MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Τι μένει άραγε στο μυαλό ενός ανθρώπου που μόλις επισκέφθηκε μιά πόλη; Ποιά θα ήταν η εικόνα της Αθήνας χωρίς τον Παρθενώνα; Του Παρισιού χωρίς τον Πύργο του Άϊφελ; Της Νέας Υόρκης χωρίς τους ουρανοξύστες της; Είναι αλήθεια πως είναι η υπογραφή της τέχνης και της τεχνικής που ανεξίτηλα διαμορφώνει την εικόνα μιάς πόλης. Αλλά πέρα από την ιστορική διαδρομή αιώνων ή χιλιετιών, που απαιτούν ένα μέγα-έργο, υπάρχει και η καθημερινή εικόνα της πόλης που φέρουμε όλοι μέσα μας. Μιάς εικόνας που έχει να κάνει με κτίρια που γνωρίσαμε, με στέκια, με γειτονιές. Μιάς εικόνας που πέρα από το χώρο, επεκτείνεται στο χρόνο. Το χρονικό εύρος αυτής της εικόνας ξεκινά από την πόλη του παππού μας και φτάνει στις μέρες μας. Κάθε φορά που θυμάμαι τον παππού μου το Γιώργο, προσπαθώ να θυμηθώ το καφενείο του Μανιάτη, όπου έπαιζε πρέφα. Κάθε γενιά λοιπόν προσθέτει κάτι και φεύγοντας, αφήνει κάτι πίσω της που οι νεότεροι γνωρίζουν –έστω και αχνά- και που συνήθως αφήνεται να αργοσβήνει. Είναι ως ένα σημείο φυσικό. Το παλιό κτίριο θα δώσει τη θέση του σε ένα νεότερο. Αυτό που λείπει είναι τα σταθερά σημεία, τα ορόσημα. Προέκυψε έτσι μιά ασυνέχεια, μιά παύση της ιστορίας, μιά αμήχανη βουβαμάρα που στην περίπτωση της Κορίνθου χρονολογείται από το 1928, μετά το νέο ρυμοτομικό, που είναι ακόμη σήμερα ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει αυτή η πόλη. Να γιατί τα έργα τέχνης των δημόσιων χώρων είναι απαραίτητα σε μιά πόλη. Γιατί προσωποποιούν τους χώρους, γιατί θυμίζουν σε όλους πως κάποιος άλλος πέρασε από εκεί και άφησε κάτι πίσω του, γιατί αποκαθιστούν το νήμα της ιστορίας. Γιατί στην εποχή της αποπροσωποποίησης και της ανωνυμίας, προσθέτουν κάποιες προσωπικές πινελιές. Όχι όμως ρε γαμώτο μόνο με την ηρωική τους μορφή, δηλαδή τους αδριάντες. Υπάρχουν και άλλες μορφές τέχνης των δημόσιων χώρων (public art). Όπως οι τοιχογραφίες. Όχι η γελοία συνθηματογραφία, ή το βιαστικό spray των πιτσιρικάδων, αλλά η αληθινή τοιχογραφία.

“Everglades” by Jan Kolenda & John Foster, 2003
Foster is a professor at Broward Community College and Kolenda is a teacher at the Museum. Ρίξτε και μιά ματιά στο υπόλοιπο site, αξίζει.

τοιχογραφία του Joseph Hindley, στο αεροδρόμιο της Quad City

Αλλά και οτιδήποτε επαναλαμβανόμενο όπως οι κάλαθοι αχρήστων (η φωτο από το Trash can Project, στο οποίο συμμετείχαν σχολεία)

τα παγκάκια, (οι φωτο από διαγωνισμό στη Laguna Beach για παγκάκια, αλλά εκεί θα βρείτε και πολλά άλλα έργα τέχνης για δημόσιους χώρους)

ακόμα και τα καπάκια της αποχέτευσης, μπορούν όπως δείχνουν και οι φωτογραφίες να γίνουν αντικείμενα τέχνης.

Ο κόσμος είναι γεμάτος με λαμπερά παραδείγματα. Αν εμείς επιλέγουμε να τα αγνοούμε, τότε είμαστε χωριάτες εξ’ ορισμού. Διαφωνείτε; Τότε ας φτιάξουμε μιά διεύθυνση ‘τέχνης δημόσιων χώρων’ στο δημαρχείο μας. Όπως έχουν τόσες και τόσες πόλεις σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο.

