MyStigma

1. Αρχική
2. Πολιτική
3. Υγεία
4. Πολιτισμός
5. Πόλη
6. About
7. Επικοινωνία

Στις 17 Νοεμβρίου του 2010, έστειλα για πρώτη φορά, στον αρμόδιο τότε γενικό γραμματέα, μια πρόταση για τον έλεγχο της αγοράς φαρμάκων, αφού είχε προηγηθεί πολύμηνη αναζήτηση και ταυτοποίηση στοιχείων. Είχα θυμάμαι εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα από τα ευρήματα και την οικτρή κατάσταση της σχετικής ρυθμιστικής πολιτικής. Στην πραγματικότητα, πρόκειται περισσότερο για απουσία παρά για παρουσία πολιτικής. Το κενό βεβαίως της πολιτικής, δεν έμεινε ακάλυπτο, με σοβαρές συνέπειες, τόσο δημοσιονομικές όσο και περί τη δημόσια υγεία. Όλο αυτό το διάστημα προσπάθησα να επικοινωνήσω τα ευρήματα και τις προτάσεις μου σε διάφορες κατευθύνσεις. Σε πολιτικούς, σε τεχνοκράτες, σε υψηλόβαθμους δημόσιους υπαλλήλους. Παρά το ότι η συντριπτική πλειοψηφία αυτών, αποδέχθηκε την πρότασή μου ως σωστή, τίποτε δεν έγινε στην πράξη, κυρίως λόγω της απροθυμίας του ΕΟΦ να δώσει λύση, την όποια λύση. Δύο σχεδόν χρόνια μετά την αρχική πρόταση, αναρτώ σήμερα τα ευρήματα της τότε έρευνας, ελπίζοντας σε καλύτερη τύχη. Το θέμα έχει ως εξής:

Ως γνωστόν τα φάρμακα στη χώρα μας φέρουν στη συσκευασία τους κουπόνι το οποίο περιέχει δύο Barcodes, ο συνδυασμός των οποίων είναι ταυτοποιητικός της κάθε συσκευασίας, του κάθε κουτιού. Η ευτυχής συγκυρία της ύπαρξης αυτού του κουπονιού (με αυτές τις πληροφορίες), σε συνδυασμό με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ιδιαίτερα σημαντικά ωφελήματα. Πιο συγκεκριμένα, αν επιτυγχάνετο ο έλεγχος και η ακύρωση του κουπονιού σε πραγματικό χρόνο, τότε θα είχαμε περιορισμό της απάτης (διπλοσκαναρισμένα ή πλαστά κουπόνια), θα γνωρίζαμε με ακρίβεια τις -ακόμα και- ημερήσιες πωλήσεις φαρμάκων, άρα θα μπορούσαμε να εισπράξουμε το rebate ακόμα και σε ημερήσια βάση, θα ελέγχαμε πολύ καλύτερα τις παράλληλες εξαγωγές και βέβαια θα είχαμε θέσει το ιδανικό θεμέλιο για πολιτικές φαρμακοεπαγρύπνησης και προστασίας της δημόσιας υγείας από ψευδο-φάρμακα. Η κατάσταση στην Ευρώπη δεν είναι στο συγκεκριμένο τομέα τόσο προχωρημένη. Ελάχιστες χώρες χρησιμοποιούν κουπόνι που να μπορεί να ταυτοποιεί συγκεκριμένο κουτί. Γι αυτό η ευρωπαϊκή νομοθεσία ορίζει ότι μέσα στα επόμενα χρόνια οι χώρες-μέλη οφείλουν να εγκαταστήσουν τέτοιους μηχανισμούς ελέγχου. Με δεδομένο το υπόβαθρο του ελληνικού κουπονιού και την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, θα περίμενε κανείς ότι η επίτευξη του στόχου θα ήταν εύκολη. Η αλήθεια είναι ότι είναι αρκετά εύκολη, αλλά δυστυχώς, δεν υπάρχει η βούληση από ανθρώπους-κλειδιά, η στάση των οποίων ερμηνεύει περισσότερο απροθυμία (;;;) παρά άγνοια.

