MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Την Παρασκευή 15 Φεβρουαρίου 2008, στο Εργατικό Κέντρο Κορίνθου, έλαβε χώρα μια ανοιχτή εκδήλωση στα πλαίσια του προσυνεδριακού διαλόγου του ΠΑΣΟΚ για την Υγεία. Εισηγητές ήταν ο καθηγητής καρδιολογίας και τ. υπουργός Δημήτρης Κρεμαστινός, ο καθηγητής πανεπιστημίου και τ. διοικητής του ΙΚΑ Άρης Σισσούρας και ο υπογράφων ιατρός-νευρολόγος Μιχάλης Κούτρας. Το πλήρες podcast αυτής της εκδήλωσης μπορείτε να ακούσετε παρακάτω, διάρκειας 2 ωρών και 10 λεπτών περίπου. Δεν θα σχολιάσω το περιεχόμενο, αφού μπορεί κανείς να κρίνει μόνος του. Αν κάποιος το ακούσει ολόκληρο, θα καταλάβει και γιατί δεν μπήκα στον κόπο να απαντήσω σε όσους σχολίασαν τις δικές μου θέσεις. Ευχαριστώ θερμά το μέλος της ΚΟΕΣ Στέφανο Παλλαντζά για την παρουσία και τη συμπαράσταση του.

Podcast εκδήλωσης Προσυνεδριακού Διαλόγου στην Κόρινθο για την Υγεία Download mp3

Από πλευράς προσέλευσης, θα πω ότι με μέτρα κοινής λογικής, ήταν απογοητευτική. Με τα μέτρα της σημερινής κομματικής πραγματικότητας όμως, ήταν απόλυτα επιτυχημένη αφού είχε μεγαλύτερη προσέλευση από τη δημοτική ολομέλεια της προ-προηγούμενης ημέρας. Σε απόλυτους αριθμούς προσήλθαν 62 άτομα. Η ολομέλεια δεν είχε πάνω από 40, ενώ η θεματική για την παιδεία είχε 10 και η θεματική για την επιχειρηματικότητα 20.
Αλλά επειδή το ΠΑΣΟΚ δεν δικαιούται να κατασκευάζει δικές του πραγματικότητες (κάπως λέγεται αυτό στην ψυχιατρική), οι οιωνοί είναι πολύ κακοί. Ας ελπίσουμε πως κάτι θετικό θα γίνει στο συνέδριο.

Διάβασα με προσοχή την παράγραφο του κειμένου με τίτλο ‘70+1 θέσεις για την επανίδρυση του ΠΑΣΟΚ’ που είναι αφιερωμένη στην Υγεία και για λόγους ευκολίας την αντιγράφω παρακάτω:

«Δεύτερη προτεραιότητα: ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και φροντίδας για όλους και για τον καθένα χωριστά. Ολοκλήρωση και Μεταρρύθμιση του ΕΣΥ. Η αντιστροφή της σημερινής πορείας του ΕΣΥ προς την παρακμή και απαξίωση και η μείωση των δαπανών των νοικοκυριών για την υγεία αποτελεί θέμα τιμής για το ΠΑΣΟΚ, ένα λαϊκό σοσιαλιστικό κόμμα, παράγοντα κρίσης της σοσιαλιστικής μας συνείδησης. Συγκεντρώνουμε, ιδιαίτερα την προσοχή μας στην Πρόληψη, τη λειτουργία ολοκληρωμένου συστήματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και τις ριζικές αλλαγές στην οργάνωση και τη Διοίκηση του ΕΣΥ, στο μετασχηματισμό του δημόσιου μάνατζμεντ της Υγείας. Θα πρέπει από σήμερα να καθοριστούν, οι προδιαγραφές ποιότητας και οι δείκτες αξιολόγησης των Νοσοκομείων, τα οποία θα αναδειχθούν σε αυτόνομες λειτουργικές παραγωγικές – διοικητικές μονάδες, με σύγχρονη επαγγελματική διεύθυνση, διπλογραφικό σύστημα και νέες μορφές χρηματοδότησης ανάλογα με τη διάγνωση. Να συγκεκριμενοποιηθεί η λειτουργία του Φορέα Πιστοποίησης Υπηρεσιών Υγείας που προτείνουμε για την εξασφάλιση της υψηλής ποιότητας των υπηρεσιών υγείας του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. Να ελεγχθεί το ανεξέλεγκτο κόστος της πολυφαρμακίας και η κερδοσκοπία στο χώρο της υγείας.»

Απογοητεύτηκα σφοδρά! Όχι γιατί αυτά που λέει είναι εσφαλμένα, αλλά γιατί είναι τετριμμένα. Γιατί ξόδεψε χωρίς απ’ ότι φαίνεται πολλή περίσκεψη, την ευκαιρία να εκφράσει κάτι πραγματικά νέο, κάτι επαναστατικό και δυνατό.
Ολοκλήρωση λέει, του ΕΣΥ. Αυτό δηλαδή που έλεγε και ο Σκανδαλίδης στο συνέδριο του 2005 και πάλεψα μαζί με λίγους συντρόφους να το ανατρέψουμε. Ολοκλήρωση επικαλείσαι όταν πχ το ΕΣΥ αρθρώνεται από -έστω- πέντε κομάτια, εσύ έχεις φτιάξει τα τέσσερα και σου λείπει το πέμπτο. Αλλά, ας μου πει κάποιος, ποιο κομάτι του ΕΣΥ μπορεί να μείνει ανέγγιχτο; Η νοσοκομειακή φροντίδα που βαρύνεται με την αναξιοκρατία, το φακελάκι, τα γιγαντιαία ελλείμματα τόσο σε προσωπικό όσο και σε πόρους και τη διαφθορά; Ο έλεγχος της συνταγογράφησης και των πράξεων; Οι σχέσεις ανάμεσα στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα; Η ταύτιση παραγωγού και αγοραστή υπηρεσιών υγείας; Η αποκέντρωση του συστήματος που οφείλει να είναι ταυτόχρονα διοικητική και λειτουργική;
Δεν αναφέρθηκα ως τώρα στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, σκόπιμα. Γιατί αυτήν υπονοεί ο Μίμης Ανδρουλάκης (και όχι μόνο) ως το στοιχείο που λείπει. Και με βάση μια παρωχημένη αντίληψη, έχει δίκιο. Την αντίληψη που θεωρεί ότι η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας περίπου ταυτίζεται με την εξωνοσοκομειακή φροντίδα. Αλλά, σύντροφε Μίμη, το κομάτι αυτό δεν είναι απλά τεράστιο, είναι πια γιγαντιαίο. Η δαπάνη μόνο για τα χρόνια νοσήματα όπως πχ η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η αποφρακτική πνευμονοπάθεια, οι άνοιες κτλ (που ως χρόνια δεν υπάγονται στη νοσοκομειακή φροντίδα), ανέρχεται σε ποσοστό ίσο η μεγαλύτερο του 70% του συνόλου των δαπανών. Δεν των αξίζει ιδιαίτερος σχεδιασμός; Από την άλλη μεριά, σε όλο τον κόσμο, γίνεται σήμερα αποδεκτή η τεράστια σημασία της αγωγής υγείας και της πρόληψης που πρέπει να γιγαντωθούν ως έργα. Δεν της αξίζει και αυτής της κατηγορίας κάποιος ιδιαίτερος σχεδιασμός; Ακόμη, η φροντίδα του τέλους της ζωής, είναι σαφώς εξωνοσοκομειακή και παντελώς ανανάπτυκτη στη χώρα μας. Ανήκει στην πρωτοβάθμια; Η αποκατάσταση αλήθεια σε ποια βαθμίδα της περίθαλψης ανήκει; Πρέπει κι αυτή να ριχτεί στο μεγάλο ντορβά της πρωτοβάθμιας;
Ακόμα κι αν δεχτούμε ότι μπορούμε σήμερα να μιλάμε για πρωτοβάθμια φροντίδα, αυτό το κτηνώδες επιχειρησιακά κομάτι υπηρεσιών υγείας που προκύπτει, θα το εκχωρήσουμε σε γενικούς γιατρούς και παθολόγους, όπως αφελώς ισχυριζόταν το πρόγραμμά μας για την υγεία στις τελευταίες εκλογές; Και μάλιστα σε γενικούς γιατρούς που ΔΕΝ έχουμε;
Εδώ και χρόνια, με επιμονή και συνέπεια, από κοινού με λίγους φίλους, υποστηρίζω το άκυρον της έννοιας της ΠΦΥ, άρα και οποιουδήποτε σχεδίου λειτουργίας ‘ολοκληρωμένου συστήματος ΠΦΥ’. Πιστεύω ότι έχουμε ανάγκη από ξεχωριστά δίκτυα. Ένα σπουδαίο δίκτυο, αφιερωμένο στην αγωγή υγείας, την πρόληψη και την πλοήγηση των ασθενών στο σύστημα, στο οποίο θα μπορούν οι γενικοί ιατροί να έχουν την πρωτεύουσα θέση (αν πειστούν ποτέ να εγκαταλείψουν τον μικρομεγαλισμό τους). Ένα ακόμη, αφιερωμένο στα χρόνια νοσήματα. Τέλος ένα αφιερωμένο στην αποκατάσταση και την φροντίδα του τέλους της ζωής.
Η τρέχουσα διάκριση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας αριθμεί ήδη 30 χρόνια (Alma-Ata, 1978) και θυμίζω πως ό,τι θεωρείτο προοδευτικό τότε, δεν είναι βέβαιο ότι παραμένει τέτοιο σήμερα.
Αλλά και για τα νοσοκομεία το κείμενο λέει δειλά, μια μισή αλήθεια. Που κανείς δεν θα καταλάβει. Τα νοσοκομεία λέει, πρέπει να γίνουν αυτόνομες λειτουργικές παραγωγικές – διοικητικές μονάδες. Η αλήθεια είναι πως θέλουμε νοσοκομεία δημόσια αλλά όχι κρατικά. Άρα χωρίς τα βαρίδια της κρατικής γραφειοκρατίας και των γνωστών σχέσεων μονιμότητας και εξευτελιστικών πληρωμών. Πόσο πρέπει ακόμα να ντρεπόμαστε να λέμε την αλήθεια; Πως αν οι γιατροί επιμείνουν στη μονιμότητα και τη μη αξιολόγηση, δεν θα πληρωθούν ΠΟΤΕ αυτά που αξίζουν; Και χωρίς εργαζόμενους που να εργάζονται και να πληρώνονται με αξιοπρέπεια, το φακελάκι θα θριαμβεύει και οι ασθενείς δεν θα απολαμβάνουν την ποιότητα υπηρεσιών που δικαιούνται. Τα μη κερδοσκοπικά ΝΠΙΔ, το γαλλικό μοντέλο των νοσοκομείων των mutuelles κτλ είναι παραδείγματα που πρέπει να γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας. Αλλά αυτό προς το παρόν δεν ενδιαφέρει. Θα βρούμε τον τρόπο να πάμε, αν ξέρουμε πού θέλουμε να πάμε.
Χωρίς αμφιβολία, ο τίτλος του σημερινού άρθρου είναι υπερβολικά σκληρός για το απόσπασμα του κειμένου του Μίμη. Υποχρεώθηκα όμως να τον χρησιμοποιήσω για να τραβήξω την προσοχή. Γιατί στελέχη σαν και μένα, δεν έχουν την πολυτέλεια της μιντιακής προβολής των θέσεών τους, ούτε και της εσωκομματικής διάχυσής τους και γιατί αυτά τα στελέχη που την έχουν, δεν σπαταλούν το χρόνο τους να μας ακούσουν. Αυτό καθόλου δε σημαίνει πως έχω οπωσδήποτε δίκιο, αλλά και η εμμονή, επί σειρά ετών και με ενδιάμεση αποδοκιμασία σε εθνικές εκλογές, στην ανοησία περί δήθεν ολοκλήρωσης του ΕΣΥ μέσω ολοκληρωμένης λειτουργίας της ΠΦΥ, υπάρχει μόνο για να δοξάζει τους ως το 2004 συντελεστές του. Το ΠΑΣΟΚ, νομίζω, έχει ανάγκη σήμερα από μια ισχυρή δόση δημιουργικής ασέβειας. Ασέβειας όχι απέναντι σε πρόσωπα αλλά σε αντιλήψεις και αυτό είναι που πρέπει να καταλάβουν καλά τα παλιότερα στελέχη. Ότι δηλαδή η φυγή από θέσεις που υποστήριξαν επί δεκαετίες, δεν προσβάλλει τους ίδιους, είναι η φυσική εξέλιξη για ένα κόμμα που θέλει να αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικό.