Το μουσείο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, έχει ξεκινήσει ήδη από το 1988 ένα ερευνητικό πρόγραμμα με την ονομασία ‘The Corinth Computer Project’. Ο αρχικός στόχος ήταν να μελετηθεί ο πολεοδομικός σχεδιαμός κατά τη ρωμαϊκή περίοδο στην Κόρινθο και να παραχθεί ένας υψηλής ακρίβειας ψηφιακός χάρτης της αρχαίας πόλης στον οποίον κάποιος θα μπορούσε να διακρίνει και να μελετήσει τις αλλεπάλληλες χρονολογικές περιόδους ανάπτυξης της πόλης. Στην πορεία το πρόγραμμα επεκτάθηκε και στην καταγραφή της ιστορίας της Κορίνθου από την αρχαϊκή περίοδο μέχρι και τον 20ο αιώνα. Αυτό το εκπληκτικό έργο συντελέστηκε σε διάστημα μεγαλύτερο των δέκα ετών, από πλείστους μελετητές-συντελεστές, πλην όμως ουδεμία εκδήλωση ή αναφορά σε αυτό το πρόγραμμα δεν υπέπεσε στην αντίληψή μου από το δήμαρχο του πολιτισμού όπως του αρέσει να αυτοαποκαλείται. Ούτε βέβαια εδέχθη οποιασδήποτε μορφής κριτική γι αυτό από την αντιπολίτευση. Ταμπουρωμένος στους ορίζοντες του επαρχιωτισμού του, γοητευμένος από τον πολιτισμό του Νταλάρα, μαθητευόμενος στο πρότυπο ευγένειας του ‘Πανίκα’ Ψωμιάδη (εκεί είναι καλός μαθητής), και κυρίως, ανεπίδεκτος οιασδήποτε βελτίωσης, ο δήμαρχος Κορινθίων σκορπά λεφτά σε φυλλάδια για το έργο του στον τομέα του πολιτισμού, χωρίς να δείχνει να αντιλαμβάνεται καλά-καλά τι σημαίνει αυτή η λέξη. Με τη στενή της έννοια, η λέξη πολιτισμός αναφέρεται ευθέως στην πόλη και τον πολίτη, περιγράφοντας την πολυπλοκότητα, τα μέσα και τα αγαθά της ζωής στην πόλη. Με αυτήν την έννοια, το αμερικανικό πρόγραμμα συνιστά την πιό πλήρη καταγραφή του κορινθιακού πολιτισμού που έγινε ποτέ. Αν λοιπόν ο σημερινός ή οποιοσδήποτε μελλοντικός δήμαρχος θελήσει να ψελλίσει τη λέξη ‘πολιτισμός’, ας καλέσει πρώτα τους συντελεστές αυτού του προγράμματος να τους τιμήσει, ας φιλοξενήσει πρώτα το ψηφιακό προϊόν του προγράμματος σε ένα μουσείο κορινθιακής ιστορίας και μετά ας καλέσει και τη Γλυκερία. Επιτέλους, αυτά τα μουσικά (υπο)προϊόντα μπαίνουν κάθε μέρα στα σπίτια μας, τα γραφεία μας, τα αυτοκίνητά μας από τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις, χωρίς καν να το επιθυμούμε. Στομώσαμε πιά!! Αυτό που δεν μπαίνει είναι ακριβώς αυτό που αντιπροσωπεύει το ‘The Corinth Computer Project’: η υψηλής ποιότητας, έντασης και διάρκειας, ανθρώπινη προσπάθεια να ειπωθεί η αλήθεια.

Το σχέδιο στην αρχή είναι του Coronelli από το 1685 και φιλοξενείται στη Γεννάδειο βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

