MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Chris Leslie and Nigel Keohane

Η τοπική αυτοδιοίκηση (ΤΑ) θα αντιμετωπίσει πολυάριθμες προκλήσεις στα επόμενα 10 με 15 χρόνια. Όμως, πολύ λίγα είναι αυτά που απαιτούν μεγαλύτερη ακρίβεια στην αντιμετώπισή τους από την εξασφάλιση μια αξιόλογης και χαρισματικής ομάδας ανθρώπων, ικανής να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις επιτυχώς.
Η ΤΑ είναι ο μεγαλύτερος εργοδότης στη Αγγλία παρέχοντας εργασία στο 12,6% του εργατικού δυναμικού της χώρας. Επιπροσθέτως, μέσα από τους δασκάλους, κοινωνικούς λειτουργούς και άλλες ομάδες εργαζόμενων το προσωπικό των τοπικών φορέων διαδραματίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην κοινωνία. Με αυτή τη λογική, η ΤΑ έχει αναλάβει την ευθύνη να συνεισφέρει σημαντικά στην λειτουργία της τοπικής κοινωνίας.
Σαν εργοδότες, οι τοπικές αρχές καλύπτουν όλο το εύρος της χώρας. Επίσης καλύπτουν και το μεγαλύτερο φάσμα διαφορετικών ειδικοτήτων από πολιτικούς μηχανικούς, μέχρι εργαζόμενους στην υγεία, δασολόγους, εργαζόμενους στη συντήρηση αυτοκινητοδρόμων αλλά και στη διαχείριση των απορριμμάτων.

Ποιές είναι οι σύγχρονες προκλήσεις και δυσκολίες;

Η ΤΑ είναι αντιμέτωπη με μια ωρολογιακή βόμβα, την ηλικία του εργατικού δυναμικού. Επομένως, η παρούσα κατάσταση πρέπει να προβληματίσει όχι μόνο τους υπεύθυνους των τοπικών αρχών ή τους υπεύθυνους του προσωπικού, αλλά όλους όσους εργάζονται σε αυτόν τον τομέα αλλά και όλους τους πολίτες. Εάν εξαιρέσουμε του δασκάλους, 31% όλου του εργατικού δυναμικού είναι πάνω από 50 ετών, συγκριτικά με το 24% της ευρύτερης οικονομίας. Η αναλογία των εργαζόμενων κάτω από των 25 ετών είναι 7% σε σύγκριση με το 17% της ευρύτερης οικονομίας.
Υπάρχουν λοιπόν προφανείς δυσκολίες που συνδέονται με ένα εργατικό δυναμικό που όλο και μεγαλώνει αλλά και με ζητήματα που άπτονται της υγείας και των ικανοτήτων ενός τέτοιου πληθυσμού. Όμως το πιο σημαντικό ζήτημα είναι το γεγονός ότι το 31% του δυναμικού θα πρέπει να συνταξιοδοτηθεί μέσα στα επόμενα 15 χρόνια. Τα τελευταία χρόνια πολλές τοπικές υπηρεσίες έχουν χάσει πολύτιμη γνώση και εμπειρία πληρώνοντας μαζί και ένα σημαντικό κόστος. Μαζί με αυτή τη μαζική συνταξιοδότηση των εργαζομένων που έγινε τα τελευταία χρόνια χάθηκε και μια σημαντική συλλογική γνώση και εμπειρία.
Είναι λοιπόν κατανοητό ότι υπάρχει μια αυξανόμενη ανησυχία μεταξύ της ΤΑ και της κεντρικής κυβέρνησης, ως προς το πώς η πρώτη θα μπορούσε να επανδρώσει και να κρατήσει στις τάξεις της, ταλαντούχο προσωπικό για το μέλλον. Ήδη το 2004, η Ένωση Εργαζομένων προειδοποιούσε ότι έπρεπε να αυξηθεί το μόλις 8% των υπαλλήλων που είναι κάτω των 25 ετών, για ν’ αποφευχθεί η κρίση. Το I&DeA (Improvement and Development Agency for local government) επεσήμανε φέτος την έλλειψη ικανοτήτων στην ΤΑ. Ταυτόχρονα, μια πρόσφατη έρευνα κατέδειξε δυσκολίες στην ανεύρεση αλλά και τη συγκράτηση εξειδικευμένου προσωπικού για διοικητικές θέσεις, στο 87% των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ). Αυτή είναι μια πολύ ανησυχητική στατιστική.
Όταν μάλιστα συνυπολογίσει κανείς τη συνολική μείωση του εργατικού δυναμικού και την ύφεση στην οικονομία της χώρας, η ανάγκη για δράση καθίσταται ακόμη πιό επιτακτική. Από το 2002 ως το 2012, οι ανάγκες του ιδιωρικού τομέα για διευθυντικά στελέχη και managers θα φτάσει τα 2,2 εκατομμύρια, με την παροχή υπηρεσιών να αντλεί μόνη της το 60% αυτών. Άρα, η ζήτηση θα αυξηθεί ειδικά για τον τομέα που η ΤΑ αναζητεί περισσότερο. Ακόμη χειρότερα, το εργατικό δυναμικό ‘πρώτης διαλογής’ (24-49 ετών) αναμένεται να μειωθεί σε όλες τις περιοχές της χώρας.
Και δεν πρέπει να ξεχνάμε το οικονομικό πεδίο επί του οποίου οφείλουν να ανευρεθούν οι ζητούμενες λύσεις. Μέχρι το τέλος του 2007-08, οι ΟΤΑ θα πρέπει να έχουν παράξει ανταποδοτικές υπηρεσίες αξίας 4,3 δις λιρών, με τις προβλέψεις των δαπανών να είναι καθηλωμένες περισσότερο από ποτέ.
Λοιπόν, πώς θα αντιμετωπιστούν αυτές οι πιέσεις; Ένα μόνο παράδειγμα είναι αρκετό για να φωτίσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΟΤΑ. Ένα επαρχιακό δημοτικό συμβούλιο (ΔΣ) έπρεπε να ανταποκριθεί στη συνταξιοδότηση του μισού διευθυντικού προσωπικού του, εντός 6 μηνών. Το μπλέξιμο χειροτέρεψε από την έλλειψη θέλησης και ικανοτήτων των υπόλοιπων υπαλλήλων για να πάρουν τις θέσεις των αποχωρούντων. Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, το ΔΣ υπέγραψε ένα μεσοπρόθεσμο συμβόλαιο με εταιρεία συμβούλων για να ανευρεθούν και να προσληφθούν νέα στελέχη. Αλλά αυτή η πρακτική δεν μπορεί να είναι συνολική λύση γιατί δεν αυξάνει τη δεξαμενή από την οποία αντλούνται αυτά τα στελέχη, αν και βοηθά στην επιλογή των καλύτερων.