Άλλη μια εκδήλωση χωρίς αντίκρυσμα για την κοινωνία έγινε χθες στην πόλη μας. Ήταν μια τυπική επαρχιώτικη επιστημονική εκδήλωση όπου οι χαιρετισμοί υπερέβαιναν σε χρόνο την καθεαυτό επιστημονική ομιλία (ήδη από το πρόγραμμα προβλέπονταν 30 λεπτά χαιρετισμοί και 20 λεπτά ομιλία!). Στόχος η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού για τον επικίνδυνο εχθρό που λέγεται χοληστερίνη.
Μα, ειλικρινά, υπάρχει έστω και ένας έλληνας που να μην έχει ακούσει ότι η χοληστερίνη όταν υπερβαίνει κάποια όρια είναι βλαπτική;
Νομίζω πως άλλες ανάγκες εξυπηρετούσε αυτή η εκδήλωση, όπως άλλωστε και οι περισσότερες του είδους της. Να κάνουν ρεκλάμα οι κύριοι με τις γραβάτες. Από αυτούς εξαιρώ τον κύριο ομιλητή που και καλά μίλησε και ανάγκη ρεκλάμας δεν έχει. Όπως δεν έχει τέτοια ανάγκη και ο πρόεδρος των φαρμακοποιών, που έσπευσε να συμβάλλει στην εκδήλωση χωρίς να σκεφθεί τι στην πραγματικότητα υπηρετεί.
Η όλη εκδήλωση καλύφθηκε οικονομικά από τη χορηγία δυο φαρμακευτικών εταιρειών και μιας εφημερίδας. Τα χρήματα αυτά εκτιμώ προσωπικά ότι πήγαν στα σκουπίδια, επαναλαμβάνω με όρους κέρδους για την κοινωνία και όχι προσωπικής προβολής. Είναι όμως κρίμα. Γιατί με χρήματα σαν κι αυτά, θα μπορούσαν να λάβουν χώρα κοινωνικά επωφελείς δράσεις. Για παράδειγμα, με τα λεφτά των χορηγιών θα μπορούσαν να μοιραστούν κουπόνια σε όλους τους μαθητές πχ της 5ης τάξης του δημοτικού για να εξετάσουν δωρεάν τη χοληστερίνη τους, ή και να γίνει συντονισμένη αιμοληψία στα σχολεία με την άδεια των γονέων και των δασκάλων. Τότε πραγματικά θα φέρναμε το θέμα στο τραπέζι κάθε οικογένειας, θα αποκαλύπταμε περιστατικά οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας και θα προσφέραμε ουσιαστική υπηρεσία στη δημόσια υγεία. Ακόμα και αν τα παιδιά μας αποκαλύπτονταν όλα υγιή, πράγμα ανέφικτο αφού τα ελληνόπουλα είναι πρωταθλητές στην παχυσαρκία, θα τίθεντο οι βάσεις για σωστή πρόληψη, αφού αυτή και η παιδεία πάνε χέρι-χέρι.
Με πραγματικό κόστος για μαζική μέτρηση της χοληστερίνης, κάτω από 1€ ανά δείγμα, όπως με πληροφόρησαν φίλοι μου μικροβιολόγοι, θα μπορούσαμε αντί για την εκδήλωση φανφάρα να προσδιορίσουμε τη χοληστερίνη ΟΛΩΝ των μαθητών της πόλης μας.
Έτσι όμως, πώς θα έκαναν ρεκλάμα οι κύριοι με τις γραβάτες; Πώς θα τους έδειχναν τα τοπικά κανάλια; Πώς θα τους πρόβαλε ο αδέκαστος τοπικός τύπος;

Η εφημερίδα “ΕΘΝΟΣ” τα λέει όλα σε άρθρο της με τίτλο ‘Όνειδος‘.
Εξίσου καλά τα λέει και ο Νίκος Δήμου σε άρθρο με τον εύστοχο τίτλο ‘Επανίδρυση ή Κατάρρευση;‘

Εμείς από την πλευρά μας, ως πολίτες, περιμένουμε:

1) πότε θα σοβαρευτεί ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση και αντί για θεωρίες συνωμοσίας να συντονίσουν επιτέλους το έργο της πυρόσβεσης,
2) πότε θα ακούσουμε από υπεύθυνα χείλη, όχι το μοίρασμα ψιχίων στους πυρόπληκτους, αλλά την εξασφάλιση κεφαλαίων από συγκεκριμένους φόρους για ένα ταμείο για την προστασία και την αναγέννηση του περιβάλλοντος σε μόνιμη βάση και άσχετα από την επικαιρότητα,
3) πότε η αντιπολίτευση θα οργανώσει εκδηλώσεις υπέρ του περιβάλλοντος και κατά της κυβερνητικής αφασίας. Όταν θα σβήσουν οι φωτιές; Όταν θα έχουν ήδη γίνει οι εκλογές; Οι πολιτικές εκδηλώσεις δεν είναι καπήλευση του εθνικού δράματος, είναι αυτονόητη βασική υποχρέωση της αντιπολίτευσης. Επιτέλους, ας πάψει (όλη) η αντιπολίτευση να αυτοευνουχίζεται!!

Από το διακεκριμένο συμπολίτη μας κύριο Δ. Γκέλη, ελάβαμε την παρακάτω επιστολή που συνοδεύεται και από τις σχετικές φωτογραφίες και την αναδημοσιεύουμε ως έχει.
————————————————————————————————-

O αμίαντος είναι ένα καλά αναγνωρισμένο καρκινογόνο υλικό. Ο αμίαντος προκαλεί καρκίνο του πνεύμονος, μεσοθηλίωμα (κακοήθης όγκος) και άλλους καρκίνους. Σε υψηλότατο κίνδυνο πρωταρχικά βρίσκονται όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με τον αμίαντο και εκτίθενται μακροχρονίως σ’ αυτόν. Το κάπνισμα δρα συνεργικά με τον αμίαντο πολλαπλασιάζοντας έτσι τον κίνδυνο πρόκλησης καρκίνου του πνεύμονος. Παρά το γεγονός ότι η χρησιμοποίηση του αμιάντου έχει απαγορευτεί δια νόμου στην Ευρωπαϊκή ένωση και την Ελλάδα οι κίνδυνοι έκθεσης στον αμίαντο δεν έχουν περιοριστεί και απεναντίας έχουν αυξηθεί. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στις πόλεις και στην ελληνική ύπαιθρο χρησιμοποιήθηκαν καπνοδόχοι από αμιαντοτσιμέντο στις εγκαταστάσεις των καλοριφέρ, καθώς και στις αμιαντοτσιμεντοσκεπές. Η χρησιμοποίηση αυτών των υλικών τα τελευταία 40 χρόνια και η φυσική παλαίωση και φθορά τους αναγκάζει καθημερινώς τους κατόχους των πεπαλαιωμένων αμιαντούχων υλικών να τα αντικαθιστούν με άλλα υλικά ανθεκτικότερα και μη καρκινογόνα. Στις παρατιθέμενες φωτογραφίες διακρίνονται στο πεζοδρόμιο της οδού Κολιάτσου και Αποστόλου Παύλου στην Κόρινθο, εγκαταλελειμμένοι αμιαντοτσιμεντοσωλήνες, φθαρμένοι και διαβρωμένοι, άρα καρκινογενετικά ρυπογόνοι.
Οι σωλήνες αυτοί αφέθησαν εκεί προφανώς για να τις παραλάβουν τα απορριμματοφόρα του Δήμου Κορίνθου. Φυσικά οι υπάλληλοι καθαριότητος εδώ και μια εβδομάδα δεν τους παραλαμβάνουν και οι σωλήνες με τις αμιαντοΐνες τους, που απελευθερώνονται στον αέρα συμβάλλουν στην καρκινογόνο ατμοσφαιρική ρύπανση της Κορίνθου. Εδώ γίνεται ορατό το τεράστιο πρόβλημα της συλλογής και απόρριψης σε ειδικό χώρο αυτού του ισχυρά καρκινογόνου υλικού. Ο Δήμος Κορίνθου δεν διαθέτει ειδική χωματερή απόρριψης αμιαντούχων υλικών. Κάποια στιγμή οι υπάλληλοι θα πιεστούν να παραλάβουν τους σωλήνες και πιθανότατα θα τους πετάξουν εκεί που πετούν και τα λοιπά σκουπίδια. Έτσι όμως οι ίνες του αμιάντου, αφενός διασκορπίζονται στον ατμοσφαιρικό αέρα και αφετέρου εισερχόμενες στο έδαφος μολύνουν και τον υδροφόρο ορίζοντα.