Η διαδικασία παραγωγής και επικόλλησης των κουπονιών έχει ως εξής:

Ο ΕΟΦ δίνει και αντιστοιχεί ρολά των 5.000 κουπονιών σε εταιρείες που έχουν δικαιώματα παραγωγής φαρμάκων με άδεια κυκλοφορίας στην Ελλάδα. Αυτές οι εταιρείες είτε έχουν αυτοπρόσωπη παρουσία στη χώρα, είτε λειτουργούν μέσω εταιρειών-αντιπροσώπων. Ας πούμε λοιπόν ότι ο ΕΟΦ δίνει και αντιστοιχεί ένα ρολό 5.000 κουπονιών με αριθμούς πχ 2.300.001 έως 2.305.000 στην εταιρεία Χ. Τα κουπόνια αυτά που έχουν ήδη προτυπωμένο επάνω τους το barcode του ΕΟΦ τα παραλαμβάνει η Χ και πρέπει να κάνει 2 πράγματα: 1) να τυπώσει επάνω τους το δεύτερο barcode, το όνομα του φαρμάκου, προαιρετικά την τιμή κοκ κάτι το οποίο συνήθως κάνει μέσω υπεργολάβου και 2) να ενημερώσει τον ΕΟΦ σε ποιά φάρμακα αντιστοίχησε ποιά κουπόνια. Πχ να πεί ότι τα κουπόνια με κωδικό 2.300.001 έως 2.301.000 αντιστοιχούν στο προϊόν 1, τα κουπόνια από 2.301.001 έως … στο προϊόν 2 κοκ. Την πληροφορία αυτή, η εταιρεία είναι υποχρεωμένη, με βάση το τρέχον θεσμικό πλαίσιο, να την παραδώσει μέσω ειδικά γραμμογραφημένου αρχείου στον ΕΟΦ μέχρι το πρώτο δεκαήμερο του επόμενου μήνα. Υπάρχουν έτσι έως και 40 ημέρες για να κοινοποιηθεί η πληροφορία στον ΕΟΦ και άρα, είναι δυνατόν, ένα σκεύασμα να έχει κυκλοφορήσει και να έχει καταναλωθεί ΠΡΙΝ ακόμα ο ΕΟΦ πληροφορηθεί ποιό κουπόνι φέρει επάνω του. Αυτό είναι ήδη ένα πρόβλημα. Έλα όμως που όλες πρακτικά οι εταιρείες παραβιάζουν τον κανόνα του πρώτου δεκαήμερου του επόμενου μήνα και μπορεί να κάνουν και τρεις (3) μήνες για να δώσουν πληροφορίες στον ΕΟΦ! Τα στοιχεία του παρακάτω πίνακα είναι αληθινά, απλά έχουν απαλειφθεί τα ονόματα των φαρμακευτικών εταιρειών. Αφορούν τους μήνες Μάρτιο έως και Οκτώβριο του 2010.

Αυτό σημαίνει ότι ΠΟΛΛΑ φάρμακα θα καταναλωθούν πριν πληροφορηθεί ο ΕΟΦ ποιό κουπόνι είχαν πάνω τους. Θα παρατηρήσετε στον πίνακα ότι η ΦΕ1 δεν έδωσε Μάρτιο, Απρίλιο και Μάϊο του 2010 καθόλου στοιχεία στον ΕΟΦ, όπως επίσης έκανε και η ΦΕ8 για Απρίλιο, Μάϊο και Ιούνιο. Στα κελιά είναι ο αριθμός των κουπονιών των οποίων τα στοιχεία κοινοποίησαν στον ΕΟΦ. Υπάρχουν περιπτώσεις με περισσότερα από 1.000.000 κουπόνια (ανώτατη τιμή 5.829.926), άρα μιλάμε για μεγάλες ποσότητες φαρμάκων.

Το πρόβλημα όμως δεν σταματά εκεί. Υπάρχουν στοιχεία ότι το 33% των αρχείων που αποστέλλονται στον ΕΟΦ, έχει σφάλματα:

α) υπάρχουν φάρμακα με ημερομηνία λήξης που αντιστοιχεί σε πολύ μακρινές μελλοντικές ημερομηνίες, δηλαδή πολύ περισσότερο από τα συνήθη λίγα χρόνια από την ημερομηνία παραγωγής (η ημ/νία λήξεως δεν υπάρχει στο κουπόνι, υπάρχει όμως στο αρχείο προς τον ΕΟΦ). Αυτό μπορεί να είναι αβλεψία (και σίγουρα κάποτε είναι, γιατί υπάρχουν και κουπόνια με πολύ κοντινές ή ακόμα και ήδη παρελθούσες ημερομηνίες λήξεως), μπορεί όμως και όχι. Επίσης, υπάρχουν παρτίδες που φέρουν κατά ένα μέρος μια ημερομηνία λήξεως και κατά το υπόλοιπο, άλλη ημερομηνία λήξεως, ενώ μια παρτίδα (batch) επειδή έχει την ίδια ημερομηνία παραγωγής (μήνας/έτος), μάλλον πρέπει να έχει και την ίδια ημερομηνία λήξεως.

