικά, γίνεται άκρως ενδιαφέρουσα, εκτιμάται με μεγάλη καθυστέρηση, και η ισχνότητά της γίνεται αντικείμενο οργής από τους πολιτικούς, τους ίδιους δηλαδή που ευθύνονται γι αυτήν.”

Είναι προφανές ότι βρισκόμαστε, με την ευκαιρία της νέας γρίπης σε ένα σταυροδρόμι στο οποίο η αναγκαία και επιθυμητή επιτήρηση της υγείας θα συγκρούεται με την ανεπιθύμητη επιτήρηση της ιδιωτικής ζωής. Κι αυτό το σταυροδρόμι είναι, εκ των νέων πεδίων, ίσως το πλέον προνομιακό για να επικαιροποιηθεί η αρχαία μάχη ανάμεσα στην πρόοδο και τη συντήρηση.

Η αλήθεια είναι ότι αν ο 20ος αιώνας υπήρξε συναρπαστικός σε σχέση με την Υγεία, ο 21ος θα είναι αναμφίβολα ιλιγγιώδης! Οι άνθρωποι επωφελήθηκαν σε εκπληκτικό βαθμό από την εξέλιξη της ιατρικής, αρκεί να θυμηθούμε ότι μέσα σε 50 μόλις χρόνια, το προσδόκιμο επιβίωσης εκτοξεύτηκε από τα 40 στα 80 χρόνια! Η ιατρική και οι συναφείς επιστήμες εξελίσσονται πλέον με βήμα που δύσκολα μπορεί να ακολουθήσει κανείς, ιδιαίτερα αυτοί που αποφασίζουν για την οργάνωση και την παραγωγή υπηρεσιών υγείας. Το αποτέλεσμα αντικατοπτρίζεται στην υστέρησή μας: έχουμε ένα σύστημα υγείας που δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες του πληθυσμού. Είναι ένα σύστημα που βασίζεται σε μια παραδοχή: ότι ο άνθρωπος που θα νοσήσει, θα εισπράξει υπηρεσίες υγείας και (εδώ σταυρώνουμε τα δάχτυλα) θα γίνει καλά. Αλλά αυτή είναι σήμερα μια άκυρη παραδοχή. Για να το ερμηνεύσουμε αυτό είναι αναγκαίο ένα ταξίδι στο χρόνο.

Εκεί πίσω στο 1940. Είτε λίγο πριν τον πόλεμο είτε κατά τη διάρκειά του αλλά και μετά, δύο ήταν οι κύριες αιτίες θανάτου: οι λοιμώξεις και τα τραύματα. Ο 2ος παγκόσμιος πόλεμος λειτούργησε καταλυτικά στην αντιμετώπιση και των δύο. Η ανακάλυψη και η μαζική παραγωγή πενικιλλίνης από τη μια μεριά και η χειρουργική τεχνογνωσία των πολεμικών τραυμάτων από την άλλη, έστρωσαν το χαλί για τα νοσοκομειοκεντρικά συστήματα υγείας. Οι άνθρωποι εισάγονταν στα νοσοκομεία, γίνονταν καλά και επέστρεφαν στις καθημερινότητές τους. Μερικές δεκαετίες αργότερα όμως, οι άνθρωποι, ζώντας περισσότερο, άρχισαν να πέφτουν θύματα χρόνιων και εκφυλιστικών ασθενειών. Όχι απρόσμενα, οι κυριότερες αιτίες θανάτου έγιναν τα χρόνια νοσήματα και οι επιπλοκές τους. Η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η αποφρακτική πνευμονοπάθεια, και κάπως διαφορετική ως περίπτωση, ο καρκίνος. Τα νοσήματα αυτά είναι χρόνια ακριβώς επειδή δεν θεραπεύονται, άρα η νοσηλεία τους στερείται νοήματος (πλην της περίπτωσης αντιμετώπισης επιπλοκών). Τα νοσοκομεία αποδεικνύονται εδώ μάλλον άχρηστα ενώ το κόστος της φαρμακευτικής αντιμετώπισης αυξάνεται εκθετικά και -ειδικά για τον καρκίνο- πέρα από κάθε λογική. Το 2000, τα χρόνια νοσήματα στις ΗΠΑ αντιστοιχούσαν περίπου στο 75% των συνολικών δαπανών υγείας. Το ΑΕΠ αρχίζει να νιώθει το βάρος καθώς χρόνο με το χρόνο, μεγαλύτερο ποσοστό του απαιτείται για την εξυπηρέτηση των αναγκών του τομέα υγείας. Οι ειδικοί συμφωνούν πως μέχρι το 2020 (το 2017 για τη Μ. Βρετανία!), η υγεία θα απαιτεί το 20% του ΑΕΠ. Προφανώς, καμία οικονομία δεν μπορεί να συμβιβαστεί με κάτι τέτοιο, πόσο μάλλον που κανείς δεν εγγυάται ότι το 20% του ΑΕΠ θα είναι …αρκετό! Αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως το νοσοκομειοκεντρικό μοντέλο των οξέων και των επειγόντων, δεν είναι σε θέση να απαντήσει στα νέα προβλήματα. Η οργάνωση οφείλει να εστιάσει στα χρόνια νοσήματα και την εξωνοσοκομειακή φροντίδα.