Γιατί η τοπική αυτοδιοίκηση αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα και τι πρέπει να κάνει;

Λίγοι θα αρνούνταν ότι η πρόκληση για τους ΟΤΑ είναι περισσότερο σύνθετη από την αντίστοιχη άλλων, μεγάλων δημόσιων οργανισμών: το εργατικό της δυναμικό είναι γεωγραφικά διασκορπισμένο, σε αντίθεση με αυτό της κεντρικής διοίκησης ή των αστικών υπηρεσιών.
Παρά ταύτα, η εξήγηση του προβλήματος βρίσκεται στην έννοια της αντίληψης: αυτο-αντίληψη και αντίληψη των άλλων. Το βαθύτερο αίτιο είναι δύσκολο να απομονωθεί – μάλλον έγκειται στην αμαύρωση της έννοιας του δημόσιου υπάλληλου κάπου στη δεκαετία του ’80. Όμως το ουσιαστικό πρόβλημα είναι ότι οι ΟΤΑ αδυνατούν να προσελκύσουν τα ταλέντα που χρειάζονται. Μια πρόσφατη μελέτη βρήκε ότι μόνο το 10% από τα υψηλόβαθμα στελέχη των ΟΤΑ, δεν προέρχονται από αυτούς.
Οι ΟΤΑ έχουν αυξήσει δραματικά την επίδοσή και την αποτελεσματικότητά τους τα τελευταία 10 χρόνια ξεπερνώντας άλλους δημόσιους οργανισμούς ακόμα και οργανισμούς του ιδιωτικού τομέα. Παρ’ όλα αυτά δεν υπάρχει μια αντίστοιχη μεταστροφή των πολιτών σ’ αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Επομένως, μέρος της λύσης αυτού του ζητήματος είναι η αποκατάσταση της φήμης των ΟΤΑ – μια αποστολή η οποία είναι ήδη καθ’ οδόν. Οι ΟΤΑ προσπαθούν συλλογικά να δομήσουν μια φήμη που να τους αντιστοιχεί σαν αποτελεσματικοί, καινοτόμοι και προνοητικοί οργανισμοί. Εν τούτοις, πρέπει να πάμε ένα βήμα παρακάτω και η επιστημονική έρευνα να δείξει στους ΟΤΑ πού ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα τους ώστε αυτοί στη συνέχεια να καταλάβουν πώς μπορούν να προσελκύσουν νέα ικανά στελέχη.
Όπως γνωρίζουμε οι ΟΤΑ είναι σε δεσπόζουσα θέση για να συνεισφέρουν στην τοπική κοινωνία και να έχουν σημαντική επίδραση στη ζωή των πολιτών. Αυτή η προοπτική θα πρέπει -και σε πολλές περιπτώσεις το καταφέρνει- να συναρπάζει άτομα με έντονη συλλογική συνείδηση ώστε να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο. Ένα σημαντικό στοιχείο επομένως είναι πώς οι ΟΤΑ μπορούν να πουλήσουν αυτό που έχουν να προσφέρουν.
Από την άλλη μεριά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ΟΤΑ παραδοσιακά έχουν αποτύχει να επενδύσουν στο μελλοντικό εργατικό τους δυναμικό καθώς και σε μια χαρισματική διαχείριση αυτού του δυναμικού. Ενώ ο ιδιωτικός τομέας έχει οργανωθεί ώστε να προσελκύσει νέους πτυχιούχους και να τους προετοιμάσει για μακροχρόνια απασχόληση, οι ΟΤΑ συνήθως στηρίζονται σε ανεπίσημους μηχανισμούς διαχείρισης ταλέντων. Αυτές οι διαδικασίες ταιριάζουν περισσότερο σε μια απαρχαιωμένη αντίληψη περί εργασιακής ηθικής αλλά και σε οργανισμούς μικρότερου μεγέθους όπως ήταν οι ΟΤΑ παραδοσιακά.
Οι ΟΤΑ χρειάζεται να επανεξετάσουν πώς στρατολογούν αλλά και πώς διαχειρίζονται τα ταλέντα. Η πρώτη πρόκληση που αντιμετωπίζουν είναι πώς μπορεί κάποιος να στρατολογήσει τους σωστούς ανθρώπους. Παραδοσιακά, οι ΟΤΑ έχουν στηριχτεί σε έναν συνδυασμό από κίνητρα, όπως σύνταξη και εργασιακή ασφάλεια. Αλλά γίνεται όλο και περισσότερο σαφές ότι οι ΟΤΑ πρέπει να γίνουν περισσότερο έμπειροι και ελκυστικοί στους νέους πτυχιούχους. Επίσης, πρέπει να αξιολογήσουν ποια είναι τα ενδιαφέροντα της νέας γενιάς των ηγετών και τι είδους αμοιβές θα τους δελέαζαν.
Επιπλέον, υπάρχει μια αποτυχημένη διαχείριση του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού από τους ΟΤΑ. Λίγο λιγότεροι από τους μισούς εργαζόμενους στη Μεγάλη Βρετανία (47%) είναι ευχαριστημένοι με την πρόοδο της καριέρας τους. Ταυτόχρονα, το 38% των εργαζομένων στους ΟΤΑ υποδεικνύουν την έλλειψη συνεχιζόμενης εξέλιξης ή κάποιου νέου ρόλου που θα μπορούσαν να αναλάβουν, σαν τα μεγαλύτερα εμπόδια της προόδου τους.
Για να το τοποθετήσουμε μετριοπαθώς, οι ΟΤΑ αντιμετωπίζουν μια δύσκολη πρόκληση.
Δεν είναι όμως πρόδηλο ότι κάποιοι εύρωστοι μηχανισμοί έχουν στηθεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Αυτό δεν μπορεί να αποδοθεί σε έλλειμμα φιλοδοξίας. Η στρατηγική αμοιβών και εργατικού δυναμικού (Pay & Workforce Strategy) του υπουργείου Κοινοτήτων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης το 2004, τέθηκε για να επιτύχει τον τολμηρό στόχο του «να εξασφαλίσουμε ότι η ΤΑ στην Αγγλία έχει το σωστό αριθμό προσώπων, στις σωστές θέσεις, με τα σωστά προσόντα ώστε να παράξουν καλύτερες υπηρεσίες με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και περισσότερο εστιασμένες στον αποδέκτη».
Σαν συνέπεια αυτού, τα ΔΣ παροτρύνθηκαν να θεωρήσουν ολιστικά το εργατικό τους δυναμικό, εισάγοντας πολιτικές ανθρώπινων πόρων και σχέδια διαχείρισης δυναμικού.
Αλλά πώς μπορούν οι ΟΤΑ πράγματι να χτίσουν πάνω σε αυτά τα θεμέλια; Αρχικά, θα μπορούσαν να επωφεληθούν μελετώντας τις μεταρρυθμίσεις σε άλλους δημόσιους οργανισμούς. Η κεντρική κυβέρνηση θεσμοθέτησε ένα πρόγραμμα διαχείρισης ταλέντων για απόφοιτους που θέλουν να κάνουν καριέρα στο δημόσιο τομέα και το συμπλήρωσε με πολιτικές αμοιβών συνδεόμενων με την απόδοση των υπαλλήλων καθώς και μία σειρά άλλων προσόντων. Εν τω μεταξύ, το ΕΣΥ επίσης υπέστη ριζική αναμόρφωση, η οποία ευθυγράμμισε τις αμοιβές με τις εκμοντερνισμένες υπηρεσίες που τώρα αυτό παράγει. Ενώ λίγοι αμφιβάλλουν ότι αυτά είναι ορόσημα στο δρόμο για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών, ακόμη λιγότεροι αμφισβητούν ότι αυτό το δρόμο πρέπει να ακολουθήσουν και οι ΟΤΑ.
Καθαρές ευκαιρίες εμφανίζονται στον ορίζοντα για την ΤΑ: μια δημογραφική έκρηξη υποδηλώνει ότι μέχρι το 2015 θα υπάρχουν 500.000 περισσότεροι άνθρωποι ηλικίας 15-24 ετών. Αυτό προσθέτει στις πλάτες της ΤΑ ένα ακόμη μεγαλύτερο βάρος, να προσελκύσει ταλαντούχα άτομα και να γίνει πολύ πιό ικανή στην πρόγνωση των αναγκών των δημοτών αλλά και στην ανταπόκρισή της σε αυτές τις ανάγκες. Κατά παρόμοιο τρόπο, η ΤΑ πρέπει να χρησιμοποιήσει καλύτερα τον αυξημένο αριθμό εθνοτικών μειονοτήτων, να βρεί ρόλους για τα άτομα με ειδικές ικανότητες και να αξιοποιήσει πλήρως το ταλέντο των γυναικών. Προς το παρόν οι γυναίκες έχουν πολύ φτωχή αντιπροσώπευση στα υψηλότερα κλιμάκια, συνιστώντας μόλις το 25% του 5% των υψηλότερα αμοιβόμενων υπαλλήλων.
Εντούτοις, αυτές δεν είναι απλές ευκαιρίες, είναι ανάγκες: χτίζοντας ένα πιό αντιπροσωπευτικό της κοινωνίας εργατικό δυναμικό, η ΤΑ μπορεί στη συνέχεια να προσεγγίσει περισσότερο την κοινωνία, να πληροφορείται καλύτερα γι αυτήν και να ανταποκρίνεται ορθότερα στις ανάγκες της.
Η αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων όμως δεν είναι παρά το ήμισυ του προβλήματος. Για να κοιτάξει κατάματα το μέλλον, η ΤΑ πρέπει να καταλάβει πώς σκοπεύει να λειτουργήσει και τι ικανότητες θα απαιτούνται σε δέκα χρόνια από τώρα.