β) υπάρχει μικρό αλλά καθόλου αμελητέο δείγμα φαρμάκων που φέρουν ίδιο barcode, είτε πχ δύο κουτιά του ίδιου προϊόντος, είτε και κουτιά διαφορετικών προϊόντων της ίδιας εταιρείας. Αυτές οι αλληλεπικαλύψεις σε καθεστώς ηλεκτρονικής συνταγογράφησης δημιουργούν μεγάλο πρόβλημα.

γ) τέλος, υπάρχουν συχνά αναντιστοιχίες ανάμεσα στην πληροφορία που περιέχει το κουπόνι και το τρέχον συνταγολόγιο του ΕΟΦ. Αθώα σχετικά αναντιστοιχία, χωρίς δηλαδή κινδύνους για τη δημόσια υγεία, που καθιστά όμως αδύνατο τον έλεγχο νομιμότητας του κουπονιού τη στιγμή της πώλησης, αφού αυτή η αναντιστοιχία θα βγάζει το κουπόνι άκυρο.

Ο παρακάτω πίνακας περιέχει επίσης αληθινά στοιχεία (παρά τα ΦΕ1 κτλ) και δείχνει το πρόβλημα. Η στήλη «γραμμές ανά αρχείο» σημαίνει πόσες γραμμές έχει το αρχείο που δίνει η εταιρεία στον ΕΟΦ. Πολλές γραμμές θα πεί πολλά προϊόντα, άρα μεγάλη εταιρεία. Στο δείγμα λοιπόν υπάρχουν στοιχεία για μικρές, μεσαίες και μεγάλες εταιρείες. Η μεθεπόμενη στήλη (ποσοστό αρχείων που χρειάζονταν διόρθωση) είναι όλα τα λεφτά. Μόνο οι φαρμακευτικές εταιρείες 3 και 7 έχουν μηδέν ποσοστό σφαλμάτων (ο%) για τα συγκεκριμένα αρχεία που εξετάστηκαν. Αν μάλιστα επικεντρώσουμε στη ΦΕ15, βλέπουμε ότι ενώ δεν πρόκειται για πολύ μικρή εταιρεία (200 γραμμές/αρχείο), έχει σφάλματα όλων των ειδών στα 6 αρχεία που εξετάστηκαν. Επίσης, το 80% των αρχείων της ΦΕ4 η οποία είναι μεγάλη εταιρεία (750 γραμμές/αρχείο), χρήζουν διόρθωσης.

Όσο αυτό το καθεστώς συνεχίζεται, η ακύρωση του κουπονιού τη στιγμή της πώλησης είναι αδύνατη. Επίσης, η νομοθεσία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την φαρμακο-επαγρύπνηση έχει ήδη ψηφιστεί και τεθεί σε ισχύ (πριν το τέλος του 2010) και αν θέλουμε να είμαστε συνεπείς, είναι προφανές ότι αυτό το καθεστώς δεν μπορεί να συνεχιστεί. Οι εταιρείες μπορεί να κάνουν όσο χρόνο θέλουν για να στείλουν τα δεδομένα στον ΕΟΦ, αλλά πρέπει να μη μπορούν να δώσουν στην κατανάλωση σκευάσματα για τα οποία δεν έχουν παραδώσει στον ΕΟΦ τις αναγκαίες πληροφορίες. Προτείνω δηλαδή να προστεθεί ένα γραφειοκρατικό βήμα έγκρισης από τον ΕΟΦ πριν από την αποδέσμευση στην αγορά, των φαρμάκων. Στο βήμα αυτό θα μπορεί να γίνεται και ένας προληπτικός έλεγχος των κουπονιών για τα λάθη που προανέφερα, έτσι ώστε όταν κυκλοφορήσουν να είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα υπάρχουν αλλεπικαλύψεις, εσφαλμένες ημερομηνίες λήξεως κτλ και έτσι η σάρωση και η ακύρωση των barcodes να γίνεται απροβλημάτιστα.

Απορημένος μια μέρα, ρώτησα κάποιον αρμόδιο: “μα δεν επιθυμείτε τον έλεγχο της αγοράς του φαρμάκου;” Μου απάντησε, “δεν ξέρετε τι τραβάμε με τις εταιρείες για τις ετικετέζες”.

Ακόμα κλαίω με μαύρο δάκρυ για τα βάσανα των -πολυεθνικών και μη- φαρμακευτικών εταιρειών με τις ετικετέζες!