Αλλά ακόμα και αν επιλεγεί η καλύτερη μορφή οργάνωσης και η τελειότερη μορφή παραγωγής υπηρεσιών υγείας προσανατολισμένων στα χρόνια νοσήματα, το κόστος και πάλι δεν αναμένεται να μειωθεί αισθητά. Είναι πλέον απόλυτη ανάγκη να μεταβούμε από τη διαχείριση της ασθένειας, ως τετελεσμένου γεγονότος, στη διαχείριση της υγείας, ως δυναμικού μεγέθους. Μια αντίληψη για την πρόληψη που ασφαλώς δεν είναι νέα, κάθε άλλο, αλλά που σήμερα απολαμβάνει ένα ιδιαίτερα προνομιακό momentum, καθώς συμβαδίζει με τις σύγχρονες οικολογικές προτεραιότητες και επιταγές. Αλλά για να κατανοήσουμε τις σταθερές αυτής της νέας προσέγγισης, είναι απαραίτητο ένα άλλο μικρό ταξίδι στο χρόνο, αυτή τη φορά στο μέλλον.

Στο εγγύς μέλλον, η τεράστια ανάπτυξη της τεχνολογίας των υπολογιστών, μαζί με αυτήν της μοριακής βιολογίας και της γενετικής, υπόσχονται να αλλάξουν εκ βάθρων το τοπίο, δρώντας σε δύο κυρίως άξονες. Αφενός την πρώιμη διάγνωση, που, ειδικά στην περίπτωση του καρκίνου μπορεί να κάνει τη διαφορά αφού σήμερα αυτό που μας λείπει φαίνεται πως είναι η αναγνώριση του σταδίου εκείνου που αν διαβούν οι καρκινικοί πληθυσμοί τότε καθίστανται ανεξέλεγκτοι, και αφετέρου την αναγνώριση των γενετικών προδιαθέσεων για νόσο. Σύντομα οι πολίτες θα γνωρίζουν από αρκετά νωρίς την όποια γενετική τους προδιάθεση για νόσο και θα καλούνται να υιοθετήσουν πολιτικές υγείας ΠΡΙΝ νοσήσουν. Ήδη, ο έλεγχος 600.000 γενετικών δεικτών για περισσότερες από 100 καταστάσεις και παθήσεις, προσφέρεται σε κάθε ενδιαφερόμενο για 399 δολλάρια. Την ίδια στιγμή, μεγάλα προγράμματα πρόληψης και εθνικές δράσεις θα εστιάζουν στις κύριες αιτίες ασθένειας και θανάτου. Έννοιες καινοτόμες για το σήμερα όπως αυτή της βιο-συνδεσιμότητας (bioconnectivity), που ερμηνεύει την αδιάλειπτη καταγραφή παραμέτρων της υγείας μέσω in- και ex-vivo αισθητήρων, θα καταστούν οι ρουτίνες του αύριο. Η πορεία της υγείας του πολίτη θα μπορεί να αναλύεται προοπτικά και να παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο. Η εξέλιξη αυτή θα προσφέρει αναμφίβολα νέα εργαλεία για τη δημιουργία περισσότερης υγείας με λιγότερο κόστος. Αλλά δεν θα έρθει ανέξοδα, ούτε αυτόματα. Πέρα από τα διόλου ασήμαντα οργανωτικά και άλλα προβλήματα επιμελητείας, νέα, προφανή ερωτήματα σχετικά με τη βιοηθική θα εισέλθουν στην καθημερινότητά μας. Ποιός, πότε, πώς και για ποιο σκοπό θα μπορεί να ψαχουλεύει το γενετικό μας προφίλ και πώς θα προασπίσουμε τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών; Ποιός θα εξειδικεύσει την αναγκαία αρχή της αναλογικότητας ανάμεσα στην προστασία των έννομων αγαθών και τις ατομικές ελευθερίες; Ή μήπως το μέλλον μας επιφυλάσσει μια επιτηρούμενη υγεία εν μέσω μιας επιτηρούμενης δημοκρατίας; Αλλά ο δρόμος μέχρι αυτό το μέλλον, ενώ φαντάζει χρονικά μικρός, πολιτικά μοιάζει ατέλειωτος!

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στη στήλη ‘Απόψεις’ του διαδικτυακού περιοδικού για την υγεία ‘HealthView‘ και αναδημοσιεύεται εδώ.