Δεν αντέχω να μην πω δυό λόγια γι αυτό το άθλιο μακελειό στο Λίβανο. Διάβασα πολλές αναλύσεις, διεθνείς και εγχώριες. Ό,τι και να λένε, ο πόλεμος δεν έχει ποτέ νικητές. Μόνο χαμένους, μόνο θύματα. Κι αυτοί που νομίζουν ότι επειδή είναι στρατιωτικά πιό ισχυροί, είναι και ηθικά ανώτεροι (ισραηλινοί), δεν θα αργήσουν να υποστούν τις συνέπειες της φενάκης τους. Αλλά κι αυτοί που ενώ εκφράζουν μόνο ακραίες σέκτες και αντιπροσωπεύουν μόνο τον υπερφίαλο εγωιστικό φανατισμό τους (χεζμπολά), καταδικάζουν τα παιδιά ενός ολόκληρου λαού να υποστούν την υπέρτατη φρίκη, θα πάρουν κι αυτοί – σύντομα – τις απαντήσεις τους. Εν τω μεταξύ, οι αθώοι νεκροί πληθαίνουν.
Επισκέφθηκα το http://angryarab.blogspot.com αλλά δεν διάβασα ούτε λέξη. Είδα μόνο τις φωτογραφίες του Hanady Salman. Αν αντέχετε τη φρίκη, δείτε τις κι εσείς. Εγώ, λυπάμαι, δεν αντέχω δεύτερη φορά. Αναδημοσιεύω μόνο την – φαινομενικά τουλάχιστον – πιό ανώδυνη. Το χεράκι αυτού του παιδιού που παραδίδεται με τόση αθωότητα στη φροντίδα του ενήλικα, με συγκλόνισε. Ενός ενήλικα που λίγη ώρα μετά μπορεί να σκοτώνει με το εξ’ αποστάσεως βλήμα του το παιδάκι του ‘εχθρού’!!
Θέλω, σαν τον Κινέζο σοφό που διάβασα κάποτε σ’ ένα βιβλίο του Καζαντζάκη, όταν γεράσω να γίνω παιδί.

Είναι πλέον αποδεδειγμένο: ζούμε σε μιά εποχή μετα- και υπερ-τοπική. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πιά ότι ο απομονωτισμός μπορεί να είναι λύση για το οτιδήποτε. Αυτό πολύ περισσότερο ισχύει για τις πόλεις. Τα προβλήματα της Κορίνθου δεν είναι υπόθεση των Κορινθίων μόνο. Ο κόσμος ολόκληρος είναι εκεί για να μας δείχνει το δρόμο (αφού εμείς ως γνήσιοι πολίτες της ψωροκώσταινας, δεν είμαστε σε θέση να διερευνήσουμε νέες οδούς και να φωτίσουμε το μέλλον με τις δικές μας καινοτομίες). Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητα κακό. Ο καγκελάριος Bismarck έλεγε πώς ‘μόνο οι ανόητοι μαθαίνουν από την πείρα τους, εγώ μαθαίνω από την πείρα των άλλων!’. Τώρα, ειδικά οι ελληνικές πόλεις, μπορούν να ωφεληθούν όχι μόνο από το παγκόσμιο παράδειγμα αλλά και από τα προγράμματα της ΕΕ. Προγράμματα που φτιάχτηκαν ακριβώς για να βοηθήσουν τις υστερούσες περιοχές και πόλεις. Η πόλη μας έχει επωφεληθεί τέτοιων προγραμμάτων κυρίως για τις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης. Αλλά δεν είναι μόνο αυτά (που η κυβέρνηση φρόντισε και καθοδήγησε τις πόλεις να τα πάρουν ‘πακέτο’, και άρα ο κόπος των δήμων ήταν ελάχιστος), είναι και τόσα άλλα για τα οποία οι εκλεκτοί μας εκλεγμένοι έχουν άγνοια. Πχ σε προηγούμενο άρθρο, αναφέρθηκα σε πρόγραμμα της ΕΕ για καθαρά και αποτελεσματικά μέσα αστικής μεταφοράς που περιλαμβάνει και την κοινοχρησία διαφόρων μέσων (πρόγραμμα CIVITAS, http://www.civitas-initiative.org/). Αλλά εκτός από την ΕΕ, υπάρχουν και άλλοι διεθνείς οργανισμοί που εκπονούν διαφόρων ειδών προγράμματα. Τέτοιο παράδειγμα είναι το πρόγραμμα ‘Υγιείς Πόλεις’ (The WHO European Healthy Cities Network, www.who.dk/healthy-cities ), της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ). Οι στόχοι του προγράμματος αυτού είναι οι εξής:

1. να προάγει πολιτικές και δράσεις για την υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε τοπικό επίπεδο, με έμφαση στους καθοριστικούς για την υγεία παράγοντες (determinants of health), τους φτωχούς και τις ανάγκες των ευπαθών ομάδων,
2. να αυξήσει την προσβασιμότητα του ευρωπαϊκού δικτύου της ΠΟΥ σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ,
3. να προάγει την αλληλεγγύη και τη συνεργασία μεταξύ πόλεων και δικτύων του προγράμματος,
4. να ενδυναμώσει τη θέση του προγράμματος σε εθνικό επίπεδο, στα πλαίσια πολιτικών για τη δημόσια υγεία και την αστική αναμόρφωση,
5. να παίξει ενεργό ρόλο συνηγορώντας για την υγεία σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, μέσω συνεργασιών με άλλους οργανισμούς, δίκτυα και τοπικούς φορείς,
6. να παράξει πολιτικές και πρακτική εξειδίκευση, γνώσεις βασισμένες σε αποδείξεις και μεμονωμένες μελέτες περιστατικών που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προαγωγή της υγείας από όλες τις πόλεις.

Τεράστια ποσότητα δουλειάς, αναμφίβολα υψηλής ποιότητας, έχει συντελεστεί για μιά ιδιαίτερα ευάριθμη ομάδα καταστάσεων και νοσημάτων που περιλαμβάνουν τα παιδιά, τους εφήβους, την τρίτη ηλικία, το κάπνισμα, τον αλκοολισμό, τα ναρκωτικά, τη βία, την κοινωνική φροντίδα, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα, την ψυχική υγεία, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, τους φτωχούς, τους άστεγους, την ποιότητα του αέρα και γενικότερα την περιβαλλοντική ιατρική, την βιώσιμη ανάπτυξη, τον αστικό σχεδιασμό και τις πρακτικές καλής διακυβέρνησης και τόσα άλλα που είναι σε θέση να αφήσουν έκθαμβο όποιον έρθει για πρώτη φορά σε επαφή με αυτό το υλικό.

Τώρα τι να πώ: γιατί οι δικοί μας είναι τόσο κοντόφθαλμοι και μακάριοι (εν τη πενία τους); Ό,τι και να πώ θα είναι λίγο. Καταντά στο τέλος καταθλιπτικό. Σταματώ. Θα πάω τώρα σε μια οικεία γωνιά, θα συναντήσω ανθρώπους που χαμογελούν όχι από συνήθεια, θα ακούσω μουσική για ανθρώπους και όχι για σκύλους, θα διασκεδάσω (την κούραση της ημέρας και τον πόνο μου για τα παραπάνω). Κάντε κι εσείς το ίδιο. Καλή μας διασκέδαση!

Εδώ και χιλιετίες, η οικονομία καθορίζει τη μορφή των πόλεων. Βεβαίως και οι πόλεις ταυτίζονται με την οικονομία τους. Στην παγκόσμια ιστορία, συναντά κανείς πάντα και πρωτίστως πόλεις και όχι κράτη ή έθνη. Η Αθήνα, η Κόρινθος, η Μασσαλία, η Γένοβα, η Βενετία, η Αμβέρσα, το Άμστερνταμ, το Λονδίνο κλπ ταυτίστηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους με την ισχύ, τον πλούτο και άρα την ποιότητα ζωής για τους δημότες τους. Έτσι, πριν από δύο χιλιετίες, δεν μπορούσε ο καθένας να πάει στην Κόρινθο (ου παντός πλείν ες Κόρινθον), γιατί η πόλις ήταν εξαιρετικά ισχυρή και πλουσία. Ο πλούτος της οφειλόταν κυρίως στα δύο της λιμάνια (Λέχαιον, Κεχρεές) και τον ανεπτυγμένο παραγωγικό και εμπορικό της ιστό. Οι αποικίες της σε όλη τη Μεσόγειο την τοποθετούσαν στο κέντρο του ‘παγκόσμιου’ τότε εμπορίου. Για την εποχή της δηλαδή, η Κόρινθος ήταν μιά παγκόσμια πόλη. Ο όρος ‘παγκόσμια πόλη’ (global city ή globocity κατά τον Economist) έχει λάβει στην εποχή μας ανάλογη σημασία. Σύγχρονα παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Ας δούμε ένα και όχι τόσο προφανές: το Σικάγο. Το Σικάγο θεωρείται μιά παγκόσμια πόλη γιατί στην πόλη αυτή ομιλούνται περισσότερες από 100 γλώσσες, διαβιούν 26 διαφορετικές εθνικότητες, είναι εγκατεστημένες περισσότερες από 1600 μη αμερικανικές εταιρείες, 42 προξενεία ξένων κρατών, υπάρχουν καταπληκτικά ξενοδοχεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, γήπεδα γκόλφ, ποδηλατόδρομοι, 25 χιλιόμετρα παραλίας και ένα εξαιρετικό αεροδρόμιο. Το παράδειγμα του Σικάγο καταδεικνύει πως οι επενδυτές προσελκύονται πρωτίστως από πόλεις με υψηλή ποιότητα ζωής. Από αυτήν την άποψη, το κλείσιμο ή η φυγή επιχειρήσεων από την Κόρινθο, μπορεί να εκληφθεί ως ένα ακόμη επιχείρημα κατά της δημοτικής αρχής: η έκπτωση της ποιότητας ζωής δεν λειτουργεί μόνο ως αντικίνητρο για κάθε πιθανό επενδυτή, αλλά αποθαρρύνει και αποκινητροποιεί τους υπάρχοντες. Στο παγκόσμιο παράδειγμα, είναι ενδιαφέρον το πώς πόλεις με τόσο διαφορετική ιστορική καταγωγή, κουλτούρα, πολιτική και οικονομία όπως η Νέα Υόρκη, το Παρίσι, το Λονδίνο, η Φρανκφούρτη, το Τόκυο, το Σάο Πάολο και το Χονγκ-Κονγκ, όλες ευθυγραμμίστηκαν με βάση τις επιταγές της σύγχρονης οικονομίας αν και επαναλαμβάνω, από ολότελα, κάποτε, διαφορετικές αφετηρίες. Όπως υποστηρίζει η ακαδημαϊκός Saskia Sassen στο βιβλίο της ‘The Global City: New York, London, Tokyo’, είναι γιατί όλες τους ανταποκρίθηκαν στις ίδιες παγκόσμιες οικονομικές τάσεις και ροπές. Είναι λοιπόν οι σύγχρονες πόλεις αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης; Εκτιμώ, ότι πρόκειται εν πολλοίς για αμφισυνεπαγωγή. Οι πόλεις αυτές είναι χώροι όπου οι κοινωνικές δομές με την εσωτερική τους ενέργεια, η τοποθεσία τους με τη γεωγραφική της σημαντικότητα και το λανθάνον ανθρώπινο δυναμικό τους με την εξωστρέφεια και τη λατρεία της καινοτομίας, τις κατέστησε την ικανή και αναγκαία συνθήκη για την ανάπτυξη και εγκαθίδρυση των παγκόσμιων οικονομικών διεργασιών. Αλλά τι σημασία έχουν όλα αυτά για την Κόρινθο; Μήπως πρόκειται η πόλη μας να γίνει ποτέ ‘παγκόσμια πόλη’; Αυτή καθεαυτή όχι. Αλλά η Κόρινθος βρίσκεται σε απόλυτη γειτνίαση προς την Αθήνα. Όπως κάποτε το μέλλον της Ελλάδας προσδέθηκε με τη ‘Δύση’, έτσι και το μέλλον της Κορίνθου είναι καθοριστικά συνδεδεμένο με την Αθήνα. Η Κόρινθος μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση των αθηναϊκών πλεονεκτημάτων ή και στην άμβλυνση των ελαττωμάτων της: με την ήπια οικιστική ανάπτυξη και την ύπαρξη ανοιχτών χώρων, με την αναψυχή στο παραλιακό μέτωπο και όχι μόνο, με την κουλτούρα και την ιστορία της, με τα μνημεία της αρχαίας Κορίνθου, με λίγα λόγια, με την πρόταση καλύτερης ποιότητας ζωής.

Ισχυρίζομαι ότι η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής θα προσελκύσει επενδυτές (επενδυτής είναι και αυτός που μετακομίζει στην πόλη και αγοράζει ένα ακίνητο) των οποίων οι επενδύσεις (εντός ενός δομημένου θεσμικού πλαισίου) θα αναβαθμίσουν περαιτέρω την ποιότητα ζωής και η πόλη θα μπεί σε έναν υγιή και ανατροφοδοτούμενο κύκλο αέναης ανάπτυξης.

Γνωρίζουμε όμως τι θέλουμε για το μέλλον; Προετοιμαζόμαστε γι αυτό; Δημιουργούμε γεγονότα; Προκαλούμε τη μοίρα μας; Ακόμη πιό πολύ: επικοινωνούμε μεταξύ μας;