Είναι προσωπική μου πεποίθηση πως η μεγάλη πλειοψηφία των βουλευτών δεν αντιμετωπίζει και δεν ανταποκρίνεται στα καθήκοντά της με όρους επαγγελματισμού. Πιστεύω πως οι περισσότεροι βουλευτές συζητούν και μιλούν αρκετά αλλά δεν μελετούν επαρκώς. Κάθε λίγο και λιγάκι εμφανίζεται ένα νέο περιστατικό που ενισχύει αυτή μου την πεποίθηση. Τελευταίο χρονικά αλλά όχι και το χειρότερο ως παράδειγμα, το χθεσινό δελτίο τύπου του βουλευτή Κορινθίας της ΝΔ κυρίου Κόλλια για την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (ΗΣ). Αναφέρει:

«Σύμφωνα με το Μνημόνιο που η ίδια ψήφισε, η Κυβέρνηση όφειλε μέχρι την 1-1-2012 να έχει εγκαταστήσει πλήρες σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους που είχε θέσει για μείωση των δαπανών στον τομέα του φαρμάκου. Επρόκειτο δηλαδή για ένα από τα βασικά εργαλεία, τα οποία υποτίθεται θα μείωναν τα κρατικά έξοδα.

Η εφαρμογή του συστήματος ξεκίνησε πιλοτικά από τον ΟΑΕΕ, με φορέα υλοποίησης την κρατική εταιρεία ΗΔΙΚΑ. Στη συνέχεια το πλάνο ήταν να προκηρυχθεί ανοιχτός διαγωνισμός για την επέκταση της εφαρμογής του σε άλλα ασφαλιστικά ταμεία. Ωστόσο, επτά μήνες πριν τη λήξη της προθεσμίας, το όλο εγχείρημα βρίσκεται στον αέρα. Η ασυνεννοησία μεταξύ των Υπουργείων Εργασίας και Υγείας έχει καθυστερήσει σοβαρά την εφαρμογή του μέτρου. Πριν από δύο εβδομάδες, ο ίδιος ο Υπουργός Υγείας δήλωσε ότι δεν είναι βέβαιος για το αν θα επιτευχθεί το έργο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το Υπουργείο Εργασίας δεν προχωρά το έργο. Δήλωσε μάλιστα ότι δεν υπάρχουν τα απαιτούμενα χρήματα και ότι, ακόμα και αν γίνει άμεσα ο διαγωνισμός, θα χρειαστούν δύο χρόνια για να ολοκληρωθεί.

Από την άλλη, το Υπουργείο Εργασίας διαβεβαιώνει ότι το έργο προχωρά κανονικά, χωρίς ωστόσο να έχουμε νεότερα από το διαγωνισμό και χωρίς κανείς να γνωρίζει πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την ανάδειξη του τελικού αναδόχου, καθώς κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο νομικών εμπλοκών. Επιπλέον, δεν έχουμε ενημερωθεί για το σκέλος της χρηματοδότησης. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι θα διατεθούν κονδύλια από το ΕΣΠΑ 2007-2013, τώρα ακούμε ότι τα 24 εκατομμύρια ευρώ του έργου θα δοθούν από τα ίδια τα ασφαλιστικά ταμεία.

Οι παλινωδίες στο ζήτημα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης είναι ένα μικρό δείγμα των αιτιών έχουν οδηγήσει την Κυβέρνηση σε πλήρη αποτυχία στους δημοσιονομικούς της στόχους, των αιτιών που δεν έχει κατορθώσει να περιστείλει τις ανεξέλεγκτες κρατικές δαπάνες. Αναρωτιέται κανείς, αν η Κυβέρνηση δεν μπορεί να εγκαταστήσει ένα σχετικά απλό ηλεκτρονικό σύστημα, πώς θα διεκπεραιώσει το τεράστιο έργο των αποκρατικοποιήσεων, πώς θα πατάξει τη φοροδιαφυγή, πώς θα βάλει τέλος στην κρατική σπατάλη και τη διαρροή των εσόδων. Η Κυβέρνηση φιλοδοξούσε να εξοικονομήσει 1,1 δισεκατομμύριο ευρώ από την ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Εάν αποτύχει και σε αυτόν τον στόχο, σε λίγους μήνες θα καταφύγει στη γνωστή, εύκολη λύση της αφαίμαξης μισθωτών και συνταξιούχων.»