Πρόταση: Άμεση ίδρυση ειδικής χωματερής συλλογής άχρηστων προϊόντων του αμιάντου. Στο χώρο αυτό τα υλικά αυτά και τα θραύσματά τους πρέπει να καλύπτονται με στρώμα τσιμέντου ώστε να μην απελευθερώνονται οι καρκινογόνες ίνες. Οι ίνες αμιάντου είναι καρκινογόνες διότι όταν εισέλθουν στο ανθρώπινο σώμα με την εισπνοή και την κατάποση δεν απομακρύνονται από τον οργανισμό. Οι ίνες του αμιάντου δρουν καρκινογενετικά προκαλώντας μετάλλαξη σε υψηλής σημασίας γονίδια ή αυξάνοντας των αριθμό των κυττάρων που βρίσκονται σε κίνδυνο να πάθουν μετάλλαξη. Κυτταρογενετικές και μοριακές μελέτες καρκίνων που έχουν σχέση με τον αμίαντο απέδειξαν την αδρανοποίηση ή την απώλεια πολλαπλών γονιδίων που καταστέλλουν τον τη δημιουργία του καρκίνου του πνεύμονος.

Βιβλιογραφία:

Barrett JC. Cellular and molecular mechanisms of asbestos carcinogenicity: implications for biopersistence. Environ Health Perspect. 1994 Oct;102 Suppl 5:19-23.

Εγκαταλειμμένοι, φθαρμένοι αμιαντοτσιμεντοσωλήνες που χρησιμοποιήθηκαν ως καπνοδόχος, στο πεζοδρόμιο της οδού Κολιάτσου και Αποστόλου Παύλου της Κορίνθου. Εικόνα τριτοκοσμική. Ουδείς αναλαμβάνει την ευθύνη της ασφαλούς μεταφοράς και απόρριψης αυτού του ισχυρά καρκινογόνου υλικού. Οι σωλήνες εκτίθενται στο πεζοδρόμιο από την 6η Αυγούστου του 2007 και ουδείς γνωρίζει για πόσο ακόμη θα ρυπαίνουν εφόσον παραμένουν εκεί.

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ωτορινολαρυγγολόγος.

Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών
Επισκέπτης Καθηγητής της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Virginia College/Virginia Commonwealth University, USA
Eπιστημονικός Συνεργάτης της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Ηρακλείου, Κρήτης
Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ωτορινολαρυγγολογικής Αλλεργίας, Ανοσολογίας και Ρογχοπαθειών,
Τέως Πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Ωτορινολαρυγγολογίας Χειρουργικής Κεφαλής και Τραχήλου

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ (ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ για τον εκσυγχρονισμό στην υγεία)

Η Υγεία είναι θεμελιώδες (κοινωνικό) αγαθό και επένδυση στις σύγχρονες κοινωνίες. Το Κράτος πρέπει να το διασφαλίζει ισότιμα, αποτελεσματικά και ποιοτικά, αντιμετωπίζοντας ζητήματα ανισοτήτων και αποκλεισμού στη διανομή του, με στόχο τη συμβολή του στην κοινωνική ανάπτυξη, την ευημερία και τη συνοχή.

Ο εκσυγχρονισμός και η ορθολογική μεταρρύθμιση του υγειονομικού μας συστήματος θα πρέπει να εγγυάται τα παραπάνω, ενώ αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση της οποιασδήποτε πρωτοβουλίας άσκησης ολοκληρωμένης κοινωνικής πολιτικής, κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης.

Σε όλο σχεδόν τον κόσμο, οι αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις στις υπηρεσίες υγείας στοχεύουν στην υποχρέωση του Κράτους να θέσει το πλαίσιο και τους πόρους χρηματοδότησής τους, καθώς και τις προδιαγραφές στην παροχή τους, και όχι να παρεμβαίνει αποκλειστικά στις διαδικασίες οργάνωσης και παραγωγής υπηρεσιών (που ως συνήθως συμβαίνει στη χώρα μας).

Οι παρακάτω (7) διαπιστώσεις μας με αντίστοιχες (7) προτάσεις μας – βασιζόμενες και σε προηγούμενες πρωτοβουλίες μας – αποτελούν «δέσμη ιδεών διαλόγου» και στοχεύουν στην ανάδειξη νέων προτεραιοτήτων που προέκυψαν από τις νέες ανάγκες, την αναγκαιότητα (ουσιαστικού) εκσυγχρονισμού του συστήματος υγείας, και τέλος την ενδυνάμωση και συμμετοχή των πολιτών με στόχο τη διασφάλιση της υγείας τους και την ισότιμη κάλυψη των αναγκών τους σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας.

Α. Βασικές Διαπιστώσεις μας
Α. Βασικές Διαπιστώσεις μας

1. Το σύστημα υγείας της χώρας μας βρίσκεται σε κρίση. Βασικό στοιχείο της κρίσης αυτής είναι η μονότονη και αναποτελεσματική ενασχόληση του Κράτους με τις διαδικασίες οργάνωσης και παραγωγής υπηρεσιών, ιδιαίτερα στο δημόσιο και στα νοσοκομεία (και ελάχιστα στη χρηματοδότηση, στον ιδιωτικό τομέα και στην Εξωνοσοκομειακή Φροντίδα Υγείας). Αυτό προσπάθησαν να αλλάξουν – χωρίς τελικά να το καταφέρουν απόλυτα – οι 2 μεγάλες και ουσιαστικά μοναδικές μέχρι σήμερα μεταρρυθμιστικές προσπάθειες Αυγερινού (1983) και Παπαδόπουλου (2001). Οι πολιτικές 1990-3, εκτός των άλλων, συνέτειναν και στην αντιστροφή της εικόνας των δαπανών (από δημόσιες σε ιδιωτικές), οι προσπάθειες των υπολοίπων ετών της 10ετίας του ’90 μάλλον σταθεροποίησαν τη κατάσταση αυτή, ενώ οι αναχρονιστικές απορυθμίσεις των τελευταίων 3 ετών μας οδηγούν σε κατευθύνσεις που έχουν αποτέλεσμα να οξύνεται η δυσαρέσκεια του Πολίτη από το ΕΣΥ.

2. Αντίθετα με τα ανωτέρω, τα περισσότερα ανεπτυγμένα συστήματα υγείας υπέστησαν μια σειρά αλλαγών και μεταρρυθμίσεων, κεντρικοί στόχοι των οποίων ήταν αρχικά η κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή, και κατόπιν ο έλεγχος της απόδοσης (και με οικονομικούς κανόνες), της διασφάλισης της ποιότητας και της βελτίωσης της κλινικής αποτελεσματικότητας, σημεία που στην Ελλάδα αποτέλεσαν «άγνωστες περιοχές». Η ανάγκη για μεταρρύθμιση των συστημάτων υγείας σήμερα επιβάλλεται και από την αλλαγή κυρίως σε 3 παράγοντες: α. μεταβολή των κοινωνικών και οικονομικών δεδομένων σε εθνική και διεθνή κλίμακα, β. αλλαγή στις αντιλήψεις και τις προσδοκίες των πολιτών για την υγεία, και τέλος γ. νέα επιστημονικά δεδομένα στο πεδίο της ιατρικής επιστήμης, της τεχνολογίας, αλλά και της επιδημιολογίας – νοσολογίας.

3. Οι συνθήκες απουσίας ή διαστρέβλωσης του διαλόγου και του ανάλογου πολιτικού σχεδιασμού θα πρέπει να ελαχιστοποιηθούν. Προκύπτει η αναγκαιότητα ένταξης του συστήματος υγείας στη γενικότερη κοινωνική πολιτική, με απαραίτητες ελάχιστες συναινέσεις κοινωνικών φορέων στις αντίστοιχες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Αυτές θα ξεφεύγουν πια από το «δομικό» και «κατασκευαστικό» τους προσανατολισμό, και θα στραφούν στον Άνθρωπο (1ον πολίτη – ασθενή και 2ον επαγγελματία υγείας) και στο σχεδιασμό προτεραιοτήτων με βάση τις τοπικές ανάγκες. Εκεί δεν θα κυριαρχούν επαγγελματικά και τοπικιστικά συμφέροντα, ή/και μόνον επιχειρηματικά, που αρκετές φορές βλάπτουν παρά ωφελούν την υγεία των Πολιτών.

4. Οι υψηλές δαπάνες υγείας που σχεδόν ανεξέλεγκτα αυξάνουν (πλησίον του 10% του ΑΕΠ), με συνεχώς μειούμενη κρατική («νοσοκομειακή») συμμετοχή (2,7% του ΑΕΠ) και συνεχώς αυξανόμενη ιδιωτική δαπάνη, δεν (μπορεί να) είναι αποτέλεσμα «αριστερών» ή «σοσιαλιστικών» πολιτικών. Οι ιδιωτικές δαπάνες πλησιάζουν το ½ των συνολικών, και με τη φημολογούμενη αναμόρφωση του ΑΕΠ από τη Κυβέρνηση, θα καταστούμε η πρώτη χώρα στο κόσμο σε αυτές (55%+). Ουσιαστική παρέμβαση (αποδοτικότητας) στη χρηματοδότηση δεν έχει καταγραφεί (σε αντίθεση με άλλες αναπτυγμένες χώρες) τη τελευταία 20ετία, ούτε έχουν αξιολογηθεί οι ανισότητες στις σχετικές κατανομές (Αττική, Θεσσαλονίκη και 1-2 άλλες Περιφέρειες με μεγάλα αστικά κέντρα, σε βάρος των υπολοίπων Περιφερειών). Παράλληλα, η ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να αποδίδει ανάλογους καρπούς για τον ασφαλιζόμενο, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την επιβίωση του συστήματος.

5. Το σημερινό μοντέλο παροχής των υπηρεσιών υγείας δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις σημερινές και μελλοντικές ανάγκες υγείας και τις προσδοκίες των πολιτών, και αρκετές φορές τους επιβαρύνει αντί να τους ωφελεί. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι προσανατολισμένο στη θεραπεία των οξέων παθήσεων και στην αντιμετώπιση των επειγόντων περιστατικών. Ελάχιστα ενδιαφέρεται για την πρόληψη των ασθενειών και των σύγχρονων κινδύνων στην υγεία, που άλλωστε δε χρηματοδοτείται – ως οφείλονταν – από το Κράτος. Η έλλειψη οργανωμένης εξωνοσοκομειακής φροντίδας (συμπεριλαμβανομένων και υποδομών αποκατάστασης και βοήθειας στο σπίτι) στα αστικά κέντρα, καθώς και αντίστοιχης βελτίωσης των δομών στις αγροτικές περιοχές είναι ακόμα ζητούμενο. Προγράμματα σε σημαντικά θέματα δημόσιας υγείας (κάπνισμα, διατροφή, ατυχήματα, πρόληψη νοσημάτων), αλλά και αντίστοιχες δομές για τα χρόνια νοσήματα, σπανίζουν.