Μια εικόνα του Μέλλοντος

Αν η ΤΑ έχει εγγενείς αδυναμίες να προσελκύσει και να διατηρήσει ταλαντούχους υπαλλήλους στις τάξεις της, αντιμετωπίζει επίσης το πρόσθετο πρόβλημα να καταλάβει με ακρίβεια τι είδους προσόντα απαιτούνται για να λειτουργήσει σε ένα διαφορετικό περιβάλλον.
Σε συνέχεια του κυβερνητικού κειμένου αρχών για την ΤΑ, πολλά γράφτηκαν για ένα νέο κλίμα στην ΤΑ – για τη διαμόρφωση μιας νέας θέσης στο σκηνικό για την ΤΑ, για διαδημοτικές συνεργασίες, για την ανάθεση εργασιών στον ιδιωτικό τομέα, για την ηγεσία των κοινοτήτων. Όμως, λιγότερα έγιναν κατανοητά σχετικά με τις ικανότητες και τις δεξιότητες που απαιτούνται από τα στελέχη της ΤΑ για να επιτευχθούν αυτοί οι σκοποί. Ισότιμα, ενώ η προσοχή εστιάστηκε στο πώς θα ενισχύσουμε μια ισχυρή και καινοτόμο πολιτική ηγεσία σε τοπικό επίπεδο, λιγότερη σημασία δόθηκε στην υποστήριξη, την εμπειρογνωμοσύνη και την ικανότητα που απαιτείται για να πετύχει η πρώτη.
Το 2006, η κυβέρνηση έδωσε έμφαση στην ανάγκη για ‘ισχυρή ηγεσία’ και δήλωσε πως ‘η αποτελεσματική σύμπραξη ανάμεσα στο δημόσιο, τον ιδιωτικό τομέα και την ΤΑ είναι απαραίτητη’. Μέχρι τώρα ο εστιασμός ήταν πάνω στους ηγέτες και πώς αυτοί μπορούν να εκπροσωπούν καλύτερα και πιό δυναμικά τις κοινότητές τους, αλλά το ίδιο πρέπει να ισχύσει και για τους εργαζόμενους που το καθιστούν αυτό ικανό.
Και ίσως αυτό να πρέπει να είναι το σημείο εκκίνησης για την ΤΑ η οποία πρέπει να καταλάβει με ακρίβεια που πηγαίνει στο μέλλον. Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, πρέπει πρώτα να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να ρωτήσουμε: πώς τα ΔΣ θα λειτουργούν μετά από 10-15 χρόνια; Τι προσόντα θα απαιτούνται τότε;
Τα λίγα τελευταία χρόνια σημειώθηκε μια αλλαγή στις απαιτήσεις της ΤΑ. Όλο και περισσότερο, τα ΔΣ αναμένεται όχι μόνο να ηγούνται των κοινοτήτων αλλά και να ικανοποιούν τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες και απαιτήσεις των δημοτών.
Συνακόλουθα, η προσοχή απομακρύνεται από την παροχή προκατασκευασμένων, γνωστών υπηρεσιών. Αντίθετα, το μέλλον βρίσκεται σε ευέλικτες υπηρεσίες οι οποίες θα παρέχονται από παντείων ειδών συμπράξεις και συνεταιρισμούς με εθελοντικούς, κοινοτικούς και επιχειρηματικούς εταίρους και οι οποίες θα προσαρμόζονται στις ανάγκες και τις επιλογές των πολιτών. Η παραγωγή των υπηρεσιών αυτών κατά πάσα πιθανότητα θα διευθύνεται μέσω ανάθεσης, διαχείρισης αγορών, ή με συμπράξεις.
Ως τέτοια, η ΤΑ αναμένεται να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινότητας, η οποία εστιάζει στην ποικιλία επιλογών και τις προσαρμοσμένες στο κάθε άτομο υπηρεσίες.
Επιπρόσθετα, οι ίδιες οι απαιτήσεις των δημοτών έχουν υποστεί ένα ριζικό μετασχηματισμό: τώρα οι ηλικιωμένοι δεν αναμένουν απλά να λάβουν φροντίδα, αλλά να λάβουν τέτοια φροντίδα ώστε να συνεχίσουν να ζουν ανεξάρτητοι. Ταυτόχρονα, όλο και περισσότεροι πολίτες αναμένουν από την ΤΑ και την κεντρική κυβέρνηση να προσφέρουν λύσεις και αξίες περίπου για το οτιδήποτε, από τα περιβαλλοντικά θέματα μέχρι την ατομική υγεία και τον ελεύθερο χρόνο. Οι πολίτες είναι ενδυναμωμένοι για να αυξήσουν την αποδοτικότητα και να καθορίσουν την κατεύθυνση και τις επιλογές των δημοτικών υπηρεσιών.
Ακόμη, η συμμετοχή των πολιτών απαιτείται έτσι ώστε πολιτικές πρωτοβουλίες της ΤΑ, όπως η υγιεινή διατροφή, να λειτουργήσουν.
Ακόμη περισσότερο, η ΤΑ είναι κυρίως αναθέτης και διαχειριστής υπηρεσιών, παρά τελικός παραγωγός αυτών. Είναι λοιπόν στο πεδίο της που οι περίπου 5.500 συμπράξεις δημόσιων υπηρεσιών, θα ψάξουν για ηγεσία.
Γι αυτούς τους λόγους, τα πεπαλαιωμένα συστήματα τύπου διοίκησης και ελέγχου (command and control systems), είναι πλέον άκυρα – η ΤΑ πρέπει να μάθει να διοικεί διαμέσου δικτύου προμηθευτών. Οι μελλοντικές δημόσιες υπηρεσίες θα περιστρέφονται γύρω από τη συνοχή των θεσμών διακυβέρνησης και τη συνεκτικότητα των παραγομένων υπηρεσιών και όχι γύρω από υπηρεσίες που παρέχονται σε ‘σιλό’ εντός των ΟΤΑ.
Όπως παραδέχθηκε η κυβέρνηση, «η πρόκληση για τους σημερινούς managers μετακινήθηκε πέρα από τη διοίκηση των οργανισμών. Η απαίτηση τώρα είναι να διοικήσει και να εμπνεύσει σε όλο το μήκος των ορίων των ΟΤΑ – με δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, αστυνομία, παρόχους υπηρεσιών υγείας, σχολεία, εθελοντικές οργανώσεις και επιχειρήσεις».