Αν ο βουλευτής ήταν περισσότερο μελετημένος θα γνώριζε ότι η ΗΣ λειτουργεί όχι μόνο στον ΟΑΕΕ αλλά στα τέσσερα μεγαλύτερα ασφαλιστικά ταμεία της χώρας (ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΟΑΕΕ, ΟΠΑΔ) που αντιπροσωπεύουν το 90% του συνολικού πληθυσμού, γεγονός που δεν απέχει ασφαλώς πολύ από το να χαρακτηριστεί ‘πλήρης εφαρμογή’ από τη θεσμική σκοπιά. Αν ήταν πιο μελετηρός θα γνώριζε ότι στην αρχική εφαρμογή ΗΣ φαρμάκων (www.e-syntagografisi.gr) που ξεκίνησε από τον ΟΑΕΕ τον Οκτώβριο του 2010, προστέθηκε στις αρχές του 2011 η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση ιατρικών εξετάσεων και πράξεων (www.e-diagnosis.gr). Αν ήταν περισσότερο μελετημένος θα είχε φροντίσει να πληροφορηθεί ότι ο ΟΠΑΔ με απόφασή του κατά τη συνεδρίαση υπ’αριθμόν 450 του ΔΣ του, της 6ης Ιουλίου 2011, έλαβε απόφαση για την υποχρεωτική εφαρμογή της ΗΣ στους ασφαλισμένους του σε ποσοστό τουλάχιστον 90% των συνταγών και των παραπεμπτικών, από τη Δευτέρα 22 Αυγούστου 2011. Θα γνώριζε επίσης ότι αυτό κοινοποιήθηκε εντός του Ιουλίου στον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.

Προκειμένου να μελετήσει ουσιωδώς το θέμα πριν ρίξει μια άσφαιρη ντουφεκιά στον επικοινωνιακό αέρα, θα έπρεπε να είχε έρθει σε ευθεία επαφή με την ΓΓΚΑ, την ΗΔΙΚΑ ΑΕ ή και ακόμα και με εμένα τον ίδιο που εισηγήθηκα και προδιέγραψα το πιλοτικό έργο και που προθύμως θα του παρείχα την τεχνική και άλλη πληροφόρηση που θα χρειαζόταν. Ελπίζω πως δεν του διαφεύγει το γεγονός πως είμαστε συμπολίτες. Αν με ρωτούσε θα μάθαινε επιπλέον, πως χειρόγραφες συνταγές γράφω μόνο σε κατ’οίκον επισκέψεις. Αν αντιμετώπιζε περισσότερο επαγγελματικά το θέμα, δεν θα εστίαζε την παρέμβασή του στην εικαζόμενη ασυνεννοησία μεταξύ δύο υπουργείων. Θα εστίαζε στα γεγονότα και τους αριθμούς. Τα υπόλοιπα είναι για tweets μικροπολιτικής.

Σχετικά δε με το αν είναι ‘απλό’ θέμα η εγκατάσταση ενός πλήρους συστήματος ΗΣ, ας ρωτήσει τους Σουηδούς που χρειάστηκαν 15 χρόνια για να το θέσουν σε πλήρη παραγωγική λειτουργία, τους Δανούς που χρειάστηκαν 10, τους Βρετανούς που παρά τις προσπάθειες 11 ετών δεν έχουν ακόμη πλήρες σύστημα ή τους Αμερικανούς που έχουν μετά από προσπάθειες 7 ετών διείσδυση 15%.

Επίσης, τα κροκοδείλια δάκρυα για τον χρόνο που απαιτείται προκειμένου να καρποφορήσει ένας διεθνής διαγωνισμός, ας περισσέψουν. Αυτά προβλέπουν οι νόμοι. Αν δεν του αρέσουν, ας μελετήσει ένα νέο σχέδιο νόμου και ας το υποβάλλει προς διαβούλευση στη Βουλή. Βουλευτής δεν είναι;

ΥΓ. Η φαρμακευτική δαπάνη του τρέχοντος έτους, από τα μέχρι τώρα στοιχεία και τις προβολές για το υπόλοιπο έτος φαίνεται  πως θα συγκρατηθεί γύρω από το στόχο των 3,45 δις ευρώ που προδιαγράφει το επικαιροποιημένο μνημόνιο. Μήπως θυμάστε πόσο ήταν το ποσό για το 2009; 5.200.000.000 ευρώ! Αποτυχία πράγματι!

Τώρα που το ιατρικό σώμα ζει στον ‘πυρετό’ της επικείμενης σύστασης του ΕΟΠΥΥ διακινείται από πολλούς το επιχείρημα ότι οι ιατροί που δεν θα συμβληθούν με το νέο οργανισμό, θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συνταγογραφούν ηλεκτρονικά στους ασφαλισμένους του. Προβάλλεται μάλιστα αυτό το επιχείρημα ως δικαίωμα των ιατρών που απορρέει κατευθείαν από την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος. Η συνταγογράφηση αυτή-καθεαυτή είναι οπωσδήποτε δικαίωμα κάθε ιατρού. Αλλά η συνταγογράφηση σε ασφαλισμένους κάποιου φορέα κοινωνικής ασφάλισης είναι κάτι διαφορετικό για έναν πάρα πολύ απλό λόγο: ο ασφαλιστικός οργανισμός πληρώνει το λογαριασμό.