6. Δεν υπάρχει ισχυρή διοίκηση στο ΕΣΥ, μιας και δεν καλύφθηκε, όπως θάπρεπε, η έλλειψη σύγχρονου Εθνικού, Περιφερειακού και Τοπικού Management (αν και έγινε προσπάθεια στο επίπεδο των Managers, σχεδόν μόνο στα Νοσοκομεία, χωρίς πάλι να καλυφθεί η σχετική ανάγκη στο κλινικό-νοσηλευτικό & οικονομικό τομέα), και η επέκτασή του στην πρόνοια και τη κοινωνική ασφάλιση. Παράλληλα δεν καρποφόρησε η εφαρμογή προγραμμάτων ή/και δομών ποιότητας και αξιολόγησης όλων των εισροών-εκροών του συστήματος, με ολοκληρωμένη, συστηματική και αποτελεσματική χρήση εργαλείων πληροφορικής.

7. Η ανεξέλεγκτη παραγωγή γιατρών (τώρα πια και άλλων επαγγελματιών υγείας) οδηγεί σε πλημμελή εκπαίδευση, με αποτέλεσμα την επιδείνωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας και την αύξηση των δαπανών. Ο πληθωρισμός των γιατρών (αλλά και άλλων επαγγελματιών υγείας) δημιουργεί αύξηση της «προκλητής» ζήτησης, με αποτέλεσμα την αύξηση της παραοικονομίας (20 % δαπανών υγείας και 2 % του Α.Ε.Π.). Επιβάλλεται η άμεση εφαρμογή αξιόπιστων πολιτικών προγραμματισμού και ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού σε όλα τα επαγγέλματα από τα Υπουργεία Παιδείας & Υγείας. Τέλος, υπάρχει εμφανής δυσκολία σχετικής προσαρμογής στα νέα δεδομένα της γνώσης στην έρευνα και την εκπαίδευση (Παν/μια και μονάδες ΕΣΥ), καθώς και στους αντίστοιχους τομείς φαρμακευτικής και βιοϊατρικής τεχνολογίας.

Β. Βασικές Προτάσεις μας

Β. Βασικές Προτάσεις μας

1. Πιστεύουμε ότι, για να βγει το ΕΣΥ από τη κρίση, χρειάζεται επανακαθορισμό ύπαρξης και αποστολής (a new mission statement) για την επόμενη 10ετία, με στόχο να εμπνεύσει το κόσμο εντός (επαγγελματίες) ή εκτός (πολίτες) αυτού. Το Κράτος πρέπει να αλλάξει στρατηγική, με στόχο να ενώσει ή να (συν)στρατεύσει ομάδες με διαφορετικά συμφέροντα στον ίδιο σκοπό και στόχο. Οι θεμελιώδεις αρχές του ΕΣΥ θα πρέπει να εμπλουτιστούν με νέες αξίες, τόσο για τους επαγγελματίες υγείας, όσο κυρίως για τον πολίτη, μερικές από τις οποίες ήδη αναφέρθηκαν. Το όποιο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Πολιτείας οφείλει να δημιουργεί δομές και πολιτικές που θα απαντούν στις (νέες) ανάγκες των πολιτών, εξασφαλίζοντας στόχους που ενδυναμώνουν το αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης και ικανοποίησης από την ποιότητα των παρεχόμενων φροντίδων. Ο δημόσιος με τον ιδιωτικό τομέα θα συνδέονται με κανόνες, συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλον αποτελεσματικά για τον πολίτη. Σε αυτές τις κατευθύνσεις, είναι αναγκαία η εφαρμογή 3 πρώτων (μεταρρυθμιστικών) προϋποθέσεων: Πρώτον, το Κράτος (με τα Ταμεία Κοιν. Ασφάλισης), αντί μόνο της περίθαλψης, οργανώνει κυρίως τη χρηματοδότηση κατά δίκαιο και αποτελεσματικό τρόπο. Αυτό επιτυγχάνεται με διαχωρισμό, αφενός συντάξεων και περίθαλψης, αφετέρου παραγωγής και χρηματοδότησης (υπηρεσιών υγείας), χρησιμοποιώντας σύγχρονα και ολοκληρωμένα συστήματα αποζημίωσης των παραγόμενων υπηρεσιών, με στόχο τα χρήματα να ακολουθούν τους ασθενείς (“the money follows the patients”). Δεύτερον, το Υπουργείο Υγείας επιβάλλει ενιαίες προδιαγραφές ποιότητας σε όλες τις μονάδες υγείας (δημόσιες και ιδιωτικές), ενώ η οργάνωση – διοίκηση του ΕΣΥ αναλαμβάνεται σε Κεντρικό, Περιφερειακό και Τοπικό επίπεδο από επαγγελματίες, κυρίως από το σύστημα υγείας (με κίνητρα και αντικίνητρα), οι δε δημόσιες μονάδες υγείας λειτουργούν με μορφή ανεξάρτητου-ων μη–κερδοσκοπικού-ών (non-profit) φορέα-ων. Τρίτον, επιβάλλεται ο συνεχής κοινωνικός έλεγχος (social accountability) και η δημόσια κοινοποίηση (public disclosure) των οικονομικών και κυρίως των ποιοτικών αποτελεσμάτων της λειτουργίας των υπηρεσιών, παράλληλα με την αναδιοργάνωση των ιατρικών υπηρεσιών, με βάση τα νέα επιστημονικά δεδομένα (νοσολογία) και το κόστος ανά ασθένεια.
2. «Αριστερή» πρόταση είναι – κατά τη γνώμη μας και συμπληρωματικά στο 1 – η αποτελεσματική οργάνωση στο τομέα της χρηματοδότησης, με παράλληλο διαχωρισμό της από την παροχή υπηρεσιών υγείας, που θα λειτουργεί «ελεγχόμενα» (στο δημόσιο), αλλά και «ανταγωνιστικά» (στο ιδιωτικό), με στόχο τον έλεγχο των δαπανών και την αποδοτική περιφερειακή κατανομή τους. Στο τομέα αυτό συνεχίζεται, αλλά ενισχύεται, το «μικτό» μοντέλο της 3μερούς χρηματοδότησης (κράτος, κοιν. ασφάλιση, ιδιώτες) με νέους όμως στόχους: α. την ενδυνάμωση της κοινωνικής ασφάλισης υγείας (με το διαχωρισμό από τις συντάξεις και την παροχή υπηρεσιών), με θεσμοθετημένη τη συμμετοχή, αλλά και την επιλογή (μελλοντικά και σε ασφαλιστικό φορέα), του πολίτη. Δημιουργείται ενιαίος συντονιστικός φορέας χρηματοδότησης κοινωνικής ασφάλισης υγείας (Κράτος και 4-5 μεγάλα ταμεία) ή/και δημιουργούνται-αυτονομούνται τα 4-5 μεγάλα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης υγείας. Φορέας ή/και Ταμεία οργανώνεται-ονται με σύγχρονο και αποτελεσματικό τρόπο, χωρίς να παρέχουν άμεσα υπηρεσίες, αλλά με εργαλείο (διαχειριστικής χρηματοοικονομικής λειτουργίας) τις συμβάσεις (contracting) με τους φορείς παροχών υγείας, και σύστημα «πακέτων υπηρεσιών & τιμών» (π.χ. DRGs), β. επιλεγμένη αύξηση κρατικών δαπανών με την πλήρη ανάληψη δαπανών για την πρόληψη, και προγραμματισμένη ετήσια κάλυψη για επενδύσεις, βασική έρευνα και εκπαίδευση, με συνεχή αξιολόγηση μέσω και των ΠεΣΥΠ (ΔΥΠε), γ. προσπάθεια συγκράτησης των ιδιωτικών δαπανών, μέσω των συμβάσεων, και συστημάτων προδιαγραφών και ποιότητας, των ιδιωτικών μονάδων υγείας.
3. Το νέο («αριστερό») μοντέλο υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής πολιτικής θα πρέπει να ικανοποιεί τις σύγχρονες ανάγκες υγείας και κοινωνικής φροντίδας του πληθυσμού. Οι υπηρεσίες υγείας (ιδιαίτερα οι δημόσιες και οι εξωνοσοκομειακές) θα είναι προσανατολισμένες στην ενεργητική πρόληψη των ασθενειών ή άλλων καταστάσεων, στην ενημέρωση και εκπαίδευση των πολιτών, στην αντιμετώπιση των οξέων καταστάσεων και στην αποτελεσματική διαχείριση των χρόνιων παθήσεων. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη χρήση και την εκμετάλλευση της υψηλής τεχνολογίας για την αποτελεσματικότερη και ασφαλέστερη παροχή των υπηρεσιών, καθώς και στην παροχή υπηρεσιών που βασίζονται στα τελευταία επιτεύγματα της επιστήμης. Εξέχουσα σημασία, επίσης, πρέπει να δοθεί στη στοματική υγεία του πληθυσμού. Πιο αναλυτικά: Α. Η πρόληψη καθίσταται πρώτη προτεραιότητα και εθνική στρατηγική για το ΕΣΥ. Τίθενται εθνικοί στόχοι που αφορούν συγκεκριμένες παθήσεις. Εκπονούνται εθνικά προγράμματα επιδημιολογικών μελετών. Διεξάγονται εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών για ορισμένα νοσήματα και την αποφυγή παραγόντων και τρόπου ζωής που βλάπτουν την υγεία (κάπνισμα, αλκοόλ, παχυσαρκία) ή θα προταθούν συμπεριφορές που την ωφελούν (άσκηση, υγιεινός τρόπος διατροφής). Κάθε πολίτης αποκτά κάρτα πρόληψης, όπου αναγράφονται οι βασικές ετήσιες εξετάσεις, ανάλογα με την ηλικία του και το επίπεδο υγείας του. Στόχος είναι κάθε πολίτης να αποκτήσει ατομικό σχέδιο πρόληψης με χρονοδιαγράμματα και στόχους (ανά Περιφέρεια). Β. Ο (νέος) ρόλος του οικογενειακού γιατρού: Οι πολίτες επιλέγουν τον οικογενειακό γιατρό τους ή τον παιδίατρο τους, από εγκεκριμένη λίστα του ως άνω Φορέα ή/και των Ταμείων. Κύριο καθήκον του οικογενειακού γιατρού είναι η πρόληψη (πλήρης χρηματοδότηση από το Κράτος) και η προστασία και η διατήρηση της υγείας των πολιτών του τομέα ευθύνης του. Ρόλος του οικογενειακού γιατρού είναι να διευκολύνει οργανωμένα τους ασθενείς του να δέχονται υψηλού επιπέδου εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας. Όταν διαγνώσει ότι κάποιος από τους ασθενείς του πάσχει από μία χρόνια πάθηση, τότε τον παραπέμπει στο αντίστοιχο Ειδικό Κέντρο Χρόνιας Πάθησης, με τα οποία συνεργάζεται στενά. Οι οικογενειακοί γιατροί αμείβονται κατά κεφαλή ασφαλισμένου που εγγράφεται στη λίστα τους, ενώ για κάθε υποχρεωτική προληπτική εξέταση που πραγματοποιούν, εισπράττουν ένα ποσό που ρυθμίζεται από το Δημόσιο. Η εξωνοσοκομειακή φροντίδα λειτουργεί «ολοκληρωμένα» (integrated) ως «Ενιαίος Εξωνοσοκομειακός Χώρος» με προγραμματικές συμβάσεις (ασφαλιστικών ταμείων και κράτους, μέσω και του «Φορέα», με τους πιστοποιημένους «προμηθευτές», π.χ. Κ.Υ. αγροτικού ή αστικού ή δημοτικού τύπου, διαγνωστικά κέντρα, ιδιώτες γιατροί, κ.λπ.). Γ. Μονάδες και Κέντρα Χρόνιων Παθήσεων: Για τις πιο σοβαρές και συχνές χρόνιες παθήσεις, ιδρύονται μονάδες και κέντρα που στελεχώνονται από γιατρούς που θεωρούνται ειδικοί για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης πάθησης, αλλά και από γιατρούς άλλων ειδικοτήτων και λοιπούς επιστήμονες υγείας. Οι Μονάδες χρόνιων παθήσεων δημιουργούνται στις δομές του ΕΣΥ κάθε νομού ή/και κάθε πόλης. Τα ειδικά Κέντρα αναφοράς χρόνιων παθήσεων (π.χ. 1 ανά περιφέρεια στις 4-5 μεγάλες χρόνιες παθήσεις) του ΕΣΥ παρακολουθούν και αντιμετωπίζουν όλους τους ασθενείς της περιφέρειας τους, που πάσχουν από την συγκεκριμένη πάθηση. Στα κέντρα αυτά ενσωματώνονται και κοινωνικές υπηρεσίες. Κάθε ασθενής Μονάδας ή Κέντρου αποκτά ειδική προς τούτο ηλεκτρονική ταυτότητα.
4. Στο τομέα της Διοίκησης του ΕΣΥ απαιτείται η δημιουργία ισχυρού κεντρικού φορέα (κατά τα πρότυπα ενός NHS Executive) με στόχο το συντονισμό περιφερειακών, νοσοκομειακών και εξωνοσοκομειακών δομών. Η αποκέντρωση συνεχίζεται με τα ΠεΣΥΠ (ΔΥΠε) να αντιστοιχίζονται στην περιφερειακή οργάνωση της χώρας, διατηρώντας το ρόλο τους στο σχεδιασμό με βάση τις ανάγκες των περιοχών τους, εφαρμόζοντας τα εθνικά προγράμματα (δημόσιας) υγείας, υπογράφοντας ή ελέγχοντας τις συμβάσεις των υπηρεσιών τους με τα ταμεία, συντονίζοντας τις μονάδες ευθύνης τους, αξιολογώντας τις με βάση επιχειρησιακά σχέδια, και ελέγχοντας τις αντίστοιχες ιδιωτικές. Σε αυτό το ρόλο έχουν αρωγό τους διάφορους αντίστοιχους εθνικούς φορείς (ΚΕΕΛ, ΟΚΑΝΑ, ΚΕΔΥ, ΕΟΠ, κ.ο.κ.). Στις μονάδες υγείας (& πρόνοιας) έχει εφαρμογή το σύγχρονο management με κοινωνική «μετρησιμότητα» (accountability). Οργανωμένα προγράμματα ποιότητας, πληροφορικής και αξιολόγησης του προσωπικού θα πρέπει να είναι τα βασικά εργαλεία των Managers και των Δ.Σ., μαζί με σύγχρονα συστήματα οικονομικής διαχείρισης (accounting & logistics). Η δημιουργία Οργανισμού Διασφάλισης Ποιότητας Μονάδων Υγείας & Πρόνοιας (Ο.ΔΙ.Π.Μ.Υ.Π.) κρίνεται απαραίτητη.
5. Τα Νοσοκομεία αποτελούν αυτόνομη-ες επιχειρησιακή-ές οντότητα-ες (π.χ. ΝΠΙΔ ή ΔΕΚΟ), με στόχο την αποκατάσταση της υγείας των ασθενών, την έρευνα και εκπαίδευση. Επιβάλλεται ο επανασχεδιασμός τους (και με ενοποιήσεις) σε επίπεδο περιφέρειας, με κτιριακές και τεχνολογικές προσαρμογές στις νέες συνθήκες (όπου υπάρχει ανάγκη). Σε κάθε Νομό δημιουργείται αυτοδύναμο ΤΕΠ, σε 1 τουλάχιστον Νοσοκομείο, 24ωρης λειτουργίας (στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη περισσότερα). Είναι απαραίτητη η εφαρμογή σύγχρονων συστημάτων ποιότητας και οικονομικής διαχείρισης, με τη βοήθεια και ολοκληρωμένων εργαλείων πληροφορικής. Στόχος είναι η αξιολόγησή τους με βάση κλινικά και διαγνωστικά αποτελέσματα, που δημοσιεύονται, καθώς και η χρηματοδότησή τους με το σύστημα ομοειδών διαγνώσεων (DRGs, κ.λπ.) και στόχο «evidence based hospital care». Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην ικανοποίηση του πολίτη – ασθενή, στην ενημέρωση και τη συμμετοχή του σε εξατομικευμένη – τεκμηριωμένη θεραπεία.
6. Στην εκπαίδευση και απασχόληση, πρέπει άμεσα να ξεκαθαριστούν:

α) νέα πολιτική παραγωγής, διαχείρισης, δια βίου εκπαίδευσης, αξιολόγησης και ανάπτυξης ανθρωπίνου δυναμικού με καθιέρωση υγειονομικού χάρτη της χώρας και συγκρότηση «Εθνικού Συμβουλίου Προγραμματισμού Ανθρώπινου Δυναμικού Υγείας» που θα εισηγείται στον Υπουργό Υγείας τη γεωγραφική κατανομή κατά ειδικότητα,

β) νέοι όροι εισόδου των νέων γιατρών (και λοιπών επαγγελματιών) στην αγορά εργασίας (άδεια εγκατάστασης κατά υγειονομική περιφέρεια),

γ) σταδιακή κατάργηση της επετηρίδας για έναρξη ειδικότητας και αντικατάσταση με αξιόπιστο-διαφανές-αντικειμενικό σύστημα εξετάσεων (μικρή μεταβατική περίοδος),

δ) νέο μισθολόγιο στο ΕΣΥ, με κίνητρα και αντικίνητρα αξιολόγησης της απόδοσης, και περιορισμό των παρενεργειών της μονιμότητας,

ε) ανάπτυξη νέων ειδικοτήτων Π.Φ.Υ., δημόσιας υγείας, ιατρικής εργασίας,

στ) προσλήψεις και αξιολόγηση ανά φορέα και περιφέρεια, με τον έλεγχο αποτελεσμάτων (και όχι όλης της γραφειοκρατικής διαδικασίας) του ΑΣΕΠ,

στ) Συμβούλια Ηθικής και Δεοντολογίας κατά Υγειονομική Περιφέρεια.

7. Ο εξορθολογισμός του τομέα του φαρμάκου θα γίνει με τη χρήση της οικονομικής αξιολόγησης για τη θεραπευτική (ΕΟΦ) και τη τιμολογιακή (Υπ. Υγείας, αντί Ανάπτυξης) έγκριση, την έρευνα – με την ελεγχόμενη σύνδεση ανωτ. σχολών και πιστοποιημένων προς τούτο μονάδων ΕΣΥ με την εγχώρια βιομηχανία -, την εφαρμογή θετικής λίστας και τη σύνδεση με τις αμοιβές, τον «ενιαίο» μηχανογραφημένο έλεγχο φαρμακείων – μονάδων υγείας, την προμήθεια και τη διαχείριση φαρμάκων – υλικών με βάση «εθνικούς-δημόσιους» διαγωνισμούς και προδιαγραφές, κ.ο.κ. Άλλες προτάσεις περιλαμβάνουν α. «ενιαίους» κανόνες έγκρισης και χρήσης της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας (ΒΙ.Τ.), β. τη διάχυση της γνώσης μέσω τηλεϊατρικής διασύνδεσης μικρότερων με μεγαλύτερες μονάδες, και γενικότερα του e-Health, γ. τα ενιαία ερευνητικά πρωτόκολλα και τη θεσμική σύνδεση έρευνας και παραγωγής υπηρεσιών.

Είναι αλήθεια άχαρο -και ενδεικτικό της δυσκολίας συγκρότησης ενός κοινού τόπου πεποιθήσεων- να συζητάμε κάθε φορά που συναντιόμαστε την πολιτική υγείας εφ’ όλης της ύλης. Πάντως έχει περάσει ένα τέταρτο του αιώνα από την ίδρυση του ΕΣΥ: είναι ώρα για έναν απολογισμό.

Η εμπειρία του ΕΣΥ έχει φωτεινά και λιγότερο φωτεινά σημεία. Τα φωτεινά δεν τα αγνοώ, αλλά τα αντιπαρέρχομαι -έτσι κι αλλιώς, έχουμε το ευρωπαϊκό ρεκόρ του αυτοσυγχαίρεσθαι για ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως επιτυχίες μας. Τα λιγότερο φωτεινά σημεία είναι αυτά για τα οποία αξίζει να μιλάμε. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η ίδρυση του ΕΣΥ χαιρετίστηκε με ικανοποίηση, ή και με ενθουσιασμό, όχι μόνο από τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ, αλλά και από ένα πολύ ευρύτερο φάσμα κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων (από την αριστερά έως τη «φωτισμένη» κεντροδεξιά) που στις αρχές της δεκαετίας του 1980 πίστεψαν στη ρεαλιστική ουτοπία ενός δημόσιου συστήματος υγείας, η πρόσβαση στο οποίο να εξαρτάται από την ανάγκη για περίθαλψη, όχι από το εισόδημα ή την κοινωνική θέση. Για το λόγο αυτό, η ανάλυση του σήμερα με βάση τις προσδοκίες του τότε είναι ίσως οδυνηρή, αλλά οπωσδήποτε αναγκαία. Τα λιγότερο φωτεινά σημεία του ΕΣΥ είναι γνωστά. Τα θυμίζω επί τροχάδην.

* Η επιβίωση μιας «υβριδικής» μορφής οργάνωσης του δημόσιου τομέα υγείας, και με «εθνικό σύστημα» και με ταμεία υγείας, όχι επειδή υπήρξε κάποιο σχέδιο αλλά λόγω του εκβιασμού των ευγενών ταμείων (βλ. παρέμβαση του προέδρου της Βουλής Γιάννη Αλευρά στη συζήτηση για τον ιδρυτικό νόμο του ΕΣΥ το 1983, όπου απείλησε ευθέως ότι θα ηγηθεί των κινητοποιήσεων της ΟΤΟΕ, της οποίας μεχρι πρότινος προήδρευε, εάν δεν αποσυρόταν η διάταξη του νομοσχεδίου για την κατάργηση των ταμείων υγείας -όπερ και εγένετο). Μια «υβριδική» μορφή παγκόσμιας πρωτοτυπίας, αλλά με τεράστιο κόστος, οικονομικό και κοινωνικό.