Τι σημαίνουν αυτές οι αλλαγές για τους ΟΤΑ σαν οργανισμούς και σαν εργοδότες;

Είναι προφανές ότι οι νέες ικανότητες του μέλλοντος δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν σ’ ένα συντηρητικό περιβάλλον με ιεραρχικές, κατακόρυφες δομές. Επομένως τι είναι αυτό που πραγματικά χρειάζεται;
Κατ’ αρχήν, όπως και η κυβέρνηση έχει επισημάνει, θα πρέπει να αντικατασταθεί το Ναπολεόντειο μοντέλο όπου ο ηρωικός ηγέτης διατάζει ευρισκόμενος στο μέτωπο. Η νέα προσέγγιση επιτάσσει ότι ο ηγέτης είναι αποτελεσματικότερο να αντικατασταθεί από μία μεραρχία από ανθυπολοχαγούς της τοπικής αυτοδιοίκησης που μπορούν να εμπνεύσουν και να ηγηθούν σε συνεργασίες και δικτύωση ανθρώπων.
Επίσης θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργούν οι ΟΤΑ. Το το κείμενο αρχών «Κάθε παιδί είναι Σημαντικό» του 2003, έφερε στην επιφάνεια μια ριζική αλλαγή τοποθετώντας την έμφαση στην ολοκληρωμένη φροντίδα και υπηρεσία προς τα παιδιά, που οδήγησε στην ανεπιφύλακτη συνομολόγηση μιας ολιστικής προσέγγισης. Ακολούθως ζητήθηκε από τις τοπικές αρχές να δημιουργήσουν μια νέα προσέγγιση, το θεσμό του “Διευθυντή Υπηρεσιών για τα Παιδιά”, ο οποίος συμπεριέλαβε την ευθύνη όχι μόνο για την εκπαίδευση αλλά και για την υγεία και την ασφάλειά των παιδιών.
Επομένως δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Στην πραγματικότητα υπάρχουν κάποιες υπηρεσίες που έχουν εγκαθιδρύσει πλατύτερες αλλαγές, έχουν επαναπροσδιορίσει δομές για τις υπηρεσίες που προσφέρουν ώστε να επιτρέψουν μεγαλύτερη αφομοίωση των νέων διαδικασιών μεταξύ των τμημάτων τους. Τέτοιες αλλαγές προωθούν μεγαλύτερη ενσωμάτωση σε Τοπικές Στρατηγικές Συνεργασίες και καλύτερη νοοτροπία στους οργανισμούς ώστε να απαντήσουν στρατηγικά στις απαιτήσεις των πολιτών.
Όμως καθώς οι ΟΤΑ επαναπροσδιορίζουν τις ικανότητές και τη δομή τους το ίδιο θα πρέπει επίσης να μετασχηματίσουν και τις πολιτικές τους απέναντι στους εργαζόμενους.
Παραδοσιακά, τα διάφορα τμήματα παρέχουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο γίνεται η πρόσληψη, η παραμονή και η εκπαίδευση του προσωπικού. Για παράδειγμα ένα άτομο που προσελήφθη αρχικά σαν κοινωνικός λειτουργός, στη συνέχεια προωθείται μέσα στο τμήμα σε ανώτερες θέσεις καθώς η εμπειρία του μεγαλώνει και τα προσόντα του βελτιώνονται. Τα τμήματα αυτά έχουν επίσης χρησιμεύσει σαν μηχανισμοί που καθορίζουν τις απαραίτητες ικανότητες των φιλόδοξων υπαλλήλων.
Όμως πώς θα πρέπει να πρέπει να λειτουργούν οι ΟΤΑ στο καινούργιο περιβάλλον που διαμορφώνεται; Μιλώντας γενικά, θα πρέπει να υπάρξει απομάκρυνση από τον επαγγελματία που δεσμεύεται αποκλειστικά με το δικό του κομμάτι ευθύνης και δεν μπορεί να εφαρμόσει τις δεξιότητές του ώστε να αντιμετωπίσει τις νέες προκλήσεις και προσδοκίες. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναπτυχθεί νέα σκέψη και έρευνα ώστε να κατανοήσουμε ακριβώς ποιες είναι οι νέες ικανότητες που πρέπει να καλλιεργηθούν στην νέα γενιά των τοπικών ηγετών.
Καθώς οι ΟΤΑ υιοθετούν ευθύνες στην ηγεσία της τοπικής κοινωνίας και την διαμόρφωση διαφόρων πλαισίων, η προσοχή πρέπει να στραφεί στο πώς μπορεί να ενεργοποιήσει και να κατανοήσει τις δυνατότητες που υπάρχουν έξω από τον οργανισμό αυτόν καθ’ εαυτόν. Νέες πολιτικές ιδέες απαιτούνται για να καθοδηγήσουν τους ΟΤΑ σε μια τοπική λύση που να επιτρέπει την άνθιση του ταλέντου μέσα στον δημόσιο τομέα συνολικά.
Τα παλαιά όρια μεταξύ τμημάτων και μεταξύ τοπικά οδηγούμενων ή εθνικά οργανωμένων δημοσίων υπηρεσιών πρέπει να διαλυθούν κάτω από την έντονη πίεση των νέων πολιτικών προκλήσεων. Η κεντρική κυβέρνηση μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις. Για να μπορέσει το ταλαντούχο προσωπικό να παράξει αποτελέσματα πρέπει να συνεργάζεται αρμονικά με τις τοπικές αρχές. Μέσα στους άμεσους στόχους θα πρέπει να είναι μια ριζοσπαστική αναδιάρθρωση στις πρακτικές στρατολόγησης και διατήρησης του εργατικού δυναμικού συμπεριλαμβανομένων των πιο καινοτόμων και προσαρμοσμένων όρων και προϋποθέσεων. Η δράση είναι σημαντική τώρα, αν οι νέες προσεγγίσεις που θα είναι απαραίτητες στα επόμενα 10 χρόνια, είναι να κατακτηθούν.