Η ‘αγορά’ του φαρμάκου έχει ουσιώδεις διαφορές από την αγορά άλλων ειδών και υπηρεσιών. Όταν ένας πολίτης χρειάζεται ένα αγαθό, το διαλέγει και το πληρώνει ο ίδιος. Όταν ο ίδιος πολίτης χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή, δεν την διαλέγει αυτός, τη διαλέγει ο ιατρός του και δεν την πληρώνει αυτός (κατά μείζονα λόγο), την πληρώνει ο ασφαλιστικός του οργανισμός.

Σε αυτή την τριγωνική σχέση είναι κάπως δύσκολο αυτός που πληρώνει να μην έχει τη δυνατότητα να αρθρώσει λόγο. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Όσοι υποστηρίζουν αυτό το επιχείρημα λένε “μα, θα μας ελέγχει η ηλεκτρονική συνταγογράφηση”, ή άλλοι προτείνουν τη θέσπιση κανόνων συνταγογράφησης ή θεραπευτικών πρωτοκόλλων από τις επιστημονικές ιατρικές εταιρείες. Κατ’ αρχάς τη δυνατότητα επιβολής διοικητικών κυρώσεων, αν υποτεθεί ότι ένας ιατρός παραβιάζει τους παραδεδεγμένους κανόνες, μπορεί να την έχει μόνο ένα Νομικό Πρόσωπο.  Συνεπώς, τα περί ηλεκτρονικής συνταγογράφησης δεν στέκουν καθώς αυτή συνιστά τεχνολογικό εργαλείο, είναι bits ‘n’ bytes και όχι πολιτειακός θεσμός. Οι ιατρικές επιστημονικές εταιρείες από την άλλη, θα έπρεπε ήδη να έχουν ασχοληθεί με θεραπευτικά πρωτόκολλα κτλ αλλά μάλλον δεν περίσσευε χρόνος από τη διοργάνωση συνεδρίων. Μακάρι να το κάνουν τώρα. Αλλά ακόμη και αν το κάνουν, ούτε οι εταιρείες αυτές έχουν τον απαραίτητο νομικό μανδύα για να ασκήσουν έλεγχο, πόσο μάλλον να επιβάλλουν κυρώσεις. Άλλωστε όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχουν επιστημονικές εταιρείες και ‘εταιρείες’, καθώς οποιαδήποτε παρέα επιστημόνων μπορεί να συστήσει μια τέτοια.

Άρα λοιπόν, για να μπορέσει να επιτραπεί ελεύθερα η συνταγογράφηση σε ασφαλισμένους θα πρέπει πρώτα να καλυφθεί το κενό ενός Νομικού Προσώπου που θα έχει την αρμοδιότητα να ασκεί ελέγχους, την πρόσβαση στις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για τον έλεγχο και τη νομιμοποίηση να επιβάλλει κυρώσεις. Προσωπικά, δεν είμαι ενάντιος σε μια τέτοια προοπτική που ασφαλώς θα συμπεριλάμβανε και τον έλεγχο των φαρμακοποιών. Αλλά όσο αυτή απουσιάζει, δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να επιτραπεί η ελεύθερη συνταγογράφηση, με τους ασφαλιστικούς οργανισμούς να είναι υποχρεωμένοι, εκόντες-άκοντες να αποζημιώνουν τις συνταγές κάθε ιατρού.

Από τις 18 Οκτωβρίου 2010, η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (ΗΣ) εισήλθε στην καθημερινότητα πολιτών, ιατρών και φαρμακοποιών. Το έργο αυτό δείχνει να δικαιώνει την αρχική εκτίμηση ότι θα συμβάλλει αποφασιστικά στον έλεγχο της φαρμακευτικής δαπάνης, θα διευκολύνει τον πολίτη και θα ομαλοποιήσει τις ροές εργασιών των επαγγελματιών υγείας. Ήταν δική μου πρόταση, το έργο να ξεκινήσει από τον ΟΑΕΕ. Αυτό έγινε για αρκετούς λόγους που τώρα δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία αφού η επιτυχία του επισκιάζει καθετί άλλο. Σήμερα, χάρις στην ΗΣ, ο πρόεδρος του ΟΑΕΕ κος Γεράσιμος Βουδούρης μπορεί να καμαρώνει για την εξοικονόμηση 25 εκατομμυρίων ευρώ μέσα σε δύο μόλις μήνες, επίδοση που δεν θα ήταν ασφαλώς σε θέση να πετύχει αλλιώς. Με βάση δημόσιες δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τον πρώτο μήνα λειτουργίας της ΗΣ, οι συνταγές του ΟΑΕΕ μειώθηκαν αριθμητικά από περίπου 300.000 σε 200.000, 150.000 εκ των οποίων ήταν ηλεκτρονικές. Ο μέσος όρος του κόστους κάθε συνταγής μειώθηκε δραματικά από τα 80 σε 48 ευρώ και εξοικονομήθηκαν περίπου 12 εκατομμύρια ευρώ. Ο δεύτερος μήνας λειτουργίας επιβεβαιώνει τον πρώτο και έτσι εμπεδώνεται μια αισιοδοξία ότι είμαστε στο σωστό δρόμο για να βάλουμε τάξη στις δαπάνες των ασφαλιστικών οργανισμών που είχαν ξεφύγει σημαντικά. Η κυβέρνηση σχεδιάζει την εισαγωγή των μειζόνων ασφαλιστικών οργανισμών στην ΗΣ από την 1η Μαρτίου 2011. Ταυτόχρονα, η γενική γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων κα Αθηνά Δρέττα -στην οποία δικαίως πιστώνεται η επιτυχία αυτού του πιλότου- προετοιμάζει μεθοδικά το έργο εκείνο που θα καταστήσει την ΗΣ καθολική και μόνη μέθοδο συνταγογράφησης στη χώρα.