* Η τεράστια ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα παρά τις διακηρύξεις για «αποεμπορευματοποίηση του αγαθού υγεία» (εισηγητική έκθεση ιδρυτικού νόμου του ΕΣΥ). Με την ιδιωτική δαπάνη στο 5% του ΑΕΠ, ή 50% της συνολικής δαπάνης για την υγεία, η χώρα μας ξεχωρίζει στην Ευρώπη των 25 και πλησιάζει ταχέως τα αντίστοιχα ποσοστά στις ΗΠΑ.

* Παρά τη σημαντική αύξηση των πόρων που δαπανώνται για την υγεία, τόσο η ικανοποίηση των χρηστών, όσο η εμπιστοσύνη του κοινού στους γιατρούς και στο σύστημα, καθώς και η πρόσβαση των ομάδων χαμηλού εισοδήματος σε υπηρεσίες περίθαλψης, βρίσκονται όλα σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

* Πάνω από όλα, το ΕΣΥ πάσχει από μια βαθειά ηθική κρίση, η οποία συνοψίζεται στην επικράτηση αξιών (ή «αξιών») που είναι ασύμβατες με τη ρεαλιστική ουτοπία για την οποία μιλούσαμε προηγουμένως.

Είναι κάπως μίζερο, ίσως ακόμη και αγενές, να αναφερθώ σε φαινόμενα όπως:

* το περιβόητο «φακελάκι»,
* τη σκανδαλώδη κακοδιαχείριση,
* την εκτεταμένη διαφθορά που επικρατεί στις συναλλαγές του ιδιωτικού τομέα με το δημόσιο,
* το μαζικό χρηματισμό των γιατρών από τις φαρμακευτικές εταιρείες.

Πρόκειται για φαινόμενα τα οποία αποτελούν τόσο μόνιμα χαρακτηριστικά του τοπίου της υγείας στην Ελλάδα που πλέον δεν τα πολυπροσέχουμε. Ίσως μάλιστα να έχουμε χάσει εντελώς την ικανότητά μας να σοκαριζόμαστε από αυτά. Φυσικά, την ίδια στιγμή, κάποιοι που επιμένουν να ενεργούν με γνώμονα μια αίσθηση αξιοπρέπειας και ίσως δημόσιου συμφέροντος, όχι με βάση το στόχο του όσο το δυνατόν ταχύτερου πλουτισμού, υπάρχουν ακόμη -είναι όμως λίγοι, απομονωμένοι, απογοητευμένοι, συχνά λοιδωρούμενοι ως «γραφικοί». Είναι κάπως μίζερο, ίσως ακόμη και αγενές, που τα θίγω όλα αυτά, αλλά και απαραίτητο. Γιατί εφόσον η ηθική κρίση που ανέφερα εξακολουθεί να μαστίζει το σύστημα υγείας, ακόμη και τα πιο φιλόδοξα μεταρρυθμιστικά σχέδια κινδυνεύουν να βαλτώσουν ή να μείνουν εντελώς ανεφάρμοστα. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξα μετά από 15 χρόνια ενασχόλησης με τα προβλήματα της υγείας εν Ελλάδι -τα 3 μάλιστα από την προνομιακή (ως παρατηρητήριο) θέση του ειδικού συμβούλου του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη. Ο προσωπικός μου «δρόμος προς τη Δαμασκό» ήταν μια συνομιλία μου πριν λίγα χρόνια με έναν καθόλα συμπαθή και προοδευτικό γιατρό για το θέμα των απογευματινών ιατρείων (την απόπειρα του Αλέκου Παπαδόπουλου ως υπουργού υγείας να νομιμοποιήσει την ιδιωτική ιατρική των γιατρών του ΕΣΥ φέρνοντάς την μέσα στα κρατικά νοσοκομεία). Ούτε λίγο ούτε πολύ, ο καθόλα συμπαθής γιατρός μου εξήγησε ότι με αμοιβή 50 ευρώ (ανά επίσκεψη των 15 λεπτών) τα απογευματινά ιατρεία «δεν άξιζαν τον κόπο». Τότε λοιπόν μου αποκαλύφθηκε η (πικρή) αλήθεια, ότι δηλαδή κανένα δημόσιο σύστημα υγείας, πουθενά στον κόσμο, δεν είναι σε θέση να πληρώνει σε τόσους πολλούς γιατρούς τόσα πολλά χρήματα, όσα δηλαδή έχουν συνηθίσει να κερδίζουν στη σημερινή κατάσταση της διαπλοκής (εδώ η λέξη διατηρεί ακέραιο το νόημά της) στο χώρο της υγείας.

Κάπως έτσι κατέληξε ένας οικονομολόγος (και μάλιστα της υγείας) σαν εμένα να «ηθικολογεί», όπως μου προσάπτει ο έτερος συν-προσκεκλημένος Μίμης Ανδρουλάκης, αντί να αναζητά «καλύτερα κίνητρα», όπως θα του υπαγόρευε το επαγγελματικό ένστικτό του. Ήταν η εξέλιξη αυτή αναπόφευκτη; Μήπως θα πρέπει να αυτο-αθωωθούμε (άλλο ευρωπαϊκό ρεκόρ αυτό) λόγω ελαφρυντικών, λόγω π.χ. του ότι όταν η Βρετανία και η Σουηδία έχτιζαν κράτος πρόνοιας και σύστημα υγείας εμείς είχαμε εμφύλιο και τα λοιπά; Το επιχείρημα, αν και όχι εντελώς αβάσιμο, λειτουργεί πάνω από όλα ως καθησυχαστική δικαιολογία. Για παράδειγμα, στην Ιταλία το ΕΣΥ ιδρύθηκε το 1978 και στην Ισπανία το 1983. Στη μεν Ιταλία τα ταμεία υγείας καταργήθηκαν εν μια νυκτί (βοηθούσε ότι ήταν ελλειμματικά), στη δε Ισπανία καταργήθηκαν σταδιακά με ορίζοντα 2εικοσαετίας: πράγματι, ανεξαρτήτως κυβερνητικών εναλλαγών, το 2002 οι ασφαλιστικές εισφορές στα ταμεία υγείας μηδενίστηκαν εντελώς και το σύστημα υγείας έγινε πλήρως χρηματοδοτούμενο από τον κρατικό προϋπολογισμό, όπως ορίζει η θεωρία (και η κοινή λογική). Καμία νομοτέλεια λοιπόν. Η εξέλιξη του τομέα της υγείας στην Ελλάδα έχει να κάνει με τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής κοινωνίας, καθώς και με τις ιδιαιτερότητες του πολιτικού υποκειμένου που ανέλαβε να υλοποιήσει το ΕΣΥ -δηλαδή του ΠΑΣΟΚ. Το θέμα είναι τώρα τι λες, που λέει και ο ποιητής.

Η εμπέδωση ενός πνεύματος (σχετικής, έστω) ανιδιοτέλειας, σεβασμού της δεοντολογίας, σεβασμού στον ασθενή και εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος είναι κάτι που παίρνει πολύ χρόνο -περισσότερο από τη θητεία μιας κυβέρνησης, πόσο μάλλον ενός υπουργού- και μπορεί να μη γίνει ποτέ. Χωρίς περιστροφές. Κατά τη γνώμη μου, η μόνη ελπίδα και το μόνο στοίχημα μιας μελλοντικής μεταρρυθμιστικής κυβέρνησης θα ήταν η συσσώρευση ενός «κοινωνικού κεφαλαίου»: με άλλα λόγια ο εντοπισμός πρώτα, και η συνειδητή ενίσχυση και υποστήριξη έπειτα, των λίγων γιατρών, νοσηλευτών και διοικητικών που είναι ακόμη διατεθειμένοι να προσφέρουν, με μόνο αντίτιμο ένα αξιοπρεπές, απλώς, εισόδημα -και επιπλέον «κέρδος» την αυτοεκτίμησή τους, τον σεβασμό κάποιων συναδέλφων τους, και την αγάπη των ασθενών τους. Δίχως μια τέτοια κρίσιμη μάζα ανθρώπων, καμμία μεταρρυθμιστική απόπειρα δεν θα καταφέρει όχι να αντιστρέψει αλλά ούτε καν να επιβραδύνει τον καλπάζοντα εκφυλισμό του τομέα της υγείας στη χώρα μας σε εφιαλτικό κακέκτυπο της ρεαλιστικής ουτοπίας ενός δημόσιου συστήματος υγείας, η πρόσβαση στο οποίο να εξαρτάται από την ανάγκη για περίθαλψη, όχι από το εισόδημα ή την κοινωνική θέση…

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ppol.gr

Η στροφή του αιώνα βρίσκει το σύστημα Υγείας στη χώρα μας σε βαθιά κρίση. Μια κρίση πολυεπίπεδη, χρηματοδοτική, οργανωτική, ποιοτική. Η Ελλάδα, παρά τις δυο προσπάθειες των περιόδων 1981-83 και 2000-02, δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει την ανάπτυξη των συστημάτων στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ, που, παρά τα υπάρχοντα προβλήματα, κατέκτησαν ένα επίπεδο που εξασφάλιζε σε μεγάλα τμήματα, ή ακόμη και σε όλο τον πληθυσμό κατά περίπτωση, ικανοποιητικά επίπεδα αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας.

Δυστυχώς, στη χώρα μας, όπως και στους άλλους τομείς της κοινωνικής οργάνωσης, έτσι και στην περίπτωση της υγείας, σε συνθήκες απουσίας δημόσιου διαλόγου όλες οι πολιτικές δυνάμεις κινούνται χωρίς μεταρρυθμιστική πυξίδα, χωρίς στόχους και κυρίως, χωρίς να παρακολουθούν τις εξελίξεις στη σύνθεση του πληθυσμού, στα επιδημιολογικά δεδομένα, στην οικονομική πραγματικότητα, στις δυνατότητες της κοινωνικής ασφάλισης και στις κατακτήσεις της ιατρικής, της βιολογίας και της ιατρικής τεχνολογίας. Έτσι, οι προτεινόμενες «λύσεις» είτε είναι αναχρονιστικές (βλ. προτάσεις Αβραμόπουλου), είτε άτολμες, όπως αυτές του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Και δεν αναφέρομαι βεβαίως στις ανεκδιήγητες, συντηρητικού τύπου, κοινοτυπίες των άλλων κομμάτων της παραδοσιακής αριστεράς.