—————————————————————————————————
Επέλεξα να μεταφράσω αυτό το άρθρο από το ‘Νέο Δίκτυο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση’, αντιλαμβανόμενος από συζητήσεις με γνωστούς και φίλους, το πόσο απελπιστικά λίγοι είναι σε θέση να διαβάσουν ένα άρθρο στα αγγλικά. Οι περισσότεροι εξ’ αυτών, έχουν κάποιο ‘τίτλο’ αγγλικής γλωσσομάθειας.
Αναρωτιέμαι: πόσοι από αυτούς που στελεχώνουν το τρέχον δημοτικό συμβούλιο, μπορούν να το κάνουν; Είναι περισσότεροι από τρεις;
Ο Umberto Eco, χαρακτήρισε αυτούς που δεν ξέρουν σήμερα να χρησιμοποιήσουν υπολογιστή, αναλφάβητους. Αντίστοιχα, νομίζω, αυτοί που δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στον παγκόσμιο πλούτο (ο οποίος καλώς ή κακώς είναι στα αγγλικά), δεν είναι μεν αναλφάβητοι, αλλά είναι σίγουρα και εξ’ ορισμού επαρχιώτες.

Αντιγράφω από το άρθρο με τίτλο “Greece: the political ecology of disaster” του Χρόνη Πολυχρονίου στο openDemocracy (ολόκληρο το άρθρο, εδώ):

The ecological and environmental crisis engulfing Greece also highlights the deep flaws of the contemporary Greek political and social landscape. The inefficient and dilatory official response to the burgeoning crisis has revealed a public-administration system staffed by poorly trained personnel (who in key areas collude with bribery-fuelled illegal building in forested areas); a political elite which caters largely to the needs of its financial patrons, and bickers over which of the leading parties (the ruling New Democracy and the opposition Pasok) steals more from the national treasury when in power; and a disillusioned, cynical citizenry.

Would London or New York tolerate large-scale illegal construction in area designated as forest parks? In Greece, as near to the centres of power and legitimacy as the outer suburbs of Athens, even the public-utility companies become part of the corrupt “exchange system” as in many cases they end up providing the owners of the new structures with access to electricity and water.

This, then, is a civic and political disaster as well as an environmental one. The Greek state is visibly ill-equipped to cope; it is dependent on technical assistance from its European Union partners in the short-term effort of firefighting and fire-prevention, and has no developed long-term plan that meets the needs of forest restoration and ecological management. Greek governments’ lack of political will and governing capacity in dealing with the problem of forest fires (including those started deliberately) represents the national disgrace of the entire political and judicial system.

και λίγο παρακάτω…

“All nations at important moments in their history face pivotal moments when they must urgently address pressing matters of great collective concern if they are to avoid regression. For Greece, such a moment has arrived. Unfortunately, neither of the two major political parties that have taken turns to govern the nation since the end of military rule in 1974 have displayed the administrative competence or the intellectual understanding now required to address the ecological threat confronting the country.”

Απλές διαπιστώσεις από άνθρωπο με κοινή λογική, που αποδεικνύουν πως δεν περνάνε άλλο τα παραμύθια μας. Μας πήρανε χαμπάρι…

Η εφημερίδα “ΕΘΝΟΣ” τα λέει όλα σε άρθρο της με τίτλο ‘Όνειδος‘.
Εξίσου καλά τα λέει και ο Νίκος Δήμου σε άρθρο με τον εύστοχο τίτλο ‘Επανίδρυση ή Κατάρρευση;‘

Εμείς από την πλευρά μας, ως πολίτες, περιμένουμε:

1) πότε θα σοβαρευτεί ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση και αντί για θεωρίες συνωμοσίας να συντονίσουν επιτέλους το έργο της πυρόσβεσης,
2) πότε θα ακούσουμε από υπεύθυνα χείλη, όχι το μοίρασμα ψιχίων στους πυρόπληκτους, αλλά την εξασφάλιση κεφαλαίων από συγκεκριμένους φόρους για ένα ταμείο για την προστασία και την αναγέννηση του περιβάλλοντος σε μόνιμη βάση και άσχετα από την επικαιρότητα,
3) πότε η αντιπολίτευση θα οργανώσει εκδηλώσεις υπέρ του περιβάλλοντος και κατά της κυβερνητικής αφασίας. Όταν θα σβήσουν οι φωτιές; Όταν θα έχουν ήδη γίνει οι εκλογές; Οι πολιτικές εκδηλώσεις δεν είναι καπήλευση του εθνικού δράματος, είναι αυτονόητη βασική υποχρέωση της αντιπολίτευσης. Επιτέλους, ας πάψει (όλη) η αντιπολίτευση να αυτοευνουχίζεται!!

Γνώρισα τον ΠΟΛΙΣ πρώτα σαν ιστολόγο και κατόπιν σαν φυσικό πρόσωπο. Αναδημοσιεύω λοιπόν σήμερα το τελευταίο άρθρο από το εξαιρετικά ενδιαφέρον ιστολόγιό του (ΠΟΛΙΣ) όχι απλά γιατί συμφωνώ και προσυπογράφω αλλά γιατί ξέρω πως ό,τι γράφει το εννοεί.

Αφού η “νέα διακυβέρνηση” ζητάει τη γνώμη μας και μας καλεί σε πρόωρες εκλογές έχοντας εξασφαλίσει την ήττα όχι των πολιτικών της αντιπάλων αλλά σίγουρα του γόνιμου πολιτικού διαλόγου, της ουσιαστικής ανανέωσης των υποψηφίων, της υπεύθυνης πολιτικής πρότασης, των μετρημένων και όχι συνθηματολογικών προεκλογικών υποσχέσεων, θα δηλώσουμε, όχι μόνο για την 16η Σεπτεμβρίου, αλλά για κάθε μέρα από δω και στο εξής πριν και μετά τις εκλογές, ΤΙ ΖΗΤΑΜΕ!

Ζητάμε μια ΠΟΛΙτεία με ανανεωμένους, προασαρμοσμένους σε μια δημιουργική και απελευθερωμένη κοινωνία νόμους και κανόνες. Ένα πλαίσιο λειτουργίας των φορέων εξουσίας εντός των ορίων και για το σκοπό που τους δίνει η αντιπροσωπευτική εντολή των ΠΟΛΙτών. Ζητάμε μια Δημοκρατία του 21ου αιώνα χωρίς θύλακες απολυταρχισμού, αυταρχισμού, μεσαιωνισμού στη δημόσια διοίκηση, τον στρατό, τις θρησκευτικές οργανώσεις.

Ζητάμε μια ΠΟΛΙτεία που ΑΝΑΤΡΕΠΕΙ το τέλμα του “μέσου όρου”, του χαμηλού “κοινού παρανομαστή”, του “ψιθυρισμού” των μικρών και μεγάλων ΑΛΛΑΓΩΝ, της “χαμηλόφωνης οργής”, της πολύμορφης βίας, της επιτηδευμένης και οργανωμένης κοινωνικής ΣΙΩΠΗΣ.

Ζητάμε μια ΠΟΛΙτεία που διαθέτει ευρύ φάσμα τολμηρών στόχων, που γεφυρώνει με προνοητικότητα και κατανόηση τις ανάγκες της συνέχειας και εξασφαλίζει με εγγυήσεις και υποστήριξη την παραγωγική ανανέωση. Μια ΠΟΛΙτεία με πρωτότυπες προτάσεις για το μέλλον και μεταξύ αυτών προτεραιότητες, με χρονοδιάγραμμα, με μετρούμενα και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Ζητάμε Κυβερνήτες και αντιπροσώπους που θα έρθουν για ΜΙΑ ΦΟΡΑ με δέσμευση να αφήσουν έργο ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ. Πολιτικούς που η εκλογή τους ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΕΓΓΥΑΤΑΙ ΤΙΠΟΤΕ άλλο εκτός από τη δυνατότητα να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους, το πολιτικό τους πρόγραμμα, τη συνεισφορά τους στα κοινά. Πολιτικούς που δεν αναζητούν στηρίγματα για το δικό τους “πολιτικό” ή επαγγελματικό μέλλον αλλά θα γίνουν με αυταπάρνηση “γέφυρες” της εξέλιξης της κοινωνίας των ΠΟΛΙτών.

Ζητάμε Κυβερνήτες και αντιπροσώπους που θα λειτουργήσουν στα πλαίσια των ορίων των νόμων, των ουμανιστικών και δημοκρατικών αξιακών κωδίκων. Αυτούς που θα δεσμευτούν απέναντι στο σύνολο και όχι σε μια αξιοθρήνητη εκλογική “πελατεία”. Πολιτικούς ειλικρινείς στις προθέσεις τους, συνεπείς στις δεσμεύσεις τους, αντικειμενικούς και υπεύθυνους στον απολογισμό τους.

Ζητάμε ένα ΤΕΛΟΣ στις ισοροπίες τρόμου μεταξύ της ΑΛΗΘΕΙΑΣ και του κουτσομπολιού, μεταξύ των ΟΡΑΜΑΤΩΝ και του αύξοντος αριθμού των επικοινωνιακών “γκολ”, μεταξύ της πραγματικής ΙΣΤΟΡΙΑΣ και των ιστορίας σκοπιμοτήτων, μεταξύ της ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ και της αξιολόγησης της μέσω των μηχανών μέτρησης τηλεθέασης.

ΖΗΤΩΝΤΑΣ ΑΛΛΑΓΕΣ, δεν αναφερόμαστε σε απόμακρες, ανύπαρκτες και θεωρητικές ή μεταφυσικές ΑΛΗΘΕΙΕΣ, αλλά σε πρακτικές, κοινώς αντιληπτές και βιωμένες εμπειρίες μιας ΓΕΝΙΑΣ που έχει μάθει πολλά και δεν θα εγγυηθεί ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ λευκές επιταγές …

Efforts may fail but don’t fail to make efforts…
Great things will always come late.
Believe in yourself, there is no shortcut to success…
Only way is hard work…

και για όσους δεν τα καταφέρνουν με τα αγγλικά,

Οι προσπάθειες μπορεί να αποτύχουν αλλά μην αποτύχετε να προσπαθείτε…
Τα σπουδαία πράγματα έρχονται πάντα αργά.
Πίστεψε στον εαυτό σου, δεν υπάρχει συντομότερος δρόμος για την επιτυχία…
Η σκληρή δουλειά είναι ο μόνος δρόμος…

Αυτό φαίνεται σκέφτηκε ‘προοδευτική’ και μορφωμένη κυρία, για την οποία διάβασα στο ιστολόγιο του stefan αυτό:

Γυναίκα 45 ετών, δικηγόρος, ελεύθερος επαγγελματίας, από προοδευτική οικογένεια (δεν θα πω παραπάνω αλλά το ξέρω από πρώτο χέρι) πήγε στην εφορία και έκανε διακοπή επαγγέλματος και την επομένη πήγε και ορκίστηκε αγροφύλακας!

Και μετά, μας φταίνε οι κυβερνώντες!

Αν δεν έχετε επισκεφθεί ποτέ την ιστοσελίδα του Αγίου Θωμά Βοιωτίας, κάντε μια βόλτα εκεί. Θα τρίβετε τα μάτια σας με μια μικρή Κοινότητα με Κ κεφαλαίο. Οι πολιτιστικές τους εκδηλώσεις, οι δεσμοί των παιδιών με τους δασκάλους αλλά και την κοινότητα, η εφαρμογή της ανακύκλωσης και τόσα άλλα, θα σας κάνουν να τους βγάλετε το καπέλο!
Ας δούμε μερικά. Τα κείμενα αντιγράφηκαν από την ιστοσελίδα.
Την Τρίτη 5 Ιουνίου 2007 έλαβε χώρα εκδήλωση για την Πολυπολιτισμικότητα.
Κι αν διαφέρουμε…Ενδιαφερόμαστε…
Το θεατρικό έργο ‘ΟΔΥΣΣΕΒΑΧ’ της Ξένιας Καλογεροπούλου οργάνωσαν και παρουσίασαν δάσκαλοι και μαθητές του Δημοτικού Σχολείου. Μια εξαιρετικά καλοδουλεμένη παράσταση με ωραία σκηνικά και κουστούμια και απολαυστική εκτέλεση των ρόλων από τους μαθητές. Ακολούθησε παρουσίαση χορών από χώρες όπως: Αλβανία, Ρουμανία, Τουρκία, Ρωσία Ισπανία, Γαλλία, Ινδία. Η εκδήλωση χρηματοδοτήθηκε από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και συγκεκριμένα από το έργο: ‘Εφαρμογή προγραμμάτων που προωθούν την ισότητα στην κοινωνία – Καλλιπάτειρα’.
Αξιέπαινη προσπάθεια και μπράβο σε όσους μόχθησαν για να πετύχουν αυτό το αποτέλεσμα με τις ευχές να υπάρχει και συνέχεια.

Η εκδήλωση ήταν προγραμματισμένη να γίνει στον αύλειο χώρο του σχολείου, αλλά οι καιρικές συνθήκες δεν το επέτρεψαν και έτσι έγινε στο εσωτερικό του σχολείου. Η ατυχία αυτή ανέδειξε και την έλλειψη στον τόπο μας ενός τέτοιου πολυχώρου, κατάλληλου για εκδηλώσεις, καθώς αρκετός κόσμος εκτός της ορθοστασίας δεν είχε ορατότητα στην σκηνή.

Την Πέμπτη 14 Ιουνίου 2007 η Στ’ Τάξη του Δημοτικού Σχολείου παρουσίασε το θεατρικό έργο “Ο Μικρός Πρίγκηπας” του Antoine de Saint-Exupéry στο προαύλιο του Σχολείου. Η παράσταση ήταν αποχαιρετιστήρια τόσο για τη σχολική χρονιά, όσο και για τον διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου Κο Νίκο Παφύλη, ο οποίος συνταξιοδοτήθηκε.

Οι συγκρίσεις ανώφελες…

Διαβάζω πως το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, σε συνεργασία με το Δήμο Κόνιτσας και με την οικονομική υποστήριξη της ΤΕΔΚ Ιωαννίνων, διοργανώνει έναν κύκλο θερινών σεμιναρίων με θέμα «Ανθρωπολογία, Εθνογραφία και Συγκριτική Λαογραφία του Βαλκανικού Χώρου» στην Κόνιτσα, από τις 30 Ιουλίου έως τις 12 Αυγούστου 2007. Στο Δελτίο Τύπου του πανεπιστημίου Ιωαννίνων αναφέρεται (τα έντονα στοιχεία δικά μου):

«στο σεμινάριο θα συμμετάσχουν 100 τελειόφοιτοι και μεταπτυχιακοί φοιτητές από διάφορες χώρες και θα διδάξουν 20 καθηγητές από ελληνικά, βαλκανικά και ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Ο Δήμος της Κόνιτσας θα καλύψει τη φιλοξενία φοιτητών και διδασκόντων. Όλοι οι διδάσκοντες προσφέρουν τις υπηρεσίες τους εθελοντικά.»

Μάλιστα. Ο Δήμος Κόνιτσας. Μια πόλη που ο πληθυσμός της μετά βίας αγγίζει τους 3.000 κατοίκους. Ένας δήμος 7.000 κατοίκων. Μακριά από πολυσύχναστους οδικούς άξονες και μητροπολιτικά κέντρα.
Είναι σημαντικό να καταλάβει ο δήμαρχος (και λέω ο δήμαρχος και όχι η πλειοψηφία γιατί φαίνεται πως επιβάλλει την ενός ανδρός αρχή) ότι η πόλη μας έχει πολύ υψηλότερες απαιτήσεις στο χώρο των γραμμάτων και του πολιτισμού από συναυλίες λαϊκής μουσικής. Τι προσφέρουν οι τελευταίες; Αφού όποιο ραδιόφωνο κι αν ανοίξεις λαϊκά ακούς. Χάθηκε ο κόσμος να συνεργαστεί με τη σχολή κοινωνικής και εκπαιδευτικής πολιτικής που εδρεύει στην πόλη μας και να διοργανώσει κάτι εξίσου ενδιαφέρον; Δεν τον ενδιαφέρει να επισκεφθούν την πόλη μας έλληνες και ξένοι ακαδημαϊκοί και φοιτητές; Να παραχθεί μια είδηση που θα ταξιδέψει μακριά μεταφέροντας το όνομα της πόλης μας; Που θα μνημονεύεται στα επιστημονικά fora;
Αλλά φαίνεται ότι η ικανότητα διάκρισης ανάμεσα στα εφήμερα γεγονότα με ανύπαρκτη προστιθέμενη αξία και στα ιστορικά -για την τοπική μας κοινωνία- γεγονότα που θα προσθέσουν στη συλλογική μας παιδεία και στο συλλογικό μας ήθος, είναι πέραν των προδιαγραφών μας.

Πριν από μερικούς μήνες γράφαμε στο άρθρο μας “Πόλη και Ποδήλατο“:
“…Θα μπορούσε πάντως ο δήμος να κάνει την αρχή σε ένα πρόγραμμα εύνοιας του ποδηλάτου, παρέχοντας κοινόχρηστα ποδήλατα σε οποιονδήποτε πολίτη για κάποιες ώρες, με την απλή επίδειξη της ταυτότητας αυτού ή του κηδεμόνα του, μαζί με ταυτόχρονη δημιουργία καλαίσθητων θέσεων στάθμευσης ποδηλάτων έξω από τα δημόσια κτίρια και στην αγορά. Θεωρώ απολύτως βέβαιο πως τουλάχιστον τα πρώτα 100 ποδήλατα θα μπορούσαν να αγοραστούν με χορηγίες από τοπικές επιχειρήσεις, για να μην πω ότι ολόκληρο το πρόγραμμα θα μπορούσε να καλυφθεί έτσι. Πιστεύει όμως κανείς σε κάτι τέτοιο;”
Τώρα διαβάζω στο WorldChanging (και βλέπετε πιό πάνω) ότι ο δήμος Παρισίων εξασφάλισε 22.000 ποδήλατα για τους δημότες του τα οποία αγόρασε και παραχώρησε ιδιωτική εταιρεία με αντάλλαγμα τη χρήση διαφημιστικών χώρων. Το Παρίσι αύξησε ήδη κατά 50% τα ποδήλατά του τα τελευταία 6 χρόνια και ο δήμαρχός του Bertrand Delanoë θέλει να μειώσει τον κυκλοφοριακό φόρτο κατά 40% μέχρι το 2020 (οι έλληνες δήμαρχοι βλέπουν maximum μέχρι τις επόμενες εκλογές και συνήθως μέχρι την επόμενη Δευτέρα). Το κόστος χρήσης των παρισινών ποδηλάτων είναι αστείο. Καθαρά συμβολικό και συμβάλλει στη συνεχή κυκλοφορία των ποδηλάτων αποκινητροποιώντας όποιον δεν το έχει ανάγκη, να το κρατά στη χρήση του.
Σήμερα ζούμε σε ένα παγκόσμιο χωριό και οι εμπειρίες των άλλων, κάποτε άπιαστες και μακρινές, γίνονται τώρα οικείες και γειτονικές. Αυτό που γίνεται στο Παρίσι γίνεται επίσης σε δεκάδες άλλες πόλεις, ευρωπαϊκές, αμερικανικές, ασιατικές. Εμείς τι είμαστε; Αφρική;

Νερό. Το 70% και πλέον του σώματός μας είναι νερό. Ο πλανήτης μας καλύπτεται από νερό περισσότερο απ’ ότι με γη. Κι όμως, λέμε το νερό νεράκι. Ειδικά εμείς οι Κορίνθιοι έχουμε πιά συνηθίσει. Από τότε που γεννήθηκα, η πόλη μας δεν έχει αρκετό νερό. Ελάχιστα χιλιόμετρα βορειότερα, στο Λουτράκι, εκατομμύρια λίτρα νερού εμφιαλώνονται κάθε μέρα και προωθούνται στις αγορές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ο καπιταλισμός περιφρονεί τις τοπικές κοινωνίες. Αλλά δεν είναι το Λουτράκι το θέμα μου σήμερα. Ο φίλος και συνιστολόγος Στέφανος από το Ναύπλιο ανήρτησε σήμερα στο ιστολόγιό του ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο “μαίνεται πόλεμος για το νερό“. Εκεί κάνει μια ανάλυση της υπάρχουσας κατάστασης και του νομικού πλαισίου και διατυπώνει μια ενδιαφέρουσα πρόταση προς τους πολιτικούς των νομών Αργολίδας, Αρκαδίας και Κορινθίας. Δεν τρέφω αυταπάτες σχετικά με το τι θα κάνουν οι τελευταίοι. Μάλιστα, ο ‘φίλος’ στον οποίο αναφέρεται προς το τέλος του άρθρου του, είμαι εγώ. Αλλά, ή είμαστε Πολίτες ή είμαστε μαριονέτες. Κι επειδή μαριονέτες δεν είμαστε, η πρόταση του Στέφανου λέει τα πράγματα με τ’ όνομά τους. Αυτιά έχουμε να την ακούσουμε;
Ακόμη περισσότερο, είναι ο δήμος μας εις γνώσιν των εξελίξεων αυτών που μας περιβάλλουν; Νομίζω πως εδώ χρειάζεται μια δόση επίσημης ενημέρωσης, όχι με διαβεβαιώσεις του τύπου ‘όλα πάνε καλά’, τα ίδια έλεγε και ο Θωμαΐδης άλλωστε, αλλά με γεγονότα και κατάθεση σχεδίου δράσης.

Είναι αλήθεια ότι το πολιτικό λεξιλόγιο του προοδευτικού χώρου εμπλουτίστηκε τα τελευταία χρόνια με πλήθος νεοφερμένων εννοιών που έγιναν γρήγορα της μόδας (zeitgeist) στις πολιτικές συζητήσεις. Μία εξ’ αυτών είναι και η έννοια της ενδυνάμωσης (empowerment). Η έννοια αυτή αφορά κάθε έναν από τους πολίτες και σύμφωνα με τον Immanuel Wallerstein, είναι μια αέναη διαδικασία κοινωνικής δράσης που προάγοντας τη συμμετοχή ατόμων και ομάδων, στοχεύει στην αύξηση του ελέγχου επί των ατομικών και κοινωνικών δρώμενων, τη βελτίωση της πολιτικής αποτελεσματικότητας και την εδραίωση της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Έτσι δικαιολογείται η σύγχρονη πρεμούρα για συμμετοχή και οι μοντέρνες φωνές για συμμετοχικότητα, συμμετοχικές διαδικασίες, συμμετοχική δημοκρατία κτλ. Έτσι ερμηνεύεται και η προσπάθεια (κάποτε βέβαια είναι μόνο ρητορική) να προσφερθούν σε όσο το δυνατόν περισσότερους, όσο το δυνατόν περισσότερες ευκαιρίες συμμετοχής. Η πρακτική αυτή έχει εφαρμοστεί από όλα σχεδόν τα προοδευτικά κόμματα στον δυτικό κόσμο. Αλλά μέχρις στιγμής, παντού, τα δίχτυα της συμμετοχής μαζεύουν μόνο μαρίδα. Ποιός είναι άραγε ο λόγος; Οι Alice Casey και Stella Creasy από τον βρετανικό οργανισμό Involve καταθέτουν σε ένα άρθρο τους:

«Η παροχή ‘de facto’ ευκαιριών για ενδυνάμωση εκ μέρους των πολιτικών οργανισμών, συνιστά μια μάλλον ονειρική προσέγγιση. Εδώ, οι διαδικασίες έχουν το προβάδισμα έναντι των ανθρώπων, καθώς οι πολιτικοί συχνά πιστεύουν πως ‘αν τους δώσουμε την ευκαιρία, θα έλθουν’. Σε όλη τη χώρα, υπάρχουν αμέτρητες ευκαιρίες συμμετοχής που όμως εστιάζουν στην ίδια αυτήν την ενδυνάμωση και όχι στο πώς θα καλύψουν τις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων. Αυτή η προσέγγιση στο τέλος καταλήγει υπέρ αυτών που νιώθουν άνετα σε παρόμοια περιβάλλοντα, που έχουν το χρόνο, τις ικανότητες και την επιμονή να παρίστανται σε όλες αυτές τις συναντήσεις».

Οι πολιτικοί λοιπόν πιστεύουν πως αν προσφέρουν ευκαιρίες συμμετοχής, οι πολίτες θα σπεύσουν να τις εκμεταλλευτούν. Αυτό όμως δεν επιβεβαιώνεται. Οι πολίτες δεν συμμετέχουν επειδή πιστεύουν ότι η συμμετοχή τους δεν μπορεί να κάνει τη διαφορά. Γιατί νιώθουν ότι υπερφαλαγγίζονται από τους επαγγελματίες της συμμετοχής. Γιατί κάποιοι τους έχουν πείσει για την αδυναμία της γνώμης τους. Γιατί η θεματολογία δεν τους αφορά. Γιατί οι ομιλούντες βρίσκονται σε απόσταση από την κοινωνία και δεν μπορούν να αντιληφθούν πού βρίσκεται κάθε στιγμή η κοινωνική ενέργεια και δυναμική (κάποιοι απ’ αυτούς, αντί να την αναζητούν, επιδιώκουν να την δημιουργούν σε αγαστή συνεργασία με τα ΜΜΕ).

Η αποδυνάμωση της συμμετοχής επιτρέπει σε μεσαία κυρίως στελέχη, που είναι χρόνια στο πολιτικό κουρμπέτι, να προβάλουν τις απόψεις τους όχι μόνο ως σωστές, αλλά και ως μοναδικές. Αυτό, δεν ζημιώνει μόνο τον πολιτικό οργανισμό στον οποίον ανήκουν και ο οποίος φέρεται, αν όχι να υιοθετεί, τουλάχιστον να εγκολπώνει απόψεις που κάποτε έρχονται σε αντίθεση με πάγιες θέσεις και αξίες του, αλλά έχει ένα ακόμη, τραγικό αποτέλεσμα: την επικράτηση της ατομικής νοημοσύνης έναντι της συλλογικής (individual vs collective intelligence). (Κάπως έτσι, διεκδικήσεις, μάχες και εκστρατείες, καταλήγουν να εκφυλίζονται στην αντιπαράθεση μεταξύ των προσώπων-υποψηφίων. Και όταν το ερώτημα περιορίζεται στο πρόσωπο, γίνεται περισσότερο κατανοητό γιατί ο κάθε Ψωμιάδης μπορεί να είναι σε πλεονεκτική θέση έναντι των αντιπάλων του.)

Η ένδεια συλλογικής νοημοσύνης με τη σειρά της αποστερεί από τις κοινωνικές ομάδες τη δυνατότητα να αναπτύξουν συλλογική συμπεριφορά. Και είναι ακριβώς στα πλαίσια των συλλογικών συμπεριφορών που αναπτύσσονται οι καινοτομίες που οδηγούν στην αύξηση της διαφοροποίησης, την ενσωμάτωση της διαφορετικότητας, την εξέλιξη της πολυπλοκότητας αλλά και της αρμονίας εν τέλει, των κοινωνιών. Το κενό αυτό σπεύδουν να καλύψουν προκατασκευασμένα μοντέλα συλλογικής συμπεριφοράς όπως το ηθικο-θρησκευτικό ή το πατριωτικό-εθνικιστικό. Η ενσωμάτωση παρόμοιων μοντέλων στη δημοκρατική δημόσια σφαίρα, οδηγεί μετά βεβαιότητας σε νεο-συντηρητικά πρότυπα σαν κι αυτά που κυριαρχούν σήμερα στις ΗΠΑ (the flag and the cross) αλλά και στη χώρα μας (σεμνά και ταπεινά).

Καθίσταται έτσι επείγουσα ανάγκη, οι ευκαιρίες συμμετοχής που προσφέρονται στους πολίτες, να σχεδιάζονται με βάση τις ανάγκες των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών και όχι αυτές του κόμματος. Μέχρι τότε, ακόμη και αν οι αριθμοί της συμμετοχής ευημερούν, ελάχιστη ουσιαστική συμβολή θα προκύπτει και άρα ελάχιστη θα είναι και η παραγόμενη προστιθέμενη αξία για τον πολιτικό οργανισμό.