Επειδή όμως τα μεγάλα έργα έχουν δυσκολίες και ο χρονικός ορίζοντάς τους δεν συμπίπτει πάντοτε με τις ανάγκες, είναι νομίζω σημαντικό να διερευνηθεί σε τι βαθμό μπορεί να βελτιωθεί το υπάρχον πρόγραμμα ώστε να καλύψει διευρυμένες σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό του ανάγκες, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κατά τρόπο που να ευνοεί τόσο την εξοικονόμηση χρημάτων όσο και τη δημόσια υγεία. Δεν θα βαρεθώ να επαναλαμβάνω ότι αυτά τα τελευταία, δηλαδή η περιστολή της δαπάνης και η δημόσια υγεία πάνε, ως ένα σημείο, μαζί. Επιβεβαιώνεται άλλωστε αυτή η θέση από τη διεθνή βιβλιογραφία. Εδώ, πέραν άλλης αναφοράς, παραθέτω τις διαφάνειες από την ομιλία μου στο 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Διοίκηση, τα Οικονομικά και τις Πολιτικές Υγείας που έλαβε χώρα στην Αθήνα, 15-18 Δεκεμβρίου:

Τα σημεία προσοχής από την παραπάνω παρουσίαση είναι δύο: α) το ότι τα οφέλη από την ΗΣ μειώνονται αν αυτή δεν εντάσσεται σε ευρύτερες πληροφοριακές υλοποιήσεις και β) το γεγονός ότι η ΗΣ δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης και ολοκληρωμένη αν δεν ενσωματώνει εργαλεία υποβοήθησης της κλινικής απόφασης (CDST’s). Στην κατεύθυνση αυτή, της κάλυψης δηλαδή των δύο αυτών παραμέτρων, νομίζω ότι πρέπει να κινηθεί το τρέχον πρόγραμμα της ΗΣ ώστε να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό υποκατάστατο του μεγάλου έργου. Το τελευταίο θα χρειαστεί να ενσωματώσει άλλης τάξεως υπομονάδες, που απαιτούν χρονοβόρα και δαπανηρή επιστημονική δουλειά, ενώ η ‘ενίσχυση’ του τρέχοντος προγράμματος με λίγες προσθήκες, μπορεί να γίνει σύντομα, σχετικά ανέξοδα και να συμβάλλει αποφασιστικά τόσο στον έλεγχο της δαπάνης όσο και στη διάδοση μιας πολύτιμης κουλτούρας, αυτής της διαφάνειας και της ελεύθερης διακίνησης πληροφοριών που μέχρι σήμερα πρακτικά απουσιάζει.

Κωδικοποίηση ορίζεται μια μέθοδος ομαδοποίησης ομοειδών στοιχείων με επιστημονικό τρόπο, που υπακούει σε κάποιο σκοπό και η ταξινόμησή τους με αριθμητική ή αλφαριθμητική ταυτοποίηση, σύμφωνα με ορισμένες αρχές. Μια κωδικοποίηση των ασθενειών θα πρέπει να ενθαρρύνει τη λήψη χρήσιμων και κατανοητών πληροφοριών και να έχει την ικανότητα να προσδιορίζει συγκεκριμένους φορείς της κάθε νόσου, διευκολύνοντας την αναζήτηση στατιστικών στοιχείων για ευρύτερες ομάδες.
Αυτές ακριβώς τις ανάγκες έρχεται να καλύψει η κωδικοποίηση με το όνομα International Classification of Diseases version 10, ή πιο απλά, ICD-10. Η έκδοση αυτή (δέκατη), όπως αναφέρεται και στη σχετική ιστοσελίδα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ), είναι η νεότερη σε μια μακρά σειρά που ξεκίνησε το 1850 και συνεχίζεται ως τις μέρες μας.
Η σημασία της κωδικοποίησης ICD-10 έγκειται στη δυνατότητα συστηματικής καταγραφής, ανάλυσης, παρουσίασης και σύγκρισης που παρέχει των δεδομένων για τη θνησιμότητα (mortality) και τη νοσηρότητα (morbidity) ενός πληθυσμού. Στην πράξη, αυτό το οποίο κάνει το ICD-10 είναι να μετατρέπει τις ενδείξεις ή διαγνώσεις των ιατρών σε αλφαριθμητικούς κωδικούς. Πχ, η ‘Αμοιβάδωση’ αντιστοιχεί στον αλφαριθμητικό κωδικό ‘Α06’. Η μετατροπή αυτή διευκολύνει αφάνταστα την αποθήκευση, την ανάκτηση και την ανάλυση των δεδομένων.