Προϋπόθεση για μια μεταρρυθμιστική πολιτική στην Υγεία, είναι η περιγραφή, με καθαρό τρόπο, του ρόλου του κράτους. Η σκόπιμα καλλιεργούμενη άποψη ότι ένα δημόσιο σύστημα οφείλει να είναι προσδεδεμένο στο κράτος, δεν είναι μόνο ανιστόρητη και αναχρονιστική (βλ. και πρόσφατες συζητήσεις για την Παιδεία), αλλά και αναποτελεσματική. Η συνταγματική πρόβλεψη της κατοχύρωσης της προστασίας της υγείας ως κοινωνικού δικαιώματος δεσμευτικού για το κράτος, αναφέρεται αποκλειστικά στην προστασία της δημόσιας υγείας και κυρίως στη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας – και καθόλου δεν υπεισέρχεται, σοφά βεβαίως, στις διαδικασίες οργάνωσης και παραγωγής των υπηρεσιών. Η παρανόηση ότι το κράτος προστατεύει το κοινωνικό δικαίωμα στην υγεία μέσω του ελέγχου των μονάδων παραγωγής, όχι μόνο δεν οδηγεί σε μη εκπλήρωση της συνταγματικής υποχρέωσης – είναι γνωστές άλλωστε οι ανισότητες πρόσβασης και κυρίως ποιότητας στη χώρα μας – αλλά εξυπηρετεί μόνο της ανάγκες του πολιτικού και συνδικαλιστικού πελατειακού συστήματος. Η παραδοχή των παραπάνω, υποδεικνύει – όπως άλλωστε και όλοι οι διεθνείς οργανισμοί (ΠΟΥ, ΟΟΣΑ) προτείνουν, αλλά και η διεθνής πρακτική αποδέχεται – ως ακρογωνιαίο λίθο της μεταρρύθμισης τον πλήρη διαχωρισμό της χρηματοδότησης από την παραγωγή, που πρακτικά σημαίνει ότι όλες οι μονάδες υγείας λειτουργούν με μοναδικά κριτήρια: • την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα,

• χωρίς κρατικές παρεμβάσεις,

• με πλήρη έλεγχο από τις ανεξάρτητες διοικήσεις όλων των συντελεστών παραγωγής που συμπεριλαμβάνουν το ανθρώπινο δυναμικό και την τεχνολογία, και

• αποζημιώνονται με ενιαίο σύστημα τιμολόγησης, ανάλογα με τις παραγόμενες υπηρεσίες.

Σε ένα τέτοιο σύστημα, ο έλεγχος ασκείται μέσω της υποχρεωτικής δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων των μονάδων υγείας από ανεξάρτητη αρχή διασφάλισης της ποιότητας. Η κοινωνική πολιτική, η ισότητα δηλαδή στην πρόσβαση και την ποιότητα, πραγματοποιείται μέσω της χρηματοδότησης και όχι μέσω του ελέγχου από το κράτος των μονάδων υγείας. Τα χρήματα της ασφάλισης, κοινωνικής και κρατικής, οφείλουν να ακολουθούν τις ανάγκες των πολιτών, και όχι όπως γίνεται μέχρι σήμερα, να χρηματοδοτούν την αναπαραγωγή ενός συστήματος αναξιοπιστίας και αναποτελεσματικότητας.

Το κράτος οφείλει να έχει στην αποκλειστική του ευθύνη τη δημόσια υγεία και την πρόληψη. Οφείλει να χρηματοδοτεί και να οργανώνει αποκλειστικά, εθνικά προγράμματα με βάση τα επιδημιολογικά δεδομένα. Ο ρόλος του είναι να δημιουργήσει δίχτυ προστασίας ευπαθών και κοινωνικά ασθενών ομάδων. Είναι περίεργο ότι το κράτος απουσιάζει από τον μοναδικό τομέα αποκλειστικής του ευθύνης, ίσως γιατί η κάθε είδους διαπλοκή δεν είναι προσοδοφόρα στον τομέα αυτόν. Άλλωστε, αυτό είναι το πεδίο διάκρισης μιας σοσιαλιστικού τύπου διαχείρισης της υγείας.

Η αποκέντρωση της διοίκησης – και κυρίως του ποιοτικού ελέγχου μέσω του οποίου οφείλουν να χρηματοδοτούνται οι μονάδες υγείας- πρέπει να ακολουθήσει, αναμορφούμενη σε πιο ευέλικτα σχήματα, την διοικητική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ από τον Αλέκο Παπαδόπουλο. Στην ευθύνη των αποκεντρωμένων διοικήσεων βρίσκεται και ο έλεγχος του ιδιωτικού τομέα, κυρίως στο επίπεδο της ποιότητας, που σήμερα δρα ανεξέλεγκτα δημιουργώντας προβλήματα από την κατάχρηση πόρων, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί σε συνθήκες επικινδυνότητας.

Η οργάνωση της εξωνοσοκομειακής φροντίδας, που λανθασμένα εξακολουθεί να αποκαλείται πρωτοβάθμια, αποτελεί ακόμα ένα παράδειγμα πολιτικής κενολογίας από τα πολιτικά κόμματα. Περιλαμβάνεται διαρκώς στα κάθε λογής προγράμματα με τρόπο αναχρονιστικό, που βεβαίως ουδέποτε υλοποιείται. Τα χρόνια νοσήματα που αποτελούν και λόγω ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού επιδημιολογική μάστιγα, απαιτούν ευέλικτες μονάδες εξειδικευμένης παροχής υπηρεσιών, που μπορούν να οργανώνονται από δημόσιους, ιδιωτικούς ή και αυτοδιοικητικούς φορείς και θα χρηματοδοτούνται με βάση το προσφερόμενο έργο.

Βεβαίως, όλα τα παραπάνω δεν μπορούν να υλοποιηθούν χωρίς μια γενναία παρέμβαση στο ανθρώπινο δυναμικό. Απαιτείται αναμόρφωση της εκπαίδευσης, πολιτικές άρσης της δημοσιοϋπαλληλοποίησης, ευελιξία στην αγορά εργασίας με σύγχρονους τρόπους προσλήψεων και συνεχούς αξιολόγησης όλων των βαθμίδων και ιδιαίτερα των διευθυντικών, και πολιτικές αμοιβών που δημιουργούν κίνητρα και αντανακλούν το παραγόμενο έργο – κλινικό, εκπαιδευτικό και ερευνητικό.

Η διαμόρφωση ενός σύγχρονου μεταρρυθμιστικού προγράμματος, οφείλει να δημιουργεί δομές και πολιτικές που πρέπει να απαντούν σε συγκεκριμένες ανάγκες των πολιτών. Να απαντούν σε συγκεκριμένα ερωτήματα και να ελέγχονται συνεχώς ως προς την αποτελεσματικότητα τους. Τούτο σημαίνει πως παράλληλα δημιουργούνται ανεξάρτητες δομές ελέγχου σε όλα τα επίπεδα, άλλως το σύστημα υγείας γίνεται αυτοαναφορικό και εξυπηρετεί δικές του ανάγκες. Το δημόσιο σύστημα υγείας δεν κινδυνεύει από την ενσωμάτωση μικροοικονομικών πολιτικών «ιδιωτικού» τύπου, ούτε από την διοικητική αποδέσμευσή του από το κράτος. Κινδυνεύει από τους δήθεν αριστερούς ανένδοτους υπερασπιστές της απόλυτης ακινησίας, που οδήγησαν, το μεν σύστημα υγείας στη χαμηλή ποιότητα και διαφθορά, τις δε ιδιωτικές δαπάνες περίπου στο 50% του συνόλου, ποσοστό πρωτοφανές ακόμη και για τα κράτη της απόλυτα ελεύθερης αγοράς.

Ποιον ενδιαφέρουν τα προεκλογικά προγράμματα; Τι περιέχουν έξω από συλλογή κοινοτοπιών και γενικοτήτων; Ποιος τα πιστεύει όταν ξέρει ότι δεν θα τηρηθούν; Οι φράσεις κλισέ, με επανάληψη στερεότυπων, τα βαρύγδουπα μηνύματα συσκευασμένα με όρους κατανάλωσης σε ποιους απευθύνονται; Σ΄ αυτούς που ξέρουν και δεν θέλουν ή σ΄ αυτούς που δεν θέλουν να ξέρουν; Απ΄ τη μεσσιανική περίοδο του ΄80 και την ρεαλιστική στροφή του ΄90 τα κόμματα έχουν τώρα στραφεί στον μεσαίο χώρο σαν κλειδί της εκλογικής τους νίκης. Η αντιφατικότητα και πολυδιάσπαση αυτού του συνεχώς αυξανόμενου χώρου με την έντονη εξατομίκευση της κοινωνικής ανόδου έχουν αναμφίβολα εξασθενήσει κάθε συλλογικό προσκλητήριο. Γίνεται επομένως εξαιρετικά δύσκολο για κεντροαριστερά κόμματα να προσδιορισθεί ένα μέλλον με μνήμη, νόημα και προοπτική που να ενδιαφέρει και κυρίως να κινητοποιεί.

Το ΠΑΣΟΚ σε μια αργόσυρτη πορεία εξορθολογισμού και ανοίγματος σε ευρύτερα στρώματα και φαινόμενα προσπαθεί – με τεράστια δυσκολία – να μετατρέψει ένα πολυσυλλεκτικό εκλογικό μηχανισμό σε πόλο ευρύτερης συμμετοχής. Η διαρκής κομματική ιδιοτέλεια της κατάκτησης και διατήρησης της εξουσίας συγκρούεται με ότι καινούργιο καινοτόμο και διαφορετικό σε μια προσπάθεια νέας σύνθεσης. Έτσι η προγραμματική πορεία φαίνεται σαν δείκτης ωρίμανσης αυτής ακριβώς της σχέσης, ένας αυτοπροσδιορισμός ανάμεσα στο ρητορικό συνοθύλευμα υποσχέσεων και τον πειθαρχημένο σχεδιασμό προτεραιοτήτων και δεσμεύσεων.

Ειδικά στην κοινωνική πολιτική και στην Υγεία ο αυτοπροσδιορισμός αυτός γίνεται εξαιρετικά ενδιαφέρων καθώς είναι ο προνομιακός χώρος εγγραφής της κοινωνικής ευαισθησίας μιας παράταξης που αισθάνεται να έχει πατρική σχέση με το σύγχρονο κοινωνικό κράτος στη χώρας μας. Τα λάθη του παρελθόντος, η απαξίωσή του απ΄ την Ν.Δ αλλά και οι ραγδαίες αλλαγές της εποχής κάνουν την εκτεταμένη ανανέωση του συνθήκη ύπαρξης αλλιώς η απόλυτη παρακμή του είναι θέμα χρόνου. Σ΄ αυτήν την πρόκληση προσπάθησε να ανταποκριθεί ο σχεδιασμός του προγράμματος για το νέο ΕΣΥ μέσα από μια διαδικασία εκτεταμένης διαβούλευσης σ΄ όλη τη χώρα. Προηγούμενες τέτοιας εμβέλειας διεργασίες είχαν γίνει το ΄92 -΄93 με την επιτροπή Τζουμάκα και στην μεταρρύθμιση του Αλ. Παπαδόπουλου του 2000. Αυτή τη φορά έγιναν επτά περιφερειακές διασκέψεις με συμμετοχή πέντε χιλιάδων στελεχών , μελών και φίλων και κατάληξη την ημερίδα με τίτλο « Υγεία και φροντίδα για όλους και τον καθένα ξεχωριστά » στις 5 Μαΐου 2007.

Η πρόταση για το επαγγελόμενο νέο ΕΣΥ διαμορφώνεται σε δύο πεδία:

α) Την στήριξη των πολιτών με έμφαση στην δημόσια υγεία, την πρόληψη και την δημιουργία αστικής ΠΦΥ στηριγμένης στις Μονάδες Οικογενειακής Ιατρικής και τα τοπικά συστήματα ΠΦΥ .Ενισχύει την πρόσβαση στην πληροφορία και τον έλεγχο , δίνει βάρος στη διαπαιδαγώγηση και αγωγή της υγείας που μειώνει τις ανισότητες. Εξοπλίζει κάθε πολίτη με την ηλεκτρονική κάρτα υγείας και του παρέχει πρόσβαση στη δωρεάν ιατρική φροντίδα 24 ώρες την ημέρα στις νέες δομές. Υπόσχεται ουσιαστική ελάφρυνση των πολιτών από τα έξοδα που πληρώνουν άμεσα σε ιδιωτικές δαπάνες και σταδιακή εμπλοκή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

β) τον στρατηγικό εκσυγχρονισμό του συστήματος με ταυτόχρονη αποκατάσταση της απαξίωσης που υπέστη απ΄ τη Ν.Δ ( προσωπικό , λειτουργίες, προσλήψεις κλπ).Προωθείται η αυτονομία των Νοσοκομείων και συνεχίζεται και επιταχύνεται η διάχυση εξορθολογισμού( διπλογραφικό, DRGS , προμήθειες,) .Επίσης δίνεται βάρος στα αίτια των βασικών νόσων , εισάγεται θετική λίστα για το φάρμακο ενώ αυξάνεται η δημόσια δαπάνη κατά 1% του ΑΕΠ. Προσδιορίζονται ακόμα κίνητρα και κριτήρια για την ενίσχυση όλου του ανθρώπινου δυναμικού και την συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Ιδιαίτερη είναι η έμφαση στη δημόσια υγεία και στις συνθήκες ζωής που επηρεάζουν τις πιο συχνές αρρώστιες. Είναι χαρακτηριστικό το πλαίσιο νέων αρχών που διατύπωσε ο Γεώργιος Παπανδρέου και που στην ουσία ανατρέπουν κλασικά στερεότυπα εισάγοντας ένα προωθημένο εκσυγχρονιστικό πλαίσιο.Έτσι προτείνονται μεταξύ άλλων ο διαχωρισμός χρηματοδότη και αγοραστή από τον παροχέα υπηρεσιών και από τον χρήστη έτσι ώστε να μπορεί να ασκείται έλεγχος, αξιολόγηση και λογοδοσία σε όλα τα επίπεδα. Ακόμα η χρηματοδότηση ακολουθεί τις ανάγκες και προτιμήσεις του ασθενή , επαναπροσδιορίζεται το πακέτο υπηρεσιών και τίθενται υψηλά επίπεδα ποιότητας.

Το πρόγραμμα προσπαθεί με αυτόν τον τρόπο να προβάλλει μια σταδιακή ανατροπή του νοσοκομειοκεντρικού υποδείγματος όλης της μεταπολεμικής περιόδου στα επιτυχημένα πρότυπα άλλων δυτικών χωρών (Αγγλία, Σουηδία, Ολλανδία ). Η στροφή στην πρόληψη, η ενδυνάμωση του πολίτη και η μείωση των ανισοτήτων συμβαδίζει με μια σύγχρονη αποκεντρωμένη διοίκηση, οργάνωση και χρηματοδότηση.

Οι βασικές αδυναμίες της καθ΄ όλα αξιόλογης αυτής προσπάθειας και των θέσεων
που εκφράζονται μπορούν να χωρισθούν σε δύο κατηγορίες:

α. Η έλλειψη αποτίμησης. Τα κομματικά τελετουργικά που συχνά εκφυλίζονται σε σκηνικά διαλόγου και παρ΄ ότι περιέχουν μόνιμα γκρίνια και κριτική αυτή αναφέρεται κυρίως στην προσωπική εμπλοκή και περιπέτεια του καθενός. Η πραγματική αξιολόγηση των πεπραγμένων αναβάλλεται, αφαιρείται ή απορρίπτεται ώστε να αποφευχθεί η μείωση όσων ενεπλάκησαν σε αποτυχίες. Οι τρεις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της περιόδου ΄93-΄04, η εισαγόμενη αλήθεια του Κρεμαστινού, ο κορπορατισμός του Γείτονα και ο επιχειρησιακός βολονταρισμός του Αλ. Παπαδόπουλου έχουν αφήσει τραύματα νωπά. Παρ΄ ότι οι εμπειρίες από αυτές τις προσπάθειες είναι κρίσιμες δεν φαίνονται να εγγράφονται σε μια συλλογική μνήμη με απολογισμό, συνέχεια και σταδιακό εξορθολογισμό. Για παράδειγμα η διελκυνστίδα των ταμείων με τον ενιαίο φορέα υγείας (Κρεμαστινός), ΣΥΣΣΕΔΥΠΠΥ (Γείτονας) ή ΟΔΙΠΥ (Αλ. Παπαδόπουλος) δεν είναι μνημείο ανακολουθίας; Ο καλπασμός των ιδιωτικών επιχειρηματικών σχημάτων υψηλής τεχνολογίας με αλόγιστη τραπεζική χρηματοδότηση ή η έκρηξη της κατανάλωσης των φαρμάκων σε τίνος ανοχή στηρίχθηκαν; Η κατασκευαστική κατεύθυνση της περιόδου Σημίτη ήταν πράγματι αναγκαία σε τέτοια έκταση και χωροθέτηση; Γιατί υπήρξε αδυναμία διάχυσης της ωφέλειας απ΄ την αύξηση των κοινωνικών δαπανών στα κατώτερα στρώματα και ευνοήθηκαν κυρίως τα μεσαία;

Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα είναι κρίσιμες στον όποιο νέο σχεδιασμό για να μην επαναλαμβάνονται παλαιότερα λάθη.

β. Η έλλειψη συμφωνιών και δεσμεύσεων. Τα τέσσερα θέματα που ταλάνισαν όλη την δεκαπενταετία που πέρασε την ολοκλήρωση του ΕΣΥ ήταν η ενοποίηση των κλάδων Υγείας των Ταμείων, η εφαρμογή του σύγχρονου (δημοσίου) managment στα Νοσοκομεία, η αστική ΠΦΥ με την ένταξη του ΙΚΑ στο ΕΣΥ και τέλος η ουσιαστική αποκέντρωση στην περιφέρεια και την τοπική αυτοδιοίκηση. Στην τωρινή πρόταση επιχειρείται η απάντηση – μερική ή ολική – σε κάθε ένα από αυτά τα προβλήματα.

Αφήνεται όμως μετέωρο ποιοι και σε ποιο βαθμό συμφωνούν συναινούν και συντάσσονται στην στήριξη αυτών των θέσεων. Συχνά δίνεται η εντύπωση ότι η συνεισφορά διαφόρων θεσμικών εκπροσώπων ή απλών στελεχών είναι απλώς η μονότονη παράθεση των συντεχνιακών ή άλλων αιτημάτων τους χωρίς αντιπαραβολή, ανταπόκριση, αντίδραση ή αντίλογο στο πλαίσιο που προτείνεται. Βεβαίως η απεμπλοκή από άγονες καθηλώσεις είναι σημαντική αλλά το ίδιο σημαντική είναι η δημιουργία μετώπου στήριξης και προώθησης των νέων θέσεων ώστε να αποκτήσουν δυναμική. Αποδέχονται τα Ταμεία την –έστω- λειτουργική διασύνδεση των κλάδων υγείας η θα συνεχίσουν οι «μαύρες τρύπες»; Οι γιατροί του ΙΚΑ θα συνεργασθούν με τις Μονάδες οικογενειακής ιατρικής στο πλαίσιο των τοπικών συστημάτων ΠΦΥ ή θα λειτουργήσουν ανταγωνιστικά; Η αυτονομία των Νοσοκομείων θα ξεφύγει απ΄ τον γραφειοκρατικό κλοιό και την αυτοαναφορικότητα πολλών εργαζομένων; Θα γίνει επιτέλους αποδεκτό το εκσυγχρονιστικό πλαίσιο στην πράξη (αξιολόγηση , αποδοτικότητα, αποτελεσματικότητα, ποιότητα); Το υπερσυγκεντρωτικό κράτος θα επιτρέψει την σύνδεση του ΕΣΥ με την περιφέρεια και τον νέο Καποδίστρια προωθώντας διατομεακές δράσεις ή θα συνεχίσει να καταστέλλει κάθε αποκέντρωση;

Το σημαντικότερο απ΄ όλα υπάρχει μια κρίσιμη μάζα γιατρών και άλλων εργαζομένων στο σύστημα υγείας αλλά και πολιτών διατεθειμένων να ξεφύγουν από την σημερινή καθήλωση; Να συμμετάσχουν και να στηρίξουν ένα νέο πνεύμα ανανέωσης του δημόσιου χώρου; Οι υπόλοιποι παράγοντες (ιδιωτικός τομέας, φαρμακευτικές εταιρίες κλπ) αλλά και ο ίδιος ο κόσμος θα πεισθεί να συμβάλλει σε ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας; Σ΄ ένα σύγχρονο σύστημα που να ανταποκρίνεται στην εποχή και τις ανάγκες όλων των πολιτών;

Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα θίγουν την πραγματική ουσία του ζητήματος και προσδιορίζουν τις πιθανότητες επίλυσής του.

Συμπερασματικά παρά τον εκφυλισμό ή την συμβατική διεκπεραίωσή τους, οι ανοιχτές διαδικασίες προγραμματικού διαλόγου είναι στιγμή απολογισμού, αναστοχασμού, προοπτικής, ευαισθησίας, αυτοσυνειδησίας. Είναι μια εξόχως πολιτική στιγμή μετατόπισης του ενδιαφέροντος απ΄ τα τρέχοντα και καθημερινά στα καίρια και ουσιώδη. Και η ασθενής δημόσια σφαίρα έχει ανάγκη από όλο και περισσότερες τέτοιες νησίδες ελεύθερης διαβούλευσης.