Στην επερχόμενη εφαρμογή Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης θα περίμενε κανείς την αποκλειστική υιοθέτηση της κωδικοποίησης αυτής που είναι μεταφρασμένη και διαθέσιμη στη γλώσσα μας. Όπως όμως έχει ήδη αναφερθεί δημόσια, η εφαρμογή Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης που θα χρησιμοποιηθεί από τις 15 Οκτωβρίου 2010 σε πιλοτικό έργο στον ΟΑΕΕ θα δίνει τη δυνατότητα στους ιατρούς να χρησιμοποιούν είτε την ICD-10, είτε ένα πεδίο ελεύθερου κειμένου, όπως γίνεται τώρα στη χειρόγραφη συνταγογράφηση.
Η επιλογή αυτή οπωσδήποτε διευκολύνει την αρχική αποδοχή της εφαρμογής από τους ιατρούς, απαλλάσοντάς τους από την ανασφάλεια της χρήσης μιας άγνωστης κωδικοποίησης. Αλλά έχω την εντύπωση πως κάπου εδώ θα πρέπει να χαραχθεί μια κόκκινη γραμμή διότι στη χώρα μας συνηθίζεται το προσωρινό να αποδεικνύεται ασυναγώνιστα μόνιμο. Η μη αποκλειστική υιοθέτηση της μόνης διαθέσιμης στα ελληνικά κωδικοποίησης, θα στερήσει από το σύστημα της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης τουλάχιστον το ήμισυ της ευφυΐας του (Business Intelligence), ενώ και το επιχείρημα της διευκόλυνσης των ιατρών αποδεικνύεται μάλλον αδύναμο αφού η ελεύθερη καταγραφή ένδειξης για θεραπεία ή διάγνωσης, σίγουρα δεν γίνεται να είναι ευκολότερη ή συντομότερη από την υποβοηθούμενη από το λογισμικό επιλογή ενός κωδικού μετά την εισαγωγή των πρώτων λίγων χαρακτήρων της διάγνωσης, αλλά και της χρήσης προσωρινής μνήμης (cache) για τους περισσότερο συχνά επιλεγόμενους κωδικούς. Με τη χρήση του ICD-10, απαιτείται μεν ένα χρονικό διάστημα για την εξοικείωση του ιατρού και την τροφοδότηση της προσωρινής μνήμης με τους συχνότερους κωδικούς, αλλά στη συνέχεια, ο προνοητικός ιατρός θα μπορεί να συνταγογραφεί με μεγαλύτερη ταχύτητα, ευκολία και επιστημονική ακρίβεια. Από την άλλη μεριά βέβαια, είναι επίσης αναγκαία η ταυτοποίηση οποιωνδήποτε παραγόντων ή μέτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ταχύτερη υιοθέτηση της χρήσης του ICD-10.

Η τυχόν απεμπόληση όμως από μέρους των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης ενός τόσο σημαντικού εργαλείου που ενσωματώνει κυριολεκτικά ευφυΐα αιώνων, θα ακυρώσει έναν από τους μείζονες -αν όχι τον σημαντικότερο- λόγο υιοθέτησης της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης που είναι η συστηματική και έγκυρη καταγραφή, για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κράτους, καθολικών δεδομένων για τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα του πληθυσμού, συνδεδεμένων με το είδος και το κόστος της φαρμακευτικής -και όχι μόνο- αγωγής και η δυνατότητα ανάλυσής τους κατά ηλικία, φύλο, γεωγραφική περιοχή κοκ. Τα πλεονεκτήματα αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά για να αγνοηθούν ενώ και η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να υστερήσει άλλο στην ενδυνάμωση των θεσμών που ασκούν πολιτικές υγείας με τη συστηματική γνώση που θα σωρεύεται καθημερινά με τη χρήση